Centralny Okręg Przemysłowy
Z Wikipedii
Centralny Okręg Przemysłowy (COP), ośrodek przemysłu ciężkiego budowany w 1936-1939 w południowo-centralnych dzielnicach Polski. Był jednym z największych przedsięwzięć ekonomicznych II Rzeczypospolitej. Celem COP-u było zwiększenie ekonomicznego potencjału Polski, rozbudowa przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego, a także zmniejszenie bezrobocia wywołanego skutkami wielkiego kryzysu. Na rozwój COP-u przeznaczano w latach 1937-1939 około 60% całości wydatków inwestycyjnych. Budowę COP rozpoczęto z inicjatywy wicepremiera i jednocześnie ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego, który wraz z Pawłem Kosieradzkim i Władysławem Kosieradzkim opracował czteroletni plan inwestycyjny, obejmujący okres 1 VII 1936-30 VI 1940. Przedsięwzięcie dało zatrudnienie dla 100 tys. pracowników. COP był dalej rozwijany w epoce PRL.
 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdziesz na stronie dyskusji tego artykułu. Po naprawieniu wszystkich błędów można usunąć tę wiadomość. |
COP był podzielony na 3 rejony:
- A – surowcowy kielecki,
- B – aprowizacyjny lubelski
- C – przemysłu przetwórczego sandomierski.
COP obejmował swoim zasięgiem obszary dawnych województw: kieleckiego, krakowskiego, lubelskiego i lwowskiego. Zgodnie z potrzebami obronności kraju plan zakładał zbudowanie (kosztem 1,8-2,4 mld zł) nowych bądź modernizację już istniejących zakładów przemysłu zbrojeniowego. Początkowo COP miał być zlokalizowany tylko w tzw. trójkącie bezpieczeństwa, a więc na terenach najbardziej oddalonych od granicy z Niemcami i ze Związkiem Radzieckim, położonych w widłach Sanu i Wisły, a od południa osłoniętych pasmem Karpat. Potem jednak strefa COP została powiększona o przyległe tereny ówczesnych woj.: kieleckiego, lubelskiego, lwowskiego i krakowskiego. Łącznie obszar COP liczył ok. 60 tys. km2 i ponad 5,6 mln ludności (93 osoby na km2), z której ponad 80% stanowili mieszkańcy ubogich, przeludnionych wsi. W tym rejonie szczególnie widoczne było przeludnienie agrarne, a nadmiar siły roboczej (ukryte bezrobocie) szacowano tu na 500-700 tys. osób. Poszczególne regiony COP uzupełniały się wzajemnie. Region kielecki, bogaty w kopaliny, miał stanowić zaplecze surowcowe; region lubelski miał być zapleczem rolniczym, a region sandomierski bazą energetyczną (ropa naftowa, gaz ziemny, elektrownie wodne). W Lublinie zbudowano fabrykę samochodów, w Mościcach (obecnie dzielnica Tarnowa) - nawozy, w Kraśniku łożyska oraz unowocześniono stocznię w Gdyni.
Inwestycjom COP towarzyszyła rozbudowa infrastruktury komunikacyjnej i energetycznej. Najważniejszymi inwestycjami były hydroelektrownie w Porąbce na Sole i w Rożnowie na Dunajcu. Pod Rozwadowem powstały huta, zakłady zbrojeniowe i miasto, któremu nadano nazwę Stalowa Wola. Produkowano tam m.in. haubice 100 mm. W Dębicy zbudowano fabrykę kauczuku syntetycznego, opon, farb; w Mielcu – Państwowe Zakłady Lotnicze; w Rzeszowie – fabrykę silników lotniczych i sprzętu artyleryjskiego (przyszłe WSK PZL Rzeszów); w Niedomicach pod Tarnowem – fabrykę celulozy do produkcji prochu; w Dębie - Wytwórnię Amunicji Nr 3 (dzisiejszy Dezamet w Nowej Dębie). W 1937 r. rozpoczęto budowę Zakładów Chemicznych w Nowej Sarzynie. Miały one produkować nitrozwiązki - zwłaszcza materiały wybuchowe. Rozruch mechaniczny nastąpił w 1939 r., ale nie zdążono uruchomić produkcji chemicznej przed rozpoczęciem II wojny światowej. Po wojnie produkcję wznowiono w 1954 r. Rozbudowano istniejące już zakłady zbrojeniowe i wytwórnie amunicji. Wydatki na budowę COP pochłonęły ze środków państwowych i z Funduszu Obrony Narodowej sumę 2 mld zł. Zakłady zbrojeniowe COP w niewielkim stopniu przyczyniły się do lepszego wyposażenia armii we wrześniu 1939, ponieważ pełne uruchomienie produkcji nowo wybudowanych zakładów miało nastąpić dopiero w roku 1941. Armia polska nie otrzymała prawie nic poza produkcją zakładów rozbudowywanych w Zagłębiu Staropolskim.
[edytuj] Bibliografia
M.M. Drozdowski, Sprawy i Ludzie II Rzeczypospolitej, Kraków 1979, s. 49-100
