Jerzy Turowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy publicysty, redaktora naczelnego "Tygodnika Powszechnego". Zobacz też: Jerzy Turowicz - aktor.
Jerzy Turowicz
Jerzy Turowicz, Warszawa 1994
Jerzy Turowicz, Warszawa 1994
Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1912
Kraków
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 1999
Kraków
Przyczyna śmierci zawał serca
Miejsce spoczynku Tyniec
Zawód publicysta
Partia ROAD, UD, UW
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Komandor z Gwiazdą Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego (Watykan) Komandoria Orderu Palm Akademickich (Francja) Order Ecce Homo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jerzy Turowicz w Wikicytatach
Strona internetowa
Grób Jerzego i Anny Turowiczów na cmentarzu w Tyńcu

Jerzy Turowicz (ur. 10 grudnia 1912 w Krakowie, zm. 27 stycznia 1999 w Krakowie) – polski dziennikarz i publicysta, redaktor naczelny "Tygodnika Powszechnego" (1945–1953 i 1956–1999). Kawaler Orderu Orła Białego.

Rondo Jerzego Turowicza w Warszawie na Żoiborzu

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

List gratulacyjny Jerzego Turowicza do Tadeusza Mazowieckiego z okazji nominacji na pierwszego niekomunistycznego premiera.
Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ul. Sobieskiego 7 w Krakowie, gdzie Jerzy Turowicz urodził się i mieszkał.
Odsłonięta w setną rocznicę Jego urodzin.

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako czwarte dziecko Augusta Turowicza, sędziego, radcy prawnego, działacza Akcji Katolickiej oraz Klotyldy z domu Turnau. W 1930 roku ukończył III Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego (dziś II LO w Krakowie) i rozpoczął studia na Politechnice Lwowskiej[1]. 1934-1939 – studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przed II wojną światową publikował w Prosto z Mostu[2].

W czasie okupacji niemieckiej współpracował z polityczno-wojskową katolicką organizacją podziemną Unia.

Tygodnik Powszechny[edytuj | edytuj kod]

Od założenia w 1945 roku współtworzył Tygodnik Powszechny.

W 1953 za odmowę publikacji nekrologu Stalina w numerze z 8 marca Tygodnik Powszechny został zamknięty. Następnie przejął go PAX i 10 lipca 1953 r. ukazał się pierwszy numer zredagowany przez ludzi z nim związanych. Po dojściu do władzy przez Władysława Gomułkę w 1956 pismo zostało zwrócone prawowitej redakcji[3].

W 1957 publikuje artykuł komentujący walki frakcyjne w PZPR i piętnujący antysemityzm („Antysemityzm”, nr 11 Tygodnika Powszechnego z 17 marca 1957). W 1962 zostaje korespondentem specjalnym TP na soborze watykańskim II.

W 1964 Jerzy Turowicz podpisał List 34 sprzeciwiający się narastającym ograniczeniom wolności słowa. W czasie kiedy był redaktorem naczelnym "Tygodnika Powszechnego" pismo uzyskało duże znaczenie i prestiż, a w latach 80. stało się nieformalnym organem prasowym środowisk opozycyjnych.

Działalność społeczna i polityczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1960–1990 prezes Społecznego Instytutu Wydawniczego ZNAK. Był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu. Wchodził w skład władz ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności.

Działacz ruchu soborowego, aktywnie wspierał środowiska propagujące zmiany posoborowe w Kościele katolickim. Swoim przemyśleniom na temat Kościoła i II Soboru Watykańskiego dał wyraz w książce Kościół nie jest łodzią podwodną. W 1999 Wydawnictwo Znak wydało cykl jego artykułów zamieszczonych w Tygodniku Powszechnym pt. Bilet do raju.

Był członkiem m.in. Klubu Inteligencji Katolickiej, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (od 1990 honorowy prezes), Związku Literatów Polskich (do 1983) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (od 1989), polskiego PEN Clubu, Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej oraz honorowym przewodniczącym Rady Etyki Mediów.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Miał sześcioro rodzeństwa, w tym dwóch braci - ks. Juliusza Turowicza i o. Bernarda (Andrzeja) Turowicza. Z małżeństwa z Anną z Gąsiorowskich (1916-2000), córką Janusza Gąsiorowskiego i Zofii Kernowej miał trzy córki: Elżbietę (zamężną Jogałłę), Joannę (zamężną Piasecką) i Magdalenę (zamężną Smoczyńską). Był teściem Wojciecha Smoczyńskiego i Jerzego Jogałły oraz dziadkiem Wawrzyńca Smoczyńskiego.

Turowicz zmarł wskutek zawału serca[4]. Pochowany został na tynieckim cmentarzu parafialnym.

Nagrody, odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Był odznaczony m.in. Orderem Orła Białego (1994)[5], Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu św. Grzegorza Wielkiego (1987), Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1992), Komandorią Orderu Palm Akademickich Republiki Francuskiej (1994), Srebrnym Medalem Cracoviae Merenti (1995), Wielkim Krzyżem Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1995) oraz Orderem Ecce Homo (1999, pośmiertnie[6]). Był laureatem Nagrody Fundacji Jurzykowskiego (1978), Nagrody SDP im. Bolesława Prusa (1981), nagrody im. Parandowskiego (1988), nagród im. Gandhiego (1988), im. Adolfa Bocheńskiego (1992) oraz nagrody specjalnej PEN Clubu (1996).

Był doktorem honoris causa m.in. Boston College, Yale University i Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jest patronem m.in. ulicy w Krakowie, Akademii Teatralno-Wokalnej w Lublinie[7] i ronda w Warszawie[8]. W 1998 r. Maria Zmarz-Koczanowicz zrealizowała film pt. Zwyczajna dobroć, opowiadający o Jerzym Turowiczu. Rok 2012 został ogłoszony Rokiem Jerzego Turowicza[9]. Od 2013 roku Fundacja Jerzego Turowicza za wybitne i oryginalne dzieło literackie, naukowe, plastyczne, muzyczne, teatralne lub filmowe, znajdujące się w kręgu tematów, do których Jerzy Turowicz wracał w swojej publicystyce i działalności publicznej oraz reprezentujące wartości, które były mu bliskie przyznaje nagrodę jego imienia. Laureatką pierwszej edycji została Joanna Olczak-Ronikier[10].

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Turowicz, Chrześcijanin w dzisiejszym świecie, Wyd. "Znak", Kraków 1964 (wstępem opatrzył Karol Wojtyła)
  • Jerzy Turowicz, Kościół nie jest łodzią podwodną, wyb. i red. Józefa Hennelowa (publicystyka z lat 1964–1987), Wyd. "Znak", Kraków 1990, ISBN 83-7006-140-0
  • Jerzy Turowicz, Bilet do raju, Wyd. "Znak", Kraków 1999 ISBN 83-7006-907-X

Przypisy

  1. Kalendarium Jerzego Turowicza (1912-1956) (pol.). Tygodnik Powszechny. [dostęp 2013-06-09].
  2. Prosto z Mostu : tygodnik literacko-artystyczny / [red. i wyd. Stanisław Piasecki]. R.2 (1936) nr 21, s. 4.
  3. Joanna Podsadecka, O Jerzym Turowiczu opowiadają: ks. Adam Boniecki, Józefa Hennelowa, Krzysztof Kozłowski, Adam Michnik, Janina Ochojska-Okońska, Anna Szałapak, Andrzej Szczeklik, Stefan Wilkanowicz, Literatura Faktu PWN, Warszawa 2012, ISBN 978-83-01-16884-1
  4. Kalendarium Jerzego Turowicza 1989–1999.
  5. M.P. z 1994 r. Nr 35, poz. 295
  6. Nagroda "Ecce Homo" dla śp. Jerzego Turowicza. ekai.pl, 26 czerwca 1999. [dostęp 2014-04-05].
  7. Scena szkolna | Akademia Teatralno-Wokalna Jerzego Turowicza. atw.lublin.pl. [dostęp 2014-03-22].
  8. Żoliborz ma rondo imienia redaktora Tygodnika Powszechnego Jerzego Turowicza. naszemiasto.pl, 2012-06-18. [dostęp 2014-03-22].
  9. Rok Turowicza czas zacząć. www.polskamasens.pl, 2012-02-01. [dostęp 2014-03-22].
  10. Joanna Olczak-Ronikier laureatką Nagrody im. Jerzego Turowicza. ekai.pl, 2013-11-30. [dostęp 2014-03-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Joanna Podsadecka, O Jerzym Turowiczu opowiadają: ks. Adam Boniecki, Józefa Hennelowa, Krzysztof Kozłowski, Adam Michnik, Janina Ochojska-Okońska, Anna Szałapak, Andrzej Szczeklik, Stefan Wilkanowicz, Literatura Faktu PWN, Warszawa 2012, ISBN 978-83-01-16884-1
  • Jerzy Turowicz, Kościół nie jest łodzią podwodną, wyb. i red. Józefa Hennelowa (publicystyka z lat 1964–1987), Wyd. "Znak", Kraków 1990, ISBN 83-7006-140-0
  • Jerzy Turowicz, Bilet do raju, Wyd. "Znak", Kraków 1999 ISBN 83-7006-907-X
  • Andrzej Friszke: Jerzego Turowicza droga przez epoki, "Więź" nr 5 (487)/1999 maj

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]