Jarząb

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rodzaju drzew i krzewów. Zobacz też: Jarząb – wieś w województwie świętokrzyskim.
Jarząb
Morfologia (jarząb pospolity)
Morfologia (jarząb pospolity)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad naczyniowe
Klad nasienne
Klad okrytonasienne
Klad klad różowych
Klad Fabidae
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj jarząb
Nazwa systematyczna
Sorbus L.
Sp. Pl. 477. 1753
Typ nomenklatoryczny
Sorbus aucuparia L.[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoce jarząbu pospolitego

Jarząb (Sorbus L.) – rodzaj drzew i krzewów należący do rodziny różowatych (Rosaceae). Należy do niego około 80 gatunków diploidalnych oraz 170 taksonów pochodzenia mieszańcowego, zwykle poliploidalnych[3]. Przedstawiciele występują na obszarze Europy i Azji oraz w Ameryce Północnej (na południu sięgając do Arizony). Wiele gatunków jest wykorzystywanych jako rośliny ozdobne i jadalne[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzewy i drzewa osiągające do 20 m wysokości[4].
Liście
Skrętoległe i opadające przed zimą. Mają piłkowany brzeg, są pojedyncze (wrębne, klapowane) lub dzielne, pierzasto złożone[4].
Kwiaty
Najczęściej białe, rzadziej zaróżowione lub żółtawe. Niewielkie, zebrane zwykle są w spłaszczonych podbaldachach rozwijających się w formie pąka w roku poprzedzającym kwitnienie. Kielich z 5 działkami, zrosłymi u nasady. Płatków 5, zaokrąglonych. Pręcików 15–20. Zalążnia jest dolna lub pośrednia, powstaje ze zrośniętych 2–5 owocolistków zawierających liczne zalążki. Szyjek słupka, wolnych lub zrosłych u nasady, jest 5. Kwiaty zapylane są przez owady[4].
Owoce
Nieduże (maksymalnie do 1,5 cm średnicy), jabłkowate[4], czerwone lub pomarańczowe, brązowe, żółte, różowe, białe.

Systematyka i pochodzenie rodzaju[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj o systematyce różnie przedstawianej i podlegającej dyskusji. Różni autorzy rozmaicie grupują należące doń taksony w sekcje, podrodzaje, a nawet wyodrębniają w osobne rodzaje. Przy szerokim ujęciu wyodrębnia się w obrębie rodzaju od 3 do 5 podrodzajów. W wąskich ujęciach zaliczane tu taksony rozdzielane są do 4 rodzajów: Aria (Persoon) Hoost, Torminalis Medicus, Chamaemespilus Medicus, Cormus Spach. Za pierwotny obszar pochodzenia rodzaju uważa się południowo-wschodnią Azję, skąd jego przedstawiciele rozprzestrzeniali się i różnicowali na obszarze Europy i Ameryki Północnej. Ze względu na bardzo skromne dane kopalne historia rodzaju jest oparta na dowodach pośrednich. Uważa się, że rodzaj mógł wyodrębnić się już w kredzie, ewentualnie w eocenie[3].

Synonimy[5]

Ariosorbus Koidz., Hahnia Medik., Micromeles Decne., Torminalis Medik.

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Rodzaj Sorbus należy do rodziny różowatych (Rosaceae), zaliczanej do obszernego rzędu różowców (Rosales) i wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. W obrębie rodziny należy do podrodziny Spiraeoideae, plemienia Pyreae, podplemienia Pyrinae[5].

Gatunki dziko rosnące w Polsce[6]
Pozostałe gatunki, głównie uprawiane (wybór)[5][7]
Mieszańce międzyrodzajowe

Przedstawiciele rodzaju mieszają się z gatunkami z rodzajów: grusza (Pyrus), aronia (Aronia) i irga (Cotoneaster)[4].

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o jarzębinie

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-20].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-09].
  3. 3,0 3,1 Leszek Bednorz: Jarząb brekinia Sorbus torminalis (L.) Crantz w Polsce. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2010. ISBN 978-83-61320-92-0.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Roger Philips, Martyn Rix: The botanical garden. Vol. 1 Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 262. ISBN 0333730038.
  5. 5,0 5,1 5,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-02].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.