Kastracja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Romanino, Scena kastracji kota, 1531–32, Castello del Buonconsiglio, Trydent

Kastracja (od wł. castrare), zwana też wytrzebieniem – jedna z metod ubezpłodnienia, polegająca na chirurgicznym usunięciu gonad. Kastracja powoduje niepłodność, a także zaburzenie funkcjonowania układu hormonalnego. Obecnie[kiedy?] kastracja ludzi jest stosowana w przypadkach onkologicznych (np. rak jądra, rak jajnika) także w przypadku silnie hormonozależnych raków piersi u pacjentek nie planujących potomstwa. Kastracja była skutecznym sposobem hamowania wzrostu raka prostaty, jednak obecnie leki z grupy analogów gonadoliberyny wyparły kastrację chirurgiczną w tych przypadkach. Kastruje się także osoby poddające się operacji zmiany płci.

Kastracja wykonywana jest natomiast w stosunku do zwierząt, zarówno domowych, hodowlanych, jak i dzikich. Wyjątek stanowić mogą zabiegi przeprowadzane w szpitalach psychiatrycznych jedynie na najgroźniejszych gwałcicielach (głównie na pedofilach i kazirodcach) sprawcach morderstw na tle seksualnym (Czechy).

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

W czasach starożytnych wierzono, że gdy zaatakuje się bobra (łac. castor, od którego pochodzi słowo kastrować), zdesperowane zwierzę odgryza sobie jądra, żeby napastnik miał się czym zająć, podczas gdy gryzoń spokojnie umknie[1].

Medyczne skutki kastracji u ludzi[edytuj | edytuj kod]

Eunuchy żyją przeciętnie o 14 lat dłużej niż inni mężczyźni[2]. Odsetek stulatków wśród eunuchów jest o 3% wyższy niż wśród innych mężczyzn[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Słowo „kastracja” pochodzi od bobrów (łac. „castor”), które według rzymskich przekonań odgryzały sobie jądra, aby zmylić napastnika. Według podań pierwszych kastracji dokonano na zlecenie królowej Semiramidy w IX wieku p.n.e., gdyż po śmierci męża miała otaczać się kastratami. Natomiast w Mezopotamii jeńców kastrowano i obcinano im prawą dłoń, ponieważ te części ciała uznawano za symbol męskiej mocy, siły i odwagi. Na dworach bliskowschodnich władców epoki starożytności kastraci zajmowali często wysokie stanowiska państwowe, okresowo byli także wodzami wojsk. Władca perski Cyrus stworzył z eunuchów najbardziej zaufaną straż przyboczną[4].

W starożytności kastrację stosowano jako sposób terapii różnych chorób, m.in. trądu, podagry, padaczki i chorób psychicznych. W przypadku trądu uzasadnieniem była wyższa zapadalność wśród mężczyzn, stąd chorobę traktowano jako karę za lubieżność[4].

Kastracja była częsta wśród wyznawców bogini Kybele. Według tych wierzeń zakochany w bogini pasterz Attis miał opiekować się jej świątynią, w zamian miał zostać jej wierny. Gdy nie zdołał dochować wierności, dokonał autokastracji. Kapłani Kybyle w czasie niektórych uroczystości dokonywali autokastracji, a obcięte narządy rzucali na ziemię, co miało zapewnić jej płodność. Rzymianie przejęli ideę kastracji od ludów bliskowschodnich oraz licznych w cesarstwie wyznawców bogini Kybele[4].

W starożytności także chrześcijanie z grupy wyznaniowej walezjan dokonywali kastracji i odrzucali małżeństwo, ponieważ wierzyli, że męskie narządy płciowe przeszkadzają w zbliżeniu do ich boga. Walezjan potępił sobór nicejski, który zakazał kastracji. Kastracja ponownie pojawiła się w chrześcijaństwie za sprawą rozwoju muzyki, szczególna popularność kastrowanych śpiewaków przypadła na okres od XVII do końca XIX wieku. Kastrowano chłopców w wieku 6−7 lat, dzięki czemu ich głos zachowywał barwę chłopięcą lub kobiecą, a praktykom tego typu poddawano ich często z inicjatywy rodziców, którzy chcieli w ten sposób zapewnić dziecku dostatniejsze życie. Jedynym tego typu śpiewakiem, którego głos zarejestrowano był Alessandro Moreschi. Wśród wyznawców prawosławia kastracja była obecna za sprawą Skopców, którzy od XVIII do początków XX wieku stosowali kastrację mężczyzn, a kobietom amputowali piersi i łechtaczki[4].

Koran zabraniał kastrowania wyznawców tej religii, ale zabiegowi temu muzułmanie często poddawali innowierców, szczególnie z Afryki i Azji Mniejszej, ale także okresowo Ukrainy. Kastraci bardzo często pełnili funkcję strażników haremów władców[4], nazywano ich eunuchami (od gr. eunuchos – strażnik łoża).

W Cesarstwie Chin kastraci zdarzali się bardzo często. W odróżnieniu od tradycji bliskowschodniej, w Chinach odcięte genitalia zamykano w skrzyneczce, którą kastrat musiał się opiekować przez całe życie, by po śmierci móc być pochowanym w całości. Tylko kastrat pochowany wraz z genitaliami ponownie stawał się mężczyzną. Do czasów współczesnych kastraci często występują w Indiach jako trzecia płeć. Grupa ta zajmuje się głównie żebractwem i prostytucją, ale według wierzeń ich obecność na ślubie gwarantuje małżonkom szczęście i potomstwo[4].

Wygląd kastratów zależał od wieku w jakim dokonano zabiegu – jeśli stracili jądra młodo, pozostawali smukli, jeśli już po okresie dojrzewania – stawali się otyli. Eunuchów nazywano także trzebieńcami i rzezańcami.

Kastracja u zwierząt[edytuj | edytuj kod]

Emaskulator służących do bezkrwawej kastracji

Zabieg kastracji wykonuje się często u zwierząt przeznaczonych na tucz, aby zapobiec nabieraniu przez mięso charakterystycznego zapachu w czasie dojrzewania płciowego zwierząt:

Jest to także rutynowy zabieg chirurgiczny wykonywany u psów i kotów w celu poprawy ich zdrowia (u kotek i suk kastracja zapobiega ropomaciczu i nowotworom narządów rodnych) oraz ograniczenia nadpopulacji i bezdomności zwierząt. Kastracja samic zwana jest potocznie sterylizacją.

Kastracja chemiczna[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kastracja chemiczna.

Kastracją chemiczną nazywa się farmakologiczne obniżenie popędu przy pomocy anty-androgenów. Efekt mija po odstawieniu leków.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.