Transseksualizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Transseksualizm
ICD-10 F64.0
Zaburzenia tożsamości płciowej u młodzieży i dorosłych
DSM-IV 302.85

Transseksualizm (łac. transire → przechodzić; łać. sexualis → płciowy; łac. sexus → płeć[1]), określany jest także mianem zaburzenia tożsamości płciowej (ang. gender identity disorder) – polega na pragnieniu życia i bycia akceptowanym jako osoba płci odmiennej fizycznie, czemu towarzyszy zazwyczaj uczucie niezadowolenia z powodu własnych anatomicznych cech płciowych oraz chęć poddania się leczeniu hormonalnemu czy operacyjnemu, by własne ciało uczynić możliwie najbardziej podobnym do ciała płci preferowanej. Emocjonalny komponent transseksualizmu określany jest mianem zespołu dezaprobaty płci (ang. gender dysphoria)[2][3][4][5].

Osoby o biologicznych cechach płci męskiej, ale poczuciu bycia płci żeńskiej określane są jako M/K (M-F, MTF – ang. male-to-female) lub transkobiety, natomiast osoby o biologicznych cechach płci żeńskiej, lecz czujące się mężczyzną określa się jako K/M (F-M, FTM – ang. female-to-male) lub transmężczyźni[6][7].

Obraz kliniczny[edytuj | edytuj kod]

Kluczową cechą transseksualizmu jest niezgodność pomiędzy płcią psychiczną a anatomicznymi cechami płciowymi, przy braku chorób psychicznych, nieprawidłowości hormonalnych lub genetycznych. W przeciwieństwie do interseksualizmu, gdzie występują zaburzenia cielesno-hormonalno-genetyczne, osoba transseksualna ma prawidłowo zbudowane narządy płciowe i prawidłowo funkcjonujący układ endokrynny, natomiast obserwuje się przeciwną do cielesnej płeć psychiczną. W konsekwencji, zdiagnozowanie transseksualizmu wymaga wykluczenia istnienia zaburzeń psychologicznych, psychiatrycznych lub neurologicznych mogących być podłożem podobnego obrazu klinicznego[2].

Komponentem afektywnym (emocjonalnym) charakterystycznym dla transseksualizmu jest tzw. zespół dezaprobaty płci (ang. gender dysphoria syndrome). Oznacza to występowanie u osób transseksualnych trwałego dyskomfortu psychicznego o istotnym nasileniu, wiązanego z posiadaniem cech płciowych, odczuwanych jako nieodpowiednie, trwałego zaabsorbowania chęcią pozbycia się posiadanych cech płciowych i nabycia w ich miejsce cech płci odmiennej. W skrajnych sytuacjach dyskomfort ten może przybierać postać zespołu depresyjnego, w tym depresji z obecnymi myślami samobójczymi[2].

Typowy przebieg rozwoju osób transseksualnych obejmuje pojawienie się preferencji do przyjmowania ról społecznych, zachowań, preferencji dotyczących ubioru typowych dla płci przeciwnej począwszy od okresu dzieciństwa lub adolescencji[2].

Kryteria diagnostyczne DSM-IV[edytuj | edytuj kod]

Osoba transseksualna M/K

Klasyfikacja DSM-IV wyróżnia następujące kryteria dla zaburzeń identyfikacji płciowej (dawniej transseksualizmu)[2]:

Quote-alpha.png
  1. Utrzymująca się silna identyfikacja z płcią przeciwną.
  2. Stały dyskomfort wynikający z bycia osobą danej płci lub poczucie, że własna rola płciowa jest nieodpowiednia.
  3. Zaburzeniu nie towarzyszy fizyczny stan interseksualizmu.
  4. Zaburzenie powoduje dyskomfort o znaczeniu klinicznym lub trudności w społecznym, zawodowym lub innym ważnym obszarze funkcjonowania.

Kryteria diagnostyczne ICD-10[edytuj | edytuj kod]

Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10, wyróżnia się następujące trzy kryteria transseksualizmu[2]:

Quote-alpha.png
  1. Pragnienie, aby żyć i być akceptowanym jako osobnik płci przeciwnej, zwykle z towarzyszącym pragnieniem, aby tak dostosować ciało poprzez zabiegi chirurgiczne i leczenie hormonalne, aby było zgodne z płcią odczuwaną.
  2. Identyfikacja z płcią przeciwną do płci genetycznej powinna utrzymywać się stale, przynajmniej przez ostatnie 2 lata.
  3. Nie może być przejawem innego zaburzenia psychicznego lub nieprawidłowości chromosomalnej.

Dane statystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wiarygodne dane na temat częstości występowania transseksualizmu pochodzą z krajów Europy – jest ona szacowana na 1 na 30 tys. u osób płci męskiej oraz na 1 na 100 tys. u osób płci żeńskiej[2]. Większość ośrodków klinicznych odnotowuje trzy-pięciokrotną przewagę liczby transseksualnych mężczyzn nad liczbą transseksualnych kobiet[2].

Terapia[edytuj | edytuj kod]

Celem leczenia jest redukcja objawów zespołu dezaprobaty płci i wspieranie zdolności adaptacyjnych osób transseksualnych. Leczenie, zwłaszcza chirurgiczne lub hormonalne, powinno być poprzedzone rzetelną diagnostyką różnicową. Gdy nasilenie zespołu dezaprobaty wobec własnej płci cielesnej jest wysokie, zaś jego objawy utrzymują się stale, najbardziej odpowiednią formą leczenia może być leczenie chirurgiczne, które polega na zmianie zewnętrznych cech płciowych tak, aby przypominały płeć odmienną. Ponadto, stosuje się terapię hormonalną z wykorzystaniem hormonów płciowych, usuwanie owłosienia i szkolenia wokalne. Dla redukcji dyskomfortu pacjenta, stosuje się także oddziaływania psychologiczne obejmujące pacjenta i jego rodzinę[2].

Pierwsze zabiegi korygujące wykonano w Pradze i Berlinie, na początku XX w. (1912 r.), ale dopiero w latach pięćdziesiątych w Danii zaczęto przeprowadzać zabiegi połączone z leczeniem hormonalnym. Kazus Christine Jorgensen był pierwszym naukowo opisanym przypadkiem (1953)[8]. W Polsce po raz pierwszy w 1963 r. w Szpitalu Kolejowym w Warszawie Międzylesiu przeprowadzono zabieg na osobie M/K, a w 1983 r. wykonano pierwszy zabieg fizycznego upodobnienia osoby K/M do mężczyzny, w Klinice Chirurgii Plastycznej w Łodzi[9].

Stosowane leczenie łagodzi dezaprobatę płci, jednakże osoby transseksualne nadal mają zwiększone ryzyko śmiertelności, zachowań samobójczych i zaburzeń psychicznych[10].

Aspekty polityczne i prawne[edytuj | edytuj kod]

Anna Grodzka – polska działaczka społeczna i polityk, pierwsza jawnie transseksualna osoba wybrana do parlamentu krajowego w Europie[11]

28 września 2011 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której "wzywa Komisję i Światową Organizację Zdrowia do usunięcia zaburzeń tożsamości płciowej z listy zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania oraz do zapewnienia nowej klasyfikacji wolnej od ich patologizowania podczas negocjacji w sprawie 11. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11)."

Jednocześnie Parlament Europejski "wzywa w szczególności do depsychiatryzacji procesu, jaki przechodzą osoby transseksualne i transgenderowe, do możliwości wolnego wyboru zespołu opieki medycznej, do uproszczenia procesu zmiany tożsamości i do pokrycia kosztów przez system zabezpieczenia społecznego"[12][13].

W 2013 roku w Australii zreformowano ustawę o Dyskryminacji na Tle Płci (ang. the Sex Discrimination Act), wprowadzając "status interseksualny" do zbioru zabronionych przyczyn dyskryminacji[14].

Treść aktów urodzenia oraz innych podstawowych dokumentów wymaga określenia płci osoby, której dotyczą. Od listopada 2013 w Niemczech, oprócz płci męskiej i żeńskiej w aktach urodzenia pojawiła się również możliwość pozostawienia pustego pola, co umożliwiło nieokreślanie płci biologicznej osoby transseksualnej również przy narodzinach[14].

Aspekty kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Transseksualna modelka Nina Poon podczas Tribeca Film Festival w 2010 roku.
Plakat filmu Glen lub Glenda z 1953 roku

Zjawisko transseksualizmu nie ujawniło się nagle – występuje od dawna, w wielu różnych kulturach. Wśród rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej funkcjonują berdache, na Madagaskarze sekrata, a u Hindusów hidźra[15].

Znane osoby transseksualne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Słownik (pol.). Lingua Latina Omnibus. [dostęp 2014-09-13].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Benjamin James Sadock, Virginia Alcott Sadock (red.): Synopsis of Psychiatry. Wyd. 10.. Lippincott Williams & Wilkins, 2007.
  3. Gender Identity Disorder and Transsexualism (ang.). Merck Manual, 2013. [dostęp 2014-09-13].
  4. F64.0 – Transseksualizm. med.kalamazoo.pl. [dostęp 2013-12-06].
  5. Zaburzenia identyfikacji, roli i psychoorientacji płciowej. Uniwersytet Medyczny w Łodzi – Katedra Andrologii i Endokrynologii Płodności. [dostęp 2013-12-06].
  6. Rebecca M. Jones, Sally Wheelwright, Krista Farrell, Emma Martin i inni. Brief Report: Female-To-Male Transsexual People and Autistic Traits. „Journal of Autism and Developmental Disorders”. 42 (2), s. 301–306, 2011. DOI: 10.1007/s10803-011-1227-8. 
  7. Jolanda M. H. Elbers, Erik J. Giltay, Tom Teerlink, Peter G. Scheffer i inni. Effects of sex steroids on components of the insulin resistance syndrome in transsexual subjects. „Clinical Endocrinology”. 58 (5), s. 562–571, 2003. DOI: 10.1046/j.1365-2265.2003.01753.x. 
  8. What Transsexuality Is (ang.). [dostęp 2014-09-13].
  9. Kazimierz Imieliński, Stanisław Dulko: Przekleństwo androgyne. Kraków: ARC-EN-CIEL: Centrum Terapii Zaburzeń Łaknienia, 2001. ISBN 83-914992-4-3.
  10. James Scott, Cecilia Dhejne, Paul Lichtenstein, Marcus Boman i inni. Long-Term Follow-Up of Transsexual Persons Undergoing Sex Reassignment Surgery: Cohort Study in Sweden. „PLoS ONE”. 6 (2), s. e16885, 2011. DOI: 10.1371/journal.pone.0016885. 
  11. Anna Pawłowska: Pierwsza w Europie. Fenomen Anny Grodzkiej (pol.). Gazeta.pl, 08.02.2013. [dostęp 2014-09-13].
  12. Parlament Europejski: Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 28 września 2011 r. w sprawie praw człowieka, orientacji seksualnej i tożsamości płciowej w państwach członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych. 2011–09–28. [dostęp 2012–01–18].
  13. Bartłomiej Kozek: Równe prawa zamiast kontroli (pol.). Zielone Wiadomości, 1.06.2012. [dostęp 2014-09-13].
  14. 14,0 14,1 Nils Muižnieks: Chłopczyk, dziewczynka czy osoba – brak rozpoznania prawnego w Europie dla osób interpłciowych (pol.). Fundacja Trans-Fuzja, 9.05.2014. [dostęp 2014-09-13].
  15. Preeti Sharma. Historical Background and Legal Status of Third Gender in Indian Society. „Ijress”. 2 nr 12, 2012. ISSN 2249-7382 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.