Transseksualizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Transseksualizm
Osoby transseksualne
Osoby transseksualne
ICD-10 F64.0
Zaburzenia identyfikacji płciowej
Zaburzenia tożsamości płciowej u młodzieży i dorosłych
DSM-IV 302.85

Transseksualizm (z łac. transeo, transire → przechodzić[1]) – zaburzenie identyfikacji płciowej, postać zespołu dezaprobaty płci, polegająca na pragnieniu życia i byciu akceptowanym jako osoba płci odmiennej fizycznie[2][3].

Osoby o biologicznych cechach płci męskiej, ale poczuciu bycia płci żeńskiej określane są jako M/K (M-F, MTF – ang. male-to-female) lub transkobiety, natomiast osoby o biologicznych cechach płci żeńskiej, lecz czujące się mężczyzną określane jako K/M (F-M, FTM – ang. female-to-male) lub transmężczyźni[4][5].

Kryteria diagnostyczne[edytuj | edytuj kod]

Transseksualizm charakteryzuje się trwałym dyskomfortem psychicznym, aż do stanów depresyjnych i myśli samobójczych z powodu posiadanych cech płciowych, odczuwanych jako nieodpowiednie, trwałym zaabsorbowaniem chęcią pozbycia się posiadanych cech płciowych i nabycia w ich miejsce cech płci odmiennej. Stan taki osoba może odczuwać już od wczesnego dzieciństwa (postać pierwotna) lub też nabyć go w wieku późniejszym (postać wtórna).

Transseksualizm występuje w kilku odmianach, w statystykach światowych u 1 na 30 tys. osób genetycznie płci męskiej i u 1 na 100 tys. osób genetycznie płci żeńskiej. W Polsce i w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej obserwuje się przewagę liczby transmężczyzn (K/M) (4-7 razy więcej) nad liczbą transkobiet (M/K) wyrażających dezaprobatę swej płci (w pozostałych regionach świata notuje się większą liczbę transkobiet, wyższą średnio 3-, 4-krotnie).

Oficjalna statystyka medyczno-psychologiczna wyodrębniła transseksualizm wraz z kompleksem zespołu dezaprobaty płci jako odrębną kategorię. Istotną cechą transseksualizmu jest niezgodność płci psychicznej z jej pozostałymi kategoriami fizycznymi. W przeciwieństwie do interseksualizmu, gdzie występują zaburzenia cielesno-hormonalno-genetyczne, osoba transseksualna ma prawidłowo zbudowane narządy płciowe i prawidłowo funkcjonujący układ endokrynny, natomiast obserwuje się przeciwną do cielesnej płeć psychiczną.

Zdiagnozowanie transseksualizmu wymaga w pierwszej kolejności wykluczenia możliwych innych współistniejących zaburzeń psychologicznych, psychiatrycznych lub neurologicznych mogących dawać podobny obraz kliniczny.

Kryteria diagnostyczne DSM-IV[edytuj | edytuj kod]

Osoba transseksualna M/K

Klasyfikacja DSM-IV wyróżnia następujące kryteria dla zaburzeń identyfikacji płciowej (dawniej transseksualizmu)[6].

  1. Utrzymująca się silna identyfikacja z płcią przeciwną.
  2. Stały dyskomfort wynikający z bycia osobą danej płci lub poczucie, że własna rola płciowa jest nieodpowiednia.
  3. Zaburzeniu nie towarzyszy fizyczny stan interseksualizmu.
  4. Zaburzenie powoduje dyskomfort o znaczeniu klinicznym lub upośledzeniu w społecznym, zawodowym lub innym ważnym obszarze funkcjonowania.

Kryteria diagnostyczne ICD-10[edytuj | edytuj kod]

Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób wyróżnia się następujące trzy kryteria:

  1. Pragnienie, aby żyć i być akceptowanym jako osobnik płci przeciwnej, zwykle z towarzyszącym pragnieniem, aby tak dostosować ciało poprzez zabiegi chirurgiczne i leczenie hormonalne, aby było zgodne z płcią odczuwaną, jak to tylko możliwe,
  2. Identyfikacja z płcią przeciwną do płci genetycznej powinna utrzymywać się stale, przynajmniej przez ostatnie 2 lata,
  3. Nie może być przejawem innego zaburzenia psychicznego lub nieprawidłowości chromosomalnej.

Terapia[edytuj | edytuj kod]

Grafika pokazująca osobę będącą w trakcie procesu zmiany płci

Stosowaną od pół wieku metodą zmniejszenia dysforii osoby z zaburzeniem jest zmiana zewnętrznych cech płciowych tak aby przypominały płeć odmienną. Leczenie obejmuje usuwanie owłosienia, szkolenie wokalne, terapię hormonalną oraz zabiegi chirurgiczne. Chociaż stosowane leczenie łagodzi dezaprobatę płci to w długim okresie czasu osoby transseksualne nadal mają zwiększone ryzyko śmiertelności, zachowań samobójczych i zaburzeń psychicznych[7].

Pierwsze zabiegi korygujące wykonano w Pradze i Berlinie, na początku XX w. (1912 r.), ale dopiero w latach pięćdziesiątych w Danii zaczęto przeprowadzać zabiegi połączone z leczeniem hormonalnym. Kazus Christine Jorgensen był pierwszym naukowo opisanym przypadkiem (1953)[8]. W Polsce zabiegi były wykonywane począwszy od lat 60. XX wieku, po raz pierwszy w 1963 r. w Szpitalu Kolejowym w Warszawie Międzylesiu (osoba M/K). W 1983 r. wykonano pionierski w Polsce zabieg upodobnienia kobiety do mężczyzny. Dokonano go w Klinice Chirurgii Plastycznej w Łodzi[9].

Aspekty polityczne i prawne[edytuj | edytuj kod]

Anna Grodzka – polska działaczka społeczna i polityk, pierwsza jawnie transseksualna osoba wybrana do parlamentu krajowego w Europie[10]

28 września 2011 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której "wzywa Komisję i Światową Organizację Zdrowia do usunięcia zaburzeń tożsamości płciowej z listy zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania oraz do zapewnienia nowej klasyfikacji wolnej od ich patologizowania podczas negocjacji w sprawie 11. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11)."

Jednocześnie Parlament Europejski "wzywa w szczególności do depsychiatryzacji procesu, jaki przechodzą osoby transseksualne i transgenderowe, do możliwości wolnego wyboru zespołu opieki medycznej, do uproszczenia procesu zmiany tożsamości i do pokrycia kosztów przez system zabezpieczenia społecznego"[11][12].

W 2013 roku w Australii zreformowano ustawę o Dyskryminacji na Tle Płci (ang. the Sex Discrimination Act), wprowadzając "status interseksualny" do zbioru zabronionych przyczyn dyskryminacji[13].

Treść aktów urodzenia oraz innych podstawowych dokumentów wymaga określenia płci osoby, której dotyczą. Od listopada 2013 w Niemczech, oprócz płci męskiej i żeńskiej w aktach urodzenia pojawiła się również możliwość pozostawienia pustego pola, co umożliwiło nieokreślanie płci biologicznej osoby transseksualnej również przy narodzinach[13].

Aspekty kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Plakat filmu Glen lub Glenda z 1953 roku

Zjawisko transseksualizmu nie ujawniło się nagle – występuje od dawna, w wielu różnych kulturach[potrzebne źródło]. Wśród rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej funkcjonują berdache, na Madagaskarze sekrata, a u Hindusów hidźra[14].

Znane osoby transseksualne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Słownik (pol.). Lingua Latina Omnibus. [dostęp 2014-09-13].
  2. F64.0 – Transseksualizm. med.kalamazoo.pl. [dostęp 2013-12-06].
  3. Zaburzenia identyfikacji, roli i psychoorientacji płciowej. Uniwersytet Medyczny w Łodzi – Katedra Andrologii i Endokrynologii Płodności. [dostęp 2013-12-06].
  4. Rebecca M. Jones, Sally Wheelwright, Krista Farrell, Emma Martin i inni. Brief Report: Female-To-Male Transsexual People and Autistic Traits. „Journal of Autism and Developmental Disorders”. 42 (2), s. 301–306, 2011. doi:10.1007/s10803-011-1227-8. 
  5. Jolanda M. H. Elbers, Erik J. Giltay, Tom Teerlink, Peter G. Scheffer i inni. Effects of sex steroids on components of the insulin resistance syndrome in transsexual subjects. „Clinical Endocrinology”. 58 (5), s. 562–571, 2003. doi:10.1046/j.1365-2265.2003.01753.x. 
  6. American Psychiatric Association, DSM-IV, 1994
  7. James Scott, Cecilia Dhejne, Paul Lichtenstein, Marcus Boman i inni. Long-Term Follow-Up of Transsexual Persons Undergoing Sex Reassignment Surgery: Cohort Study in Sweden. „PLoS ONE”. 6 (2), s. e16885, 2011. doi:10.1371/journal.pone.0016885. 
  8. What Transsexuality Is (ang.). [dostęp 2014-09-13].
  9. Kazimierz Imieliński, Stanisław Dulko: Przekleństwo androgyne. Kraków: ARC-EN-CIEL: Centrum Terapii Zaburzeń Łaknienia, 2001. ISBN 83-914992-4-3.
  10. Anna Pawłowska: Pierwsza w Europie. Fenomen Anny Grodzkiej (pol.). Gazeta.pl, 08.02.2013. [dostęp 2014-09-13].
  11. Parlament Europejski: Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 28 września 2011 r. w sprawie praw człowieka, orientacji seksualnej i tożsamości płciowej w państwach członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych. 2011–09–28. [dostęp 2012–01–18].
  12. Bartłomiej Kozek: Równe prawa zamiast kontroli (pol.). Zielone Wiadomości, 1.06.2012. [dostęp 2014-09-13].
  13. 13,0 13,1 Nils Muižnieks: Chłopczyk, dziewczynka czy osoba – brak rozpoznania prawnego w Europie dla osób interpłciowych (pol.). Fundacja Trans-Fuzja, 9.05.2014. [dostęp 2014-09-13].
  14. Preeti Sharma. Historical Background and Legal Status of Third Gender in Indian Society. „Ijress”. 2 nr 12, 2012. ISSN 2249-7382 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.