Johan Laidoner

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Johan Laidoner
Johan Laidoner
Johan Laidoner
generał-lejtnant
Data i miejsce urodzenia 12 lutego 1884
Viiratsi k. Viljandi,  Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 13 marca 1953
Włodzimierz nad Klaźmą,  ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 1905–1940
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego (1905–1917), Armia Estonii (1917–1940)
Stanowiska wódz naczelny Armii Estońskiej
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, wojna estońsko-bolszewicka
Późniejsza praca oficjalny reprezentant Estonii w Lidze Narodów
Odznaczenia
Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława IV klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Złota szabla "Za dzielność" – II klasy Order Krzyża z Orłem I klasy (Estonia) Krzyż Wolności Order Orła Białego Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wolności Order Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Miecza Krzyż Oficerski Legii Honorowej (Francja) Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (Francja) Wielki Krzyż Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Order Zabójcy Niedźwiedzia (Łotwa) Order Zabójcy Niedźwiedzia (Łotwa) Order Zabójcy Niedźwiedzia (Łotwa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pomnik w Viiratsi upamiętniający Johana Laidonera, zniszczony 5 września 1940
Tablica pamiątkowa w Wilnie.

Johan Laidoner (ur. 12 lutego 1884 w Viiratsi k. Viljandi, zm. 13 marca 1953 w radzieckim więzieniu w Włodzimierzu nad Klaźmą) – jeden z twórców niepodległej Estonii, wódz naczelny Armii Estońskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny rolniczej, ukończył szkółkę parafialną w Asumaa i podstawówkę w Viljandi. W 1901 wstąpił jako ochotnik do armii Imperium Rosyjskiego. Jego jednostka piechoty początkowo stacjonowała w Kownie. W 1902 wstąpił do Wileńskiej Szkoły Junkrów Piechoty, gdzie poznał swoją przyszłą żonę – Polkę. W 1909 rozpoczął studia w Mikołajewskiej Akademii Wojskowej w Petersburgu, którą ukończył w 1912 roku uzyskując najwyższą, pierwszą kategorię[1].

Mianowany podpułkownikiem, w czasie służby w armii rosyjskiej siedmiokrotnie odznaczony rosyjskimi orderami wojennymi.

Po odzyskaniu niepodległości przez Estonię powrócił do ojczyzny, został dowódcą 1. Dywizji Estońskiej i Szefem Sztabu Generalnego Wojska Estońskiego, a 23 grudnia 1918 roku został mianowany wodzem naczelnym estońskich sił zbrojnych w stopniu generała-majora. W 1919 był inicjatorem powołania Estońskiej Akademii Wojskowej. W czasie wojny estońsko-bolszewickiej przeprowadził udaną kontrofensywę, która wyparła oddziały bolszewików z terytorium Estonii.

W 1920 został mianowany generałem-lejtnantem armii estońskiej. Po złożeniu dowództwa, był oficjalnym reprezentantem Estonii w Lidze Narodów. W 1925 z jej ramienia mediował w konflikcie iracko-tureckim o okręg Mosulu.

Na krótko powrócił do armii, by 1 grudnia 1924 stłumić inspirowany przez ZSRR pucz komunistów w Tallinnie.

W 1934 na prośbę premiera Estonii Konstantina Pätsa wprowadził rządy wojskowe, by powstrzymać przejęcie władzy przez quasi-faszystowski ruch wabsów.

17 czerwca 1940 po aneksji Estonii przez ZSRR, został aresztowany i wywieziony do radzieckiego więzienia w Kirowie, skazany w 1952 w procesie na 25 lat więzienia i przepadek całego mienia na rzecz ZSRR. Zmarł w 1953 w więzieniu nr 2 we Włodzimierzu nad Klaźmą.

Był kawalerem Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari, został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, w kwietniu 1939 uhonorowany Orderem Orła Białego. Otrzymał tytuł rycerski od króla Wielkiej Brytanii, litewski Order Witolda Wielkiego I klasy, fiński Order Białej Róży oraz dwukrotnie francuską Legię Honorową.

Związki z Polską[edytuj | edytuj kod]

Osobiste i uczuciowe[edytuj | edytuj kod]

W 1904 podczas służby w armii rosyjskiej w Wilnie poznał Polkę, szlachciankę[2], Marię Kruszewską, którą poślubił 30 października 1911. 21 marca 1913 doczekali się potomka Michaela (1913–1928), po jego tragicznej śmierci adoptowali bratanka Marii Aleksego Kruszewskiego – rówieśnika Michaela Laidonera.

Polityczne[edytuj | edytuj kod]

W 1928 generał Laidoner złożył oficjalną wizytę w Warszawie jako naczelny wódz Estonii. W 1930 stanął na czele tallińskiego Towarzystwa Estonia-Polska jako jego honorowy prezes. W lipcu 1934 gościł na swojej posiadłości w Viimsi przebywającego z oficjalną wizytą w Estonii ministra Becka.

We wrześniu 1939 r. zadecydował o pomocy w ucieczce z portu w Tallinnie polskiego okrętu ORP „Orzeł”, która wywołała dramatyczną dla Estonii w skutkach reakcję ZSRR[2].

Generał Laidoner opanował język polski w stopniu pozwalającym na swobodną konwersację.

Po śmierci został pochowany w tej samej zbiorowej mogile co Delegat Rządu na Kraj Jan Stanisław Jankowski.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

22 lipca 2013 r. przed Dworkiem „Milusin” w Sulejówku, na terenie Muzeum Józefa Piłsudskiego, odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Generałowi Johanowi Laidonerowi. Wśród honorowych gości uroczystości byli: prezydent Republiki Estońskiej Toomas Hendrik Ilves, córka Marszałka Jadwiga Jaraczewska, pomysłodawca i fundator tablicy, burmistrz estońskiego Viimsi, miasta partnerskiego Sulejówka, Haldo Oravas[2].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Ciche kraje", Tadeusz Zubiński, Rzeszów 2006

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]