Zabrze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zabrze
Biskupice
Biskupice
Herb Flaga
Herb Zabrza Flaga Zabrza
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1 października 1922
Prezydent Małgorzata Mańka-Szulik
Powierzchnia 80,40 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

179 452[1]
2231 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy od 41-800 do 41-820
Tablice rejestracyjne SZ
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Zabrze
Zabrze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zabrze
Zabrze
Ziemia 50°18′09″N 18°46′41″E/50,302500 18,778056Na mapach: 50°18′09″N 18°46′41″E/50,302500 18,778056
TERC
(TERYT)
2478011
SIMC 0945380
Urząd miejski
ul. Powstańców Śląskich 5–7
41-800 Zabrze
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Zabrze w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Zabrze ( śl. Zobrze) – miasto na prawach powiatu w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej nad rzekami Kłodnicą i Bytomką. Leży na Górnym Śląsku w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym (GOP). Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 179 452 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Zabrze jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej, nad rzekami Kłodnicą i Bytomką, w dorzeczu Odry.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 80,40 km²[2].

Miasto sąsiaduje z miastami Bytom, Gliwice i Ruda Śląska oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.

W latach 1975–1998 miasto należało do województwa katowickiego.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Zabrza.

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

17 września 2012 Rada Miejska zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Zabrze zostało podzielone na 15 dzielnic i 3 osiedla, które stanowią jednostki pomocnicze miasta[3].

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – Dzielnice i osiedla
Panorama Zabrza
Panorama Zabrza

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 179 452 mieszkańców[1].

W 1991 w Zabrzu odnotowano największą liczbę ludności – 205 789 osób.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Zadbrze (Sadbre) oznacza osadę położoną za debrami, tj. dołami, gąszczem leśnym. Wyrazy debrz, gwarowe debr, debrze to „urwiste, zarosłe wzgórza, wśród, których płynie potok” pochodzą od prasłowiańskiego *dъbrъ. Zobacz: Debrza. Przez uproszczenie Zadbrze → Zabrze można błędnie skojarzyć Zabrze z Zaborzem jego dzielnicą, która to nazwa tylko potwierdza silne zalesienie tego terenu. Podobne pochodzenie mają nazwy rzek: Brda (wcześniej Dba ← Drba) i Zbrzyca (←Dbrzyca) oraz nazwy miejscowe jak np. Zadebra, Debrzno[4].

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiej nazwy lasu iglastego - boru[5]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Zabor podając jej znaczenie "hinter dem Walde" czyli po polsku "za borem, lasem"[5].

W łacińskiej księdze Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Sabors oraz Sadbre. Kronika ta wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto i stanowią jego części bądź dzielnice jak Ruda, Zaborze jako Sabors, Biskupice w formie Byscupitz, Grzybowice we fragmencie Grzibonem solvitur decima more polonico oraz Rokitnicę we fragmencie Rokytnicza in parte nostre dyocesis decima more polonico[6][7].

W 1915 roku postanowiono zmienić nazwę miasta na Hindenburg O.S. (Oberschlesien) ku czci prezydenta Niemiec Marszałka Hindenburga. Nazwa O.S. miała sugerować przynależność do Górnego śląska, a zarazem propagować, iż Górny Śląsk jest bardziej niemiecki niż polski. Tuż po II wojnie światowej w 1945 roku przywrócono nazwę Zabrze która przez 30 lata nie była nazwą miasta.

Ostatnimi laty pojawia się próba manipulacji społecznej, a zarazem zakłamania, iż Zabrze to po niemiecku Hindenburg. Jest to mylna teza która do niczego się nie odnosi.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – ulica Wolności
Zabrze – ulica Wolności
Zabrze – ulica Jagiellońska
Zabrze – aleja Bohaterów Monte Cassino
Zabrze – KWK Sośnica-Makoszowy, Ruch Makoszowy
Zabrze – Straż Pożarna
Północna pierzeja placu Krakowskiego
Budynek dawnej biblioteki, od 2010 roku siedziba Filharmonii Zabrzańskiej w Parku Hutniczym
  • osady istniały tu przed najazdem Mongołów
  • 1234
    • pierwsza wzmianka o Biskupicach, osadzie na terenie dzisiejszego Zabrza
    • 25 marca – wystawienie przez księżną kaliską Violę dokumentu, w którym zrzeka się na rzecz biskupa wrocławskiego prawa poboru daniny i innych opłat ville [...] Biscupici dicitur cirka Bitom
  • 1260 – rozszerzenie przez księcia opolskiego Władysława przywilejów, nadanych biskupowi wrocławskiemu w 1243. Przyczyniło się to do zwiększenia osadnictwa w rejonie Biskupic
  • 1295–1305
    • pierwsza wzmianka o Zabrzu (Sadbre sive Cunczindorf, gdzie Sadbre interpretowane jest jako miejsce za debrami – zarośniętymi dołami z płynącym wśród wzgórz strumieniem; sive to łacińskie „albo”, a Cunczindorf jest interpretowane jako „wieś Konradów”); w dokumencie Rejestr Ujazdu części Liber fundationis episcopatus Wratislawiensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), dokument wymienia wśród innych osad: Biskupice, Zaborze, Grzybowice
    • sołtys tworzy osadę, chłopi wolni od podatków, tereny przydzielone osadnikom – po 60 łanów
  • 1570 – właścicielem Zabrza został czeski szlachcic Szambor Dluhomil, który po zagarnięciu części ziemi chłopskiej założył alodium z drewnianym dworem
  • 1639 – w okresie wojny trzydziestoletniej w Zabrzu i Sośnicy wojska Ernsta von Mansfelda grabią żywność
  • 1642 – nowym właścicielem został Aleksander Bielski, który na miejscu drewnianego zbudował murowany piętrowy dwór, stajnie, owczarnię, słodownię i gorzelnię
  • 1675 – nabycie dóbr zabrzańskich przez kanclerza księstwa opolsko-raciborskiego, barona Jerzego Welczka (Wilczka). Działalność Welczka i jego następców (wśród nich m.in. Bernhard III hrabia von Praschma) przyczyniła się do rozwoju gospodarczego tych terenów. W Zabrzu powstał browar, młyny wodne, tartaki
  • 1731 – przy obecnej ul. Kondratowicza istniała kolonia nazywana Zabrzer Hammer (Kuźnica)
  • 1743 – utworzenie w ramach wprowadzania nowego podziału administracyjnego Śląska powiatu bytomskiego. W jego skład weszły: Biskupice, Grzybowice, Makoszowy, Mikulczyce, Rokitnica, Zaborze i Zabrze wraz z istniejącymi w tym czasie koloniami i przysiółkami
  • 1749 – właścicielami Zabrza zostaje ród Duninów
  • 1771–1776 – utworzenie przez właściciela części Zabrza Macieja Wilczka w trakcie kolonizacji fryderycjańskiej nowych osad wokół Zabrza: Maciejowa, Doroty i Małego Zabrza. W pobliżu zabrzańskiego dworu powstała następna kolonia, nazywana początkowo Sand Kolonie (Kolonia Piaskowa) bądź Schloss Kolonie (Kolonia Zamkowa). Z czasem uzyskała urzędową nazwę Klein Zabrze, czyli Małe Zabrze. Jako ostatnią utworzono osadę Kończyce
  • 1790 – odkrycie przez Salomona Isaaca z Brabancji na pograniczu dzielnic Zaborze i Pawłów łatwych w eksploatacji złóż węgla kamiennego o grubości 1 metra
  • 1792–1822 – powstanie Kanału Kłodnickiego
  • 1793
    • powstanie chłopskie
    • według spisu z tego roku w Zabrzu istniały: majątek ziemski, kościół, szkoła, 34 chłopów, 6 ogrodników, 2 młyny, 32 pracowników najemnych – łącznie 305 mieszkańców; w Małym Zabrzu: kolonia 12 zagród z 31 mieszkańcami; w Zaborzu: majątek ziemski, 15 chłopów, 7 ogrodników, 14 pracowników najemnych
  • 1796 – uruchomienie pierwszej zabrzańskiej kopalni państwowej Królowa Luiza (początek budowy 1790). Na przełomie XIX i XX w. obszar pola górniczego kopalni wynosił 19 km², wydobywano 3 mln t węgla rocznie, a zatrudniano ok. 8 tys. robotników
  • 1797 – uruchomienie kopalni Amalia, zlikwidowanej na rzecz Concordii
  • 1819–1830 – budowa Kronprinzstrasse (Drogi Następcy Tronu) łączącej Królewską Hutę z Gliwicami. Na odcinku od Poremby do Maciejowa dała ona początek dzisiejszej ul. Wolności
  • 1843 – uruchomienie kopalni Concordia
  • 1845 (1 października) – otwarcie odcinka linii kolejowej z Opola do Świętochłowic przez Gliwice i Zabrze – przedłużenie trasy mającej początek we Wrocławiu. Ostatni odcinek, kończący się w Mysłowicach, oddano do użytku rok później. Równocześnie powstał dworzec kolejowy, wybudowany w polach Małego Zabrza, obecnie nieistniejący
  • 1851 – ekspedycja poczty na trasie kolei górnośląskiej, ustanowienie urzędu listonosza, budowa huty Donnersmarcka
  • 1852
    • uruchomienie fabryki kotłów Koetza
    • 17 stycznia – wydanie przez władze rejencji opolskiej pozwolenia na organizowanie w czwartki targów na terenie Starego Zabrza (stąd nazwa Donnerstagmarktplatz – Plac Targów Czwartkowych). W 1875 r. przeniesiono je w rejon placu Warszawskiego
  • 1856 – otwarcie pierwszego szpitala
  • 1857 – uruchomienie huty Redena
  • 1859 – rozbudowa fabryki lin stalowych
  • 1861 – Albert Borsig rozpoczął budowę wielkich pieców, stalowni i walcowni w Biskupicach
  • 1862 – wydobycie węgla w kopalni Hedwigswunsch
  • 1864 – budowa fabryki szkła
  • 1868
    • uruchomienie walcowni i kuźni w zakładach Borsiga
    • budowa kopalni Ludwigsglück, późniejszej kopalni Ludwik
  • 1871 – spis mieszkańców; Zabrze liczy 18 250 mieszkańców: Stare Zabrze 6 228, Małe Zabrze 4 723, Dorota 851, a Zaborze 6448 mieszkańców
  • 1872
    • przekształcenie huty Donnersmarcków w spółkę akcyjną
    • uruchomienie stalowni w zakładach Borsiga
    • wybudowanie i uroczyste poświęcenie Dużej Synagogi
  • 1873 – utworzenie powiatu zabrskiego liczącego 2,21 mil kwadratowych i zamieszkanego przez 38 481 mieszkańców. W Zabrzu było 1117 domów
  • 1874 – początek wydawania tygodnika Zabrzer Kreis Blatt (od stycznia)
  • 1875 – próba uzyskania praw miejskich nie powiodła się
  • 1880 – uruchomienie trzech pieców martenowskich o pojemności 18 t każdy
  • 1884 – uruchomienie koksowni Jadwiga w Biskupicach
  • 1895 (25 sierpnia) – przekazanie do użytku tramwaju parowego
  • 1896 – powstanie Miejskiej Straży Pożarnej
  • 1897 – uruchomienie elektrowni
  • 1900 – otwarcie Gimnazjum im. Królowej Luizy w Zaborzu
  • 1900–1906 – budowa drugiej państwowej kopalni Delbrück (od 1945 KWK Makoszowy)
  • 1905 – połączenie gmin Stare Zabrze, Małe Zabrze i Dorota w jedną gminę Zabrze, liczącą 54 228 mieszkańców
  • 1915
    • luty – zmiana nazwy gminy Zabrze na Hindenburg. Nowa nazwa nawiązuje do nazwiska feldmarszałka Paula von Hindenburga, dowódcy w zwycięskiej bitwie pod Tannenbergiem. Od 1918 r. pełna nazwa to Hindenburg O.S. (Oberschlesien) – dla odróżnienia od wschodniopruskiej gminy Hindenburg (dawniej Groß Friedrichsgraben I)
    • w koksowni Jadwiga wybudowano nową baterię koksowniczą, wieżę węglową, sortownię koksu i benzolownię
  • 1918
  • 1919
    • marzec
    • marzec-kwiecień – pacyfikacja przez Grenzschutz polskich strajków (zabici i ranni)
    • kwiecień – powstanie Towarzystwa Oświaty na Górnym Śląsku im. św. Jacka, kierowanego przez Józefa Gołąbka
    • 16-26 sierpnia – walki I powstania śląskiego
    • październik – polska lista zdobywa w wyborach komunalnych 21 z 36 mandatów
  • 1920
    • przybycie żołnierzy francuskich
    • maj – powstanie Towarzystwa Sportowego „Hart”
    • 23 maja-16 czerwca – polski strajk szkolny
    • 14 lipca – napad nacjonalistów niemieckich na artystów Opery Warszawskiej
    • 19-25 sierpnia – walki II powstania śląskiego
    • sierpień – powstaje chór męski „Moniuszko
    • przekształcenie zakładów Borsiga w spółkę akcyjną Borsigwerk
    • listopad – powstanie Towarzystwa Śpiewu „Chopin
  • 1921
    • 20 marca – plebiscyt na Górnym Śląsku – w Zabrzu 21233 głosów pada za Niemcami, a 14837 za Polską[9]
    • 2 maja – zdobycie przez polską Policję Górnego Śląska kopalni Zabrze
    • do 4 maja – opanowanie przez powstańców w III powstaniu śląskim prawie całego miasta, a następnie opuszczenie śródmieścia na prośbę wojsk francuskich
    • 26-30 maja – prowokowanie przez Niemców walk ulicznych
    • 5 lipca – zakończenie III powstania
  • 1922
    • 1 października – nadanie praw miejskich
  • 1922–1939 – podzielenie miasta na mocy wyników plebiscytu. Kończyce, Pawłów i Makoszowy znalazły się w granicach Polski, pozostałe gminy przypadły Republice Weimarskiej
  • 1924 – budowa stadionu sportowego przy ul. Zamkowej w Biskupicach (obecnie Gwarek Zabrze)
  • 1927
    • 1 stycznia – utworzenie powiatu miejskiego z większej części powiatu zabrskiego
  • 1935 – przebudowa placu Wolności
  • 1938
  • 1945
    • 24 stycznia – wkroczenie Armii Czerwonej
    • Rozpoczął się dramat mieszkanców miasta. Żołnierze Armii Czerwonej plądrowali, niszczyli i rabowali wszystko na co natrafili. Podpalono dzielnicę Zandkę łącznie z kościołem Ducha Świętego.
    • Dochodziło do masowych egzekucji, gwałtów na kobietach.
    • W lutym rozpoczęły się wywózki do obozów pracy i w głąb ZSRR. Wywieziono 8700 osób.
    • 19 marca – przejęcie miasta przez administrację polską
  • 1946 (19 maja) – przywrócenie nazwy sprzed 1915 r.
  • 1948 (14 grudnia) – powstanie Klubu Sportowego Górnik Zabrze
  • 1950
    • 7 stycznia – powstanie pierwszego Państwowego Szpitala Klinicznego
    • wiosną nastąpiło powołanie do życia Filharmonii Górniczej Związku Zawodowego Górników
  • 1951
    • 17 marca – włączenie w granice Zabrza miejscowości Grzybowice, Mikulczyce, Rokitnica, Kończyce, Makoszowy i Pawłów
  • 1954 – włączenie w granice miasta osiedla Helenka
  • 1956 (2 grudnia) – ukazanie się pierwszego numeru gazety miejskiej Głos Zabrza
  • 1959 – otwarcie Domu Muzyki i Tańca
  • 1961 – wizyta w Zabrzu majora kosmonauty Jurija Gagarina, pierwszego człowieka w kosmosie
  • 1967 – wizyta w Zabrzu prezydenta Republiki Francuskiej generała Charles’a de Gaulle’a (część oficjalnej wizyty w Polsce)
  • 1970–1975 – budowa osiedla Marii Skłodowskiej-Curie
  • 1971 (23 marca) – katastrofa w kopalni Mikulczyce-Rokitnica w Rokitnicy. Zawał na poziomie 780 metrów przysypał 19 górników. Jeden z nich, Alojzy Piontek, został uratowany po siedmiu dniach
  • 1976 – otwarcie hali widowiskowo-sportowej przy ul. Matejki
  • 1982 – gazeta Głos Zabrza zmienia nazwę na Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
  • 1985 – pierwsza w Polsce udana operacja przeszczepu serca, dokonana pod kierunkiem prof. Zbigniewa Religi
  • 1986–1991 – budowa osiedla im. Mikołaja Kopernika
  • 1996 – ustanowienie św. Kamila patronem miasta
  • 1998
  • 2002
    • 19 października – otwarcie estakady drogowej nad parkiem im. Poległych Bohaterów
  • 2005
  • 2006
  • 2007
    • 16 czerwca – otwarcie zabytkowej Kopalni Guido dla ruchu turystycznego na poziomach 170 m i 320 m
  • 2008
  • 2010
    • 12 maja – uroczyste otwarcie nowej siedziby Filharmonii Zabrzańskiej
    • 29 październik – uroczysta iluminacja zabrzańskiego ratusza (planowane otwarcie na rok 2012)
  • 2011
    • 10 czerwca – do użytku oddano dwa odcinki Drogowej Trasy Średnicowej
    • 14 września – rozpoczęcie prac modernizacyjnych, a zarazem budowy nowego stadionu im. Ernesta Pohla (Stadion Górnika Zabrze)
    • 30 września – oddanie do użytku odcinka Sośnica(Gliwice)-Maciejów(Zabrze) Autostrady A1
    • 22 grudnia – oddanie do użytku odcinka Maciejów(Zabrze)-Zabrze Północ(Zabrze) Autostrady A1

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego
Parowa maszyna wyciągowa kopalni „Królowa Luiza”

W Zabrzu znajduje się wiele zabytkowych obiektów (głównie z przełomu XIX i XX wieku), takich jak zabytkowe kamienice w centrum miasta, osiedla robotnicze, obiekty sakralne itp.

  • Obiekty poprzemysłowe
    • Wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego 2 z 1909 r., o wysokości 46 m, wniesiona w stylu ekspresjonistycznym
    • Wieża ciśnień huty Donnersmarcka z 1871 r., z elementami neogotyku
    • Wieża wyciągowa, budynek nadszybia, wagownia (obecnie portiernia) i maszynownia szybu „Maciej” z około 1910 r.
    • Zabudowa kopalni „Królowa Luiza” przy ul. Wolności 402 z drugiej połowy XIX w.
    • Zabudowa kopalni „Guido” (oraz wyrobiska podziemne) przy ul. 3 Maja 91 z drugiej połowy XIX w. i początku XX w.
  • Robotnicze osiedla mieszkaniowe
    • Kolonia robotnicza Borsigwerke w dzielnicy Biskupice, wzniesiona w latach 1863–1871
    • Kolonia patronacka Ballestrema, w dzielnicy Rokitnica, wzniesiona w latach 1905–1913
    • Kolonia patronacka Huty Zabrze w dzielnicy Małe Zabrze, wzniesiona w latach 1903–1922
    • Kolonia robotnicza na ul. Poległych Górników przy secesyjnej Kopalni Mikulczyce
    • Osiedle dla robotników spółki „Preussag” w dzielnicy Zaborze, wzniesione w latach 1926–1927
  • Budynki mieszkalne
    • Dwór z przełomu XVIII i XIX wieku w dzielnicy Mikulczyce
    • Secesyjna Kamienica pod Orłem przy ul. Dworcowej 9 wzniesiona w 1905 roku przez aptekarza Dr.Paul Skrzypietz
    • „Stalowy dom” przy ul. Cmentarnej, wzniesiony w 1927 r. w nowatorskiej technologii prefabrykatów stalowych
  • Obiekty sakralne
  • Cmentarze
Cmentarz żydowski
    • Cmentarz żydowski z XIX wieku przy ul. Cmentarnej
    • Cmentarz ewangelicki przy ul. Okrzei
    • Cmentarz przy ul. Kondratowicza

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W końcu września 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Zabrzu obejmowała ok. 7,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13% do aktywnych zawodowo[11].

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – wieża ciśnień Szpitala Klinicznego nr 1 przy ul. 3 Maja

Szpitale[edytuj | edytuj kod]

publiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Specjalistyczny w Zabrzu
  • Szpital Kliniczny nr 1 w Zabrzu
  • Szpital Kliniczny nr 3 w Zabrzu
  • Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Specjalistyczny SANVIMED (Ortopedia i Okulistyka)
  • Szpital Miejski Sp. z o.o. w Zabrzu

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoła podstawowa nr 36, dawna szkoła dla dziewcząt
Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej (budynki A i B)

W Zabrzu znajdują się liczne placówki oświatowe:

  • Przedszkola:
  • Szkoły podstawowe:
  • Gimnazja:
  • Licea ogólnokształcące:
  • Szkoły niepubliczne:
    • Społeczna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum „Nasza Szkoła” Zabrzańskiego Towarzystwa Szkolnego
    • Zespół Szkół Katolickich – szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum
  • Szkoły policealne:
    • Policealne Studium Zawodowe Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego
    • Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Ekonomiczno-Usługowych
    • Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Spożywczych
    • Policealna Szkoła eCollege
    • Szkoła Policealna Województwa Śląskiego w Zabrzu
  • Szkoły zawodowe:
    • Szkoły zawodowe – 6 publicznych
    • Medyczne Studium Zawodowe nr 1 im. prof. Antoniego Cieszyńskiego
    • Medyczne Studium Zawodowe nr 2
    • Szkoła zawodowa – publiczna nr 4,
  • Szkoły wyższe:
  • Inne placówki:
    • Liceum Plastyczne i Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych (jako Zespół Szkół nr 18)
    • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Stanisława Moniuszki – szkoła publiczna
    • NCKU Wszechnica Zabrzańska – Uniwersytet Otwarty i Centrum Kształcenia Ustawicznego

W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu: szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych, centra kultury itp.

Kultura i rozrywka[edytuj | edytuj kod]

Teatry:

Sale koncertowe:

Kina:

Domy kultury:

  • Miejski Ośrodek Kultury

Kluby:

  • CK Wiatrak – Niezależne Centrum Kultury Alternatywnej
  • Planet Club Zabrze
  • Klub Muzyczny OffSide

Inne placówki:

  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Jerzego Fusieckiego

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Galerie:

  • Galeria Cafe Silesia, Zabrze ul. 3 go Maja 6
  • Galeria Zmiękczalnia, Zabrze ul. Wolności 410

Media[edytuj | edytuj kod]

Telewizja

  • TVZ – Telewizja Zabrze

Prasa

  • Dziennik Zachodni Tygodnik miejski
  • Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
  • Nowiny Zabrzańskie
  • Gazeta Miejska Gliwice Zabrze

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Miejski Zakład Kąpielowy
Ogród Botaniczny

Parki:

  • Park leśny im. Powstańców Śląskich
  • Park leśny im. Witolda Pileckiego (dawniej gen. Karola Świerczewskiego)
  • Park im. Poległych Bohaterów
  • Park im. Tadeusza Kościuszki
  • Park Hutniczy
  • Park Rodzinny
  • Park im. Jana Pawła II
  • Park im. Wincentego Pstrowskiego
  • Park publiczny w dzielnicy Kończyce przy ul. Miłej

Kąpieliska:

  • Miejski Zakład Kąpielowy
  • Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji – Kąpielisko Leśne

Inne:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez Zabrze przebiegają szlaki turystyczne:

Znakowane:

Pozostałe:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Zabrzu.

Zabrzańskie kluby sportowe:

  • Górnik Zabrze
  • Gwarek Zabrze – klub piłkarski, dwukrotny mistrz Polski juniorów starszych (2003 i 2006) oraz mistrz juniorów młodszych (2002), utworzony został 12 czerwca 1974 roku, poza drużynami w ligach juniorskich klub posiada drużynę występującą w sezonie 2007/2008 w lidze okręgowej seniorów.
  • Walka Zabrze
  • Piast Pawłów
  • Stal Zabrze
  • Sparta Zabrze
  • Gazobudowa Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w klasie okręgowej, grupie katowickiej IV.

Klub powstał w 1956 w Bytomiu pod nazwą „Lechia”. W 1958 roku klub przeniósł siedzibę do Zabrza i zmienił nazwę na Klub Sportowy „Gazobudowa”, a następnie został włączony do rozgrywek piłkarskiej C-klasy. Pierwsze mecze rozgrywane były na boisku „Linodrutu”, a następne na stadionie przy ul. Hagera w Zabrzu.

  • UKS 14 Zabrze – uczniowski klub lekkoatletyczny z siedzibą w SP 14 w Zabrzu.
  • Społem Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w A-klasie
  • MKS Zaborze – Młodzieżowy Klub Sportowy
  • KKS Zabrze – I-ligowy klub piłki nożnej kobiet
  • MKS Zabrze – koszykówka młodzieżowa
  • Studio Tańca „SZOK”
  • Zespół Taneczny „MAK”
  • NMC POWEN Zabrze – zespół piłki ręcznej znajdujący się obecnie w PGNiG Superlidze
  • UKS Spartakus Zabrze – uczniowski klub sportowy; siatkówka i koszykówka
  • UKS Quo Vadis Makoszowy – uczniowski klub piłkarski
Zabrze – Kościół ewangelicko-augsburski

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kościoły w Zabrzu.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – tramwaj Konstal 105Na na ulicy 3 maja

Miejski[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska w Zabrzu organizowana jest przez KZK GOP. W jego skład na terenie miasta wchodzi 6 linii tramwajowych (1, 3, 4, 5, 17N, 18N) oraz 26 linii autobusowych:
PKM Gliwice obsługuje linie 6,32,32N,47,81,156,617,617N,840,840N,870 i 932
Transport Pawelec obsługuje linia 14,198,199 i 250
PKS GLIWICE linie 86,111 (częściowo wspólnie z przedsiębiorstwem Kłosok Żory)270,286 i 720
Kłosok Żory obsługuje linie 23 (częściowo wspólnie z Irex Sosnowiec) 89, 234, 111 (częściowo wspólnie z PKS GLIWICE)
MZKP Tarnowskie Góry organizuje obsługę linii 83 i bezpłatną linię łączącą Zabrze z Centrum Handlowym Europa w Gliwicach
PKM Katowice obsługuje linię 7 i jeden plan linii 870

PKM Świerklaniec obsługuje linię 280.

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Drogi wojewódzkie:

Drogi krajowe:

Drogi europejskie:

Autostrady:

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – Urząd Miejski

Zabrze jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Zabrzu 25 radnych[14]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Małgorzata Mańka-Szulik.

Miasto jest członkiem: Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

Osoby związane[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich i zaprzyjaźnionych z Zabrzem[15]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Zabrzu

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Rocznik Demograficzny 2012.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  3. Zestawienie liczby mieszkańców z uwzględnieniem podziału na dzielnice na dzień: 30-09-2013.
  4. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 70, 442.
  5. 5,0 5,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 36.
  6. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  7. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  8. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 637, hasło „Zabrze”.
  9. Kreis Hindenburg.
  10. Dziennik Zachodni – wkładka Region, „Krypta się otwiera”, 5 października 2007 roku.
  11. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu września 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-11-29. [dostęp 2012-11-29].
  12. Kino Roma w Zabrzu.
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  14. Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062).
  15. Miasta partnerskie i zaprzyjaźnione. Urząd Miejski w Zabrzu. [dostęp 2011-06-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 637-638, hasło „Zabrze”.
  • Piotr Hnatyszyn, „Kroniki Miasta Zabrza”, Zabrze 2012 ISBN 978-83-62023-09-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]