John Baildon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
John Baildon (wizerunek znajdujący się w Muzeum Historii Katowic)
Pudlingarnia Johna Baildona na litografii z połowy XIX wieku (obecnie Huta Baildon w Katowicach)
Grób Johna Baildona na cmentarzu hutniczym w Gliwicach

John Baildon (ur. 11 grudnia 1772 w Larbert, Szkocja, zm. 7 sierpnia 1846 w Gliwicach[1]) – hutnik, przemysłowiec, inżynier, uważany za ojca współczesnego hutnictwa żelaza.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Baildonowie byli rodziną o tradycjach hutniczych – jego ojciec William z Baildon był inżynierem hutnictwa w Zakładach Żelaznych Carron w Szkocji. Studiował mechanikę, hydraulikę oraz rysunek techniczny[2], a pod kierunkiem ojca zapoznawał się z techniką przeróbki rud żelaza i odlewnictwa. W wieku 17 lat poznał Fryderyka von Redena dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, późniejszego pruskiego ministra zajmującego się uprzemysłowieniem Górnego Śląska.

Na Śląsku[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1793 przybył na zaproszenie Friedricha Wilhelma von Redena do Tarnowskich Gór[3]. Pomimo młodego wieku (miał 21 lat) powierzono mu stanowisko doradcy technicznego przy budowie Królewskiej Odlewni Żelaza w Gliwicach, gdyż jego promotorem był John Smeaton (jeden z najwybitniejszych inżynierów tamtych czasów[4]). Główne zadanie Baildona polegało na zaprojektowaniu i nadzorowaniu budowy wielkiego pieca hutniczego opalanego koksem. Zbudowany przez Baildona wielki piec według planów Ephraima Ludwiga Abts był pierwszym tego typu na kontynencie europejskim, z którego 10 listopada 1796 pierwszy raz otrzymano surówkę[3].

Brał udział przy konstrukcji i odlewie najstarszego na kontynencie europejskim mostu żelaznego nad Strzegomką w Łażanach na Dolnym Śląsku. Łuki nośne mostu zostały odlane w zakładach hutniczych Mała Panew i ustawione wiosną 1796.

W 1799 wg pomysłu von Redena, Baildon i Wedding opracowali projekty techniczne i kosztorysy nowej huty na terenie obecnego Chorzowa, która otrzymała nazwę Królewska Huta (niem. Königshütte) i uruchomiona w 1802 roku stała się najnowocześniejszą hutą ówczesnej Europy. Razem z Redenem zaprojektował Kanał Kłodnicki oraz Główną Kluczową Sztolnię Dziedziczną. Obie te inwestycje miały służyć do transportu drogą wodną węgla z kopalń Królowa Luiza w Zabrzu i Król w Królewskiej Hucie. Te nowatorskie inwestycje straciły szybko na znaczeniu w momencie wybudowania kolei żelaznej.

W 1801 w spółce z księciem Friedrichem Ludwigem von Hohenlohe zaprojektował kopalnię węgla kamiennego Hohenlohe i hutę żelaza Hohenlohe w Wełnowcu. Od 1802 inwestował w hutnictwo na Morawach[3]. W 1804, inwestując własne fundusze, buduje hutę cynku w Katowicach-Wełnowcu, w której proces technologiczny oparty jest na nowatorskich w tym czasie piecach muflowych. Zabytkowa hala pieców muflowych została zburzona w sierpniu 2005.

W 1823 zawiązał społkę akcyjną z udziałem wyłącznie kapitału mieszczańskiego, która na granicy Katowic, Dębu i Załęża (dzisiaj dzielnic Katowic) zbudowała Hutę Baildon oraz kopalnię Waterloo[3].

Był właścicielem m.in. kopalni węgla kamiennego Helena i Pax (obie kopalnie już nie istnieją) w Bełku, gdzie miał też majątek ziemski.

Od 2009 jedna z katowickich ulic na osiedlu Dębowe Tarasy nosi jego imię (ulica Johna Baildona w Katowicach).

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Osiedlił się na stałe w Gliwicach, żeniąc się w 1804, z młodszą o 12 lat córką bogatego włoskiego kupca Heleną Galli. Młoda para zamieszkała w kamienicy na gliwickim rynku. Mieli siedmioro dzieci, pięciu synów i dwie córki.

Zmarł w wieku 74 lat w 1846 w Gliwicach. Został pochowany na Cmentarzu Hutniczym w Gliwicach. Ostatnio jego nagrobek został odnowiony, i w celu uchronienia go przed złodziejami postawiony na dziedzińcu przed Oddziałem Odlewnictwa Artystycznego Muzeum w Gliwicach. W sierpniu 2012 r., na polecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nagrobek powrócił na miejsce przeznaczenia – na grób wielkiego hutnika.

Przypisy

  1. Ironworks and iron monuments: study, conservation and adaptive use, Couverture International Centre for the Study of the Preservation and the Restoration of Cultural Property, ICCROM, 1985, s. 424.
  2. Bolesław Orłowski (red.) Słownik polskich pionierów techniki, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1984, s. 18, ISBN 83-216-0339-4.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Piotr Greiner: Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu.. Gliwice: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, 2011, s. 316. ISBN 978-83-60470-41-1.
  4. Stowarzyszenie na Rzecz Dziedzictwa Kulturowego Gliwic: Szlakiem Kanału Kłodnickiego (pol.). [dostęp 9 grudnia 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Złoty: Moja ziemia... Katowice. Katowice: Bractwo Gospodarcze Związku Górnośląskiego, 2004, s. 42. ISBN 83-913619-8-5.
  • H. Dienwiebel, John Baildon w: Neue Deutsche Biographie, Bd 1, Berlin 1953, s.544-545
  • H. Christoph, John Baildon. Zarys biografii , Katowice 1996.
  • Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice – Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993. ISBN 83-85831-35-5.
  • Joanna Starnawska: Dzieje Katowic (1299−1945). Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1990, s. 10.
  • Urszula Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299−1999): monografia historyczna dzielnicy Katowic. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999, s. 85. ISBN 83-87727-30-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]