Zabrze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zabrze
Biskupice
Biskupice
Herb Flaga
Herb Zabrza Flaga Zabrza
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1 października 1922
Prezydent Małgorzata Mańka-Szulik
Powierzchnia 80,40 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

179 452 Red Arrow Down.svg [1]
2231 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy od 41-800 do 41-820
Tablice rejestracyjne SZ
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Zabrze
Zabrze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zabrze
Zabrze
Ziemia 50°18′N 18°47′E/50,300000 18,783333Na mapach: 50°18′N 18°47′E/50,300000 18,783333
TERC
(TERYT)
2478011
SIMC 0945380
Urząd miejski
ul. Powstańców Śląskich 5–7
41-800 Zabrze
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Zabrze w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Zabrze w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Zabrze (niem. Hindenburg, śl. Zobrze) – miasto na prawach powiatu w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej nad rzekami Kłodnicą i Bytomką. Leży na Górnym Śląsku w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym (GOP). Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 179 452 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Zabrze jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej, nad rzekami Kłodnicą i Bytomką, w dorzeczu Odry.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 80,40 km²[2].

Miasto sąsiaduje z miastami Bytom, Gliwice i Ruda Śląska oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.

W latach 1975–1998 miasto należało do województwa katowickiego.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Zabrza.

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

17 września 2012 Rada Miejska zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Zabrze zostało podzielone na 15 dzielnic i 3 osiedla, które stanowią jednostki pomocnicze miasta[3].

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – Dzielnice i osiedla
Panorama Zabrza
Panorama Zabrza

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 179 452 mieszkańców[1].

W 1991 w Zabrzu odnotowano największą liczbę ludności – 205 789 osób.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Zadbrze (Sadbre) oznacza osadę położoną za debrami, tj. dołami, gąszczem leśnym. Wyrazy debrz, gwarowe debr, debrze to „urwiste, zarosłe wzgórza, wśród, których płynie potok” pochodzą od prasłowiańskiego *dъbrъ. Zobacz: Debrza. Przez uproszczenie Zadbrze → Zabrze można błędnie skojarzyć Zabrze z Zaborzem jego dzielnicą, która to nazwa tylko potwierdza silne zalesienie tego terenu. Podobne pochodzenie mają nazwy rzek: Brda (wcześniej Dba ← Drba) i Zbrzyca (←Dbrzyca) oraz nazwy miejscowe jak np. Zadebra, Debrzno[4].

W łacińskiej księdze Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Sabors oraz Sadbre. Kronika ta wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto i stanowią jego części bądź dzielnice jak Ruda, Zaborze jako Sabors, Biskupice w formie Byscupitz, Grzybowice we fragmencie Grzibonem solvitur decima more polonico oraz Rokitnicę we fragmencie Rokytnicza in parte nostre dyocesis decima more polonico[5][6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – ulica Wolności
Zabrze – ulica Wolności
Zabrze – ulica Jagiellońska
Zabrze – aleja Bohaterów Monte Cassino
Zabrze – KWK Sośnica-Makoszowy, Ruch Makoszowy
Zabrze – Straż Pożarna
Północna pierzeja placu Krakowskiego
Budynek dawnej biblioteki, od 2010 roku siedziba Filharmonii Zabrzańskiej w Parku Hutniczym
  • osady istniały tu przed najazdem Mongołów
  • 1234
    • pierwsza wzmianka o Biskupicach, osadzie na terenie dzisiejszego Zabrza
    • 25 marca – wystawienie przez księżną kaliską Violę dokumentu, w którym zrzeka się na rzecz biskupa wrocławskiego prawa poboru daniny i innych opłat ville [...] Biscupici dicitur cirka Bitom
  • 1260 – rozszerzenie przez księcia opolskiego Władysława przywilejów, nadanych biskupowi wrocławskiemu w 1243. Przyczyniło się to do zwiększenia osadnictwa w rejonie Biskupic
  • 1295–1305
    • pierwsza wzmianka o Zabrzu (Sadbre sive Cunczindorf, gdzie Sadbre interpretowane jest jako miejsce za debrami – zarośniętymi dołami z płynącym wśród wzgórz strumieniem; sive to łacińskie „albo”, a Cunczindorf jest interpretowane jako „wieś Konradów”); w dokumencie Rejestr Ujazdu części Liber fundationis episcopatus Wratislawiensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), dokument wymienia wśród innych osad: Biskupice, Zaborze, Grzybowice
    • sołtys tworzy osadę, chłopi wolni od podatków, tereny przydzielone osadnikom – po 60 łanów
  • 1570 – właścicielem Zabrza został czeski szlachcic Szambor Dluhomil, który po zagarnięciu części ziemi chłopskiej założył alodium z drewnianym dworem
  • 1639 – w okresie wojny trzydziestoletniej w Zabrzu i Sośnicy wojska Ernsta von Mansfelda grabią żywność
  • 1642 – nowym właścicielem został Aleksander Bielski, który na miejscu drewnianego zbudował murowany piętrowy dwór, stajnie, owczarnię, słodownię i gorzelnię
  • 1675 – nabycie dóbr zabrzańskich przez kanclerza księstwa opolsko-raciborskiego, barona Jerzego Welczka (Wilczka). Działalność Welczka i jego następców (wśród nich m.in. Bernhard III hrabia von Praschma) przyczyniła się do rozwoju gospodarczego tych terenów. W Zabrzu powstał browar, młyny wodne, tartaki
  • 1731 – przy obecnej ul. Kondratowicza istniała kolonia nazywana Zabrzer Hammer (Kuźnica)
  • 1743 – utworzenie w ramach wprowadzania nowego podziału administracyjnego Śląska powiatu bytomskiego. W jego skład weszły: Biskupice, Grzybowice, Makoszowy, Mikulczyce, Rokitnica, Zaborze i Zabrze wraz z istniejącymi w tym czasie koloniami i przysiółkami
  • 1749 – właścicielami Zabrza zostaje ród Duninów
  • 1771–1776 – utworzenie przez właściciela części Zabrza Macieja Wilczka w trakcie kolonizacji fryderycjańskiej nowych osad wokół Zabrza: Maciejowa, Doroty i Małego Zabrza. W pobliżu zabrzańskiego dworu powstała następna kolonia, nazywana początkowo Sand Kolonie (Kolonia Piaskowa) bądź Schloss Kolonie (Kolonia Zamkowa). Z czasem uzyskała urzędową nazwę Klein Zabrze, czyli Małe Zabrze. Jako ostatnią utworzono osadę Kończyce
  • 1790 – odkrycie przez Salomona Isaaca z Brabancji na pograniczu dzielnic Zaborze i Pawłów łatwych w eksploatacji złóż węgla kamiennego o grubości 1 metra
  • 1792–1822 – powstanie Kanału Kłodnickiego
  • 1793
    • powstanie chłopskie
    • według spisu z tego roku w Zabrzu istniały: majątek ziemski, kościół, szkoła, 34 chłopów, 6 ogrodników, 2 młyny, 32 pracowników najemnych – łącznie 305 mieszkańców; w Małym Zabrzu: kolonia 12 zagród z 31 mieszkańcami; w Zaborzu: majątek ziemski, 15 chłopów, 7 ogrodników, 14 pracowników najemnych
  • 1796 – uruchomienie pierwszej zabrzańskiej kopalni państwowej Królowa Luiza (początek budowy 1790). Na przełomie XIX i XX w. obszar pola górniczego kopalni wynosił 19 km², wydobywano 3 mln t węgla rocznie, a zatrudniano ok. 8 tys. robotników
  • 1797 – uruchomienie kopalni Amalia, zlikwidowanej na rzecz Concordii
  • 1819–1830 – budowa Kronprinzstrasse (Drogi Następcy Tronu) łączącej Królewską Hutę z Gliwicami. Na odcinku od Poremby do Maciejowa dała ona początek dzisiejszej ul. Wolności
  • 1843 – uruchomienie kopalni Concordia
  • 1845 (1 października) – otwarcie odcinka linii kolejowej z Opola do Świętochłowic przez Gliwice i Zabrze – przedłużenie trasy mającej początek we Wrocławiu. Ostatni odcinek, kończący się w Mysłowicach, oddano do użytku rok później. Równocześnie powstał dworzec kolejowy, wybudowany w polach Małego Zabrza, obecnie nieistniejący
  • 1851 – ekspedycja poczty na trasie kolei górnośląskiej, ustanowienie urzędu listonosza, budowa huty Donnersmarcka
  • 1852
    • uruchomienie fabryki kotłów Koetza
    • 17 stycznia – wydanie przez władze rejencji opolskiej pozwolenia na organizowanie w czwartki targów na terenie Starego Zabrza (stąd nazwa Donnerstagmarktplatz – Plac Targów Czwartkowych). W 1875 r. przeniesiono je w rejon placu Warszawskiego
  • 1856 – otwarcie pierwszego szpitala
  • 1857 – uruchomienie huty Redena
  • 1859 – rozbudowa fabryki lin stalowych
  • 1861 – Albert Borsig rozpoczął budowę wielkich pieców, stalowni i walcowni w Biskupicach
  • 1862 – wydobycie węgla w kopalni Hedwigswunsch
  • 1864 – budowa fabryki szkła
  • 1868
    • uruchomienie walcowni i kuźni w zakładach Borsiga
    • budowa kopalni Ludwigsglück, późniejszej kopalni Ludwik
  • 1871 – spis mieszkańców; Zabrze liczy 18 250 mieszkańców: Stare Zabrze 6 228, Małe Zabrze 4 723, Dorota 851, a Zaborze 6448 mieszkańców
  • 1872
    • przekształcenie huty Donnersmarcków w spółkę akcyjną
    • uruchomienie stalowni w zakładach Borsiga
    • wybudowanie i uroczyste poświęcenie Dużej Synagogi
  • 1873 – utworzenie powiatu zabrskiego liczącego 2,21 mil kwadratowych i zamieszkanego przez 38 481 mieszkańców. W Zabrzu było 1117 domów
  • 1874 – początek wydawania tygodnika Zabrzer Kreis Blatt (od stycznia)
  • 1875 – próba uzyskania praw miejskich nie powiodła się
  • 1880 – uruchomienie trzech pieców martenowskich o pojemności 18 t każdy
  • 1884 – uruchomienie koksowni Jadwiga w Biskupicach
  • 1895 (25 sierpnia) – przekazanie do użytku tramwaju parowego
  • 1896 – powstanie Miejskiej Straży Pożarnej
  • 1897 – uruchomienie elektrowni
  • 1900 – otwarcie Gimnazjum im. Królowej Luizy w Zaborzu
  • 1900–1906 – budowa drugiej państwowej kopalni Delbrück (od 1945 KWK Makoszowy)
  • 1905 – połączenie gmin Stare Zabrze, Małe Zabrze i Dorota w jedną gminę Zabrze, liczącą 54 228 mieszkańców
  • 1915
    • luty – zmiana nazwy gminy Zabrze na Hindenburg. Nowa nazwa nawiązuje do nazwiska feldmarszałka Paula von Hindenburga, dowódcy w zwycięskiej bitwie pod Tannenbergiem. Od 1918 r. pełna nazwa to Hindenburg O.S. (Oberschlesien) – dla odróżnienia od wschodniopruskiej gminy Hindenburg (dawniej Groß Friedrichsgraben I)
    • w koksowni Jadwiga wybudowano nową baterię koksowniczą, wieżę węglową, sortownię koksu i benzolownię
  • 1918
  • 1919
    • marzec
    • marzec-kwiecień – pacyfikacja przez Grenzschutz polskich strajków (zabici i ranni)
    • kwiecień – powstanie Towarzystwa Oświaty na Górnym Śląsku im. św. Jacka, kierowanego przez Józefa Gołąbka
    • 16-26 sierpnia – walki I powstania śląskiego
    • październik – polska lista zdobywa w wyborach komunalnych 21 z 36 mandatów
  • 1920
    • przybycie żołnierzy francuskich
    • maj – powstanie Towarzystwa Sportowego „Hart”
    • 23 maja-16 czerwca – polski strajk szkolny
    • 14 lipca – napad nacjonalistów niemieckich na artystów Opery Warszawskiej
    • 19-25 sierpnia – walki II powstania śląskiego
    • sierpień – powstaje chór męski „Moniuszko
    • przekształcenie zakładów Borsiga w spółkę akcyjną Borsigwerk
    • listopad – powstanie Towarzystwa Śpiewu „Chopin
  • 1921
    • 20 marca – plebiscyt na Górnym Śląsku – w Zabrzu 21233 głosów pada za Niemcami, a 14837 za Polską[8]
    • 2 maja – zdobycie przez polską Policję Górnego Śląska kopalni Zabrze
    • do 4 maja – opanowanie przez powstańców w III powstaniu śląskim prawie całego miasta, a następnie opuszczenie śródmieścia na prośbę wojsk francuskich
    • 26-30 maja – prowokowanie przez Niemców walk ulicznych
    • 5 lipca – zakończenie III powstania
  • 1922
    • 1 października – nadanie praw miejskich
  • 1922–1939 – podzielenie miasta na mocy wyników plebiscytu. Kończyce, Pawłów i Makoszowy znalazły się w granicach Polski, pozostałe gminy przypadły Republice Weimarskiej
  • 1924 – budowa stadionu sportowego przy ul. Zamkowej w Biskupicach (obecnie Gwarek Zabrze)
  • 1927
    • 1 stycznia – utworzenie powiatu miejskiego z większej części powiatu zabrskiego
  • 1935 – przebudowa placu Wolności
  • 1938
  • 1945
    • 24 stycznia – wkroczenie Armii Czerwonej
    • Rozpoczął się dramat mieszkanców miasta. Żołnierze Armii Czerwonej plądrowali, niszczyli i rabowali wszystko na co natrafili. Podpalono dzielnicę Zandkę łącznie z kościołem Ducha Świętego.
    • Dochodziło do masowych egzekucji, gwałtów na kobietach.
    • W lutym rozpoczęły się wywózki do obozów pracy i w głąb ZSRR. Wywieziono 8700 osób.
    • 19 marca – przejęcie miasta przez administrację polską
  • 1946 (19 maja) – przywrócenie nazwy sprzed 1915 r.
  • 1948 (14 grudnia) – powstanie Klubu Sportowego Górnik Zabrze
  • 1950
    • 7 stycznia – powstanie pierwszego Państwowego Szpitala Klinicznego
    • wiosną nastąpiło powołanie do życia Filharmonii Górniczej Związku Zawodowego Górników
  • 1951
    • 17 marca – włączenie w granice Zabrza miejscowości Grzybowice, Mikulczyce, Rokitnica, Kończyce, Makoszowy i Pawłów
  • 1954 – włączenie w granice miasta osiedla Helenka
  • 1956 (2 grudnia) – ukazanie się pierwszego numeru gazety miejskiej Głos Zabrza
  • 1959 – otwarcie Domu Muzyki i Tańca
  • 1961 – wizyta w Zabrzu majora kosmonauty Jurija Gagarina, pierwszego człowieka w kosmosie
  • 1967 – wizyta w Zabrzu prezydenta Republiki Francuskiej generała Charles’a de Gaulle’a (część oficjalnej wizyty w Polsce)
  • 1970–1975 – budowa osiedla Marii Skłodowskiej-Curie
  • 1971 (23 marca) – katastrofa w kopalni Mikulczyce-Rokitnica w Rokitnicy. Zawał na poziomie 780 metrów przysypał 19 górników. Jeden z nich, Alojzy Piontek, został uratowany po siedmiu dniach
  • 1976 – otwarcie hali widowiskowo-sportowej przy ul. Matejki
  • 1982 – gazeta Głos Zabrza zmienia nazwę na Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
  • 1985 – pierwsza w Polsce udana operacja przeszczepu serca, dokonana pod kierunkiem prof. Zbigniewa Religi
  • 1986–1991 – budowa osiedla im. Mikołaja Kopernika
  • 1996 – ustanowienie św. Kamila patronem miasta
  • 1998
  • 2002
    • 19 października – otwarcie estakady drogowej nad parkiem im. Poległych Bohaterów
  • 2005
  • 2006
  • 2007
    • 16 czerwca – otwarcie zabytkowej Kopalni Guido dla ruchu turystycznego na poziomach 170 m i 320 m
  • 2008
  • 2010
    • 12 maja – uroczyste otwarcie nowej siedziby Filharmonii Zabrzańskiej
    • 29 październik – uroczysta iluminacja zabrzańskiego ratusza (planowane otwarcie na rok 2012)
  • 2011
    • 10 czerwca – do użytku oddano dwa odcinki Drogowej Trasy Średnicowej
    • 14 września – rozpoczęcie prac modernizacyjnych, a zarazem budowy nowego stadionu im. Ernesta Pohla (Stadion Górnika Zabrze)
    • 30 września – oddanie do użytku odcinka Sośnica(Gliwice)-Maciejów(Zabrze) Autostrady A1
    • 22 grudnia – oddanie do użytku odcinka Maciejów(Zabrze)-Zabrze Północ(Zabrze) Autostrady A1

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego
Parowa maszyna wyciągowa kopalni „Królowa Luiza”

W Zabrzu znajduje się wiele zabytkowych obiektów (głównie z przełomu XIX i XX wieku), takich jak zabytkowe kamienice w centrum miasta, osiedla robotnicze, obiekty sakralne itp.

  • Obiekty poprzemysłowe
    • Wieża ciśnień przy ul. Zamoyskiego 2 z 1909 r., o wysokości 46 m, wniesiona w stylu ekspresjonistycznym
    • Wieża ciśnień huty Donnersmarcka z 1871 r., z elementami neogotyku
    • Wieża wyciągowa, budynek nadszybia, wagownia (obecnie portiernia) i maszynownia szybu „Maciej” z około 1910 r.
    • Zabudowa kopalni „Królowa Luiza” przy ul. Wolności 402 z drugiej połowy XIX w.
    • Zabudowa kopalni „Guido” (oraz wyrobiska podziemne) przy ul. 3 Maja 91 z drugiej połowy XIX w. i początku XX w.
  • Robotnicze osiedla mieszkaniowe
    • Kolonia robotnicza Borsigwerke w dzielnicy Biskupice, wzniesiona w latach 1863–1871
    • Kolonia patronacka Ballestrema, w dzielnicy Rokitnica, wzniesiona w latach 1905–1913
    • Kolonia patronacka Huty Zabrze w dzielnicy Małe Zabrze, wzniesiona w latach 1903–1922
    • Kolonia robotnicza na ul. Poległych Górników przy secesyjnej Kopalni Mikulczyce
    • Osiedle dla robotników spółki „Preussag” w dzielnicy Zaborze, wzniesione w latach 1926–1927
  • Budynki mieszkalne
    • Dwór z przełomu XVIII i XIX wieku w dzielnicy Mikulczyce
    • Kamienica „pod orłem” z 1912 r. przy ul. Dworcowej 9
    • „Stalowy dom” przy ul. Cmentarnej, wzniesiony w 1927 r. w nowatorskiej technologii prefabrykatów stalowych
  • Obiekty sakralne
  • Cmentarze
Cmentarz żydowski
    • Cmentarz żydowski z XIX wieku przy ul. Cmentarnej
    • Cmentarz ewangelicki przy ul. Okrzei
    • Cmentarz przy ul. Kondratowicza

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W końcu września 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Zabrzu obejmowała ok. 7,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13% do aktywnych zawodowo[10].

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – wieża ciśnień Szpitala Klinicznego nr 1 przy ul. 3 Maja

Szpitale[edytuj | edytuj kod]

publiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Specjalistyczny w Zabrzu
  • Szpital Kliniczny nr 1 w Zabrzu
  • Szpital Kliniczny nr 3 w Zabrzu
  • Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

niepubliczne[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Specjalistyczny SANVIMED (Ortopedia i Okulistyka)
  • Szpital Miejski Sp. z o.o. w Zabrzu

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoła podstawowa nr 36, dawna szkoła dla dziewcząt
Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej (budynki A i B)

W Zabrzu znajdują się liczne placówki oświatowe:

  • Przedszkola:
  • Szkoły podstawowe:
  • Gimnazja:
  • Licea ogólnokształcące:
  • Szkoły niepubliczne:
    • Społeczna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum „Nasza Szkoła” Zabrzańskiego Towarzystwa Szkolnego
    • Zespół Szkół Katolickich – szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum
  • Szkoły policealne:
    • Policealne Studium Zawodowe Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego
    • Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Ekonomiczno-Usługowych
    • Policealne Studium Zawodowe Zespołu Szkół Spożywczych
    • Policealna Szkoła eCollege
    • Szkoła Policealna Województwa Śląskiego w Zabrzu
  • Szkoły zawodowe:
    • Szkoły zawodowe – 6 publicznych
    • Medyczne Studium Zawodowe nr 1 im. prof. Antoniego Cieszyńskiego
    • Medyczne Studium Zawodowe nr 2
    • Szkoła zawodowa – publiczna nr 4,
  • Szkoły wyższe:
  • Inne placówki:
    • Liceum Plastyczne i Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych (jako Zespół Szkół nr 18)
    • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Stanisława Moniuszki – szkoła publiczna
    • NCKU Wszechnica Zabrzańska – Uniwersytet Otwarty i Centrum Kształcenia Ustawicznego


W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu: szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych, centra kultury itp.

Kultura i rozrywka[edytuj | edytuj kod]

Teatry:

Sale koncertowe:

Kina:

Domy kultury:

  • Miejski Ośrodek Kultury

Kluby:

  • CK Wiatrak – Niezależne Centrum Kultury Alternatywnej
  • Planet Club Zabrze
  • Klub Muzyczny OffSide

Inne placówki:

  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Jerzego Fusieckiego

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Galerie:

  • Galeria Cafe Silesia, Zabrze ul. 3 go Maja 6
  • Galeria Zmiękczalnia, Zabrze ul. Wolności 410

Media[edytuj | edytuj kod]

Telewizja

  • TVZ – Telewizja Zabrze

Prasa

  • Dziennik Zachodni Tygodnik miejski
  • Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
  • Nowiny Zabrzańskie
  • Gazeta Miejska Gliwice Zabrze

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Miejski Zakład Kąpielowy
Ogród Botaniczny

Parki:

  • Park leśny im. Powstańców Śląskich
  • Park leśny im. Witolda Pileckiego (dawniej gen. Karola Świerczewskiego)
  • Park im. Poległych Bohaterów
  • Park im. Tadeusza Kościuszki
  • Park Hutniczy
  • Park Rodzinny
  • Park im. Jana Pawła II
  • Park im. Wincentego Pstrowskiego
  • Park publiczny w dzielnicy Kończyce przy ul. Miłej

Kąpieliska:

  • Miejski Zakład Kąpielowy
  • Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji – Kąpielisko Leśne

Inne:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez Zabrze przebiegają szlaki turystyczne:

Znakowane:

Pozostałe:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Zabrzu.

Zabrzańskie kluby sportowe:

  • Górnik Zabrze
  • Gwarek Zabrze – klub piłkarski, dwukrotny mistrz Polski juniorów starszych (2003 i 2006) oraz mistrz juniorów młodszych (2002), utworzony został 12 czerwca 1974 roku, poza drużynami w ligach juniorskich klub posiada drużynę występującą w sezonie 2007/2008 w lidze okręgowej seniorów.
  • Walka Zabrze
  • Piast Pawłów
  • Stal Zabrze
  • Sparta Zabrze
  • Gazobudowa Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w klasie okręgowej, grupie katowickiej IV.

Klub powstał w 1956 w Bytomiu pod nazwą „Lechia”. W 1958 roku klub przeniósł siedzibę do Zabrza i zmienił nazwę na Klub Sportowy „Gazobudowa”, a następnie został włączony do rozgrywek piłkarskiej C-klasy. Pierwsze mecze rozgrywane były na boisku „Linodrutu”, a następne na stadionie przy ul. Hagera w Zabrzu.

  • UKS 14 Zabrze – uczniowski klub lekkoatletyczny z siedzibą w SP 14 w Zabrzu.
  • Społem Zabrze – klub piłkarski grający obecnie w A-klasie
  • MKS Zaborze – Młodzieżowy Klub Sportowy
  • KKS Zabrze – I-ligowy klub piłki nożnej kobiet
  • MKS Zabrze – koszykówka młodzieżowa
  • Studio Tańca „SZOK”
  • Zespół Taneczny „MAK”
  • NMC POWEN Zabrze – zespół piłki ręcznej znajdujący się obecnie w PGNiG Superlidze
  • UKS Spartakus Zabrze – uczniowski klub sportowy; siatkówka i koszykówka
  • UKS Quo Vadis Makoszowy – uczniowski klub piłkarski
Zabrze – Kościół ewangelicko-augsburski

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kościoły w Zabrzu.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – tramwaj Konstal 105Na na ulicy 3 maja

Miejski[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska w Zabrzu organizowana jest przez KZK GOP. W jego skład na terenie miasta wchodzi 6 linii tramwajowych (1, 3, 4, 5, 17N, 18N) oraz 26 linii autobusowych:
PKM Gliwice obsługuje linie 6,32,32N,47,81,156,617,617N,840,840N,870 i 932
Transport Pawelec obsługuje linia 14,198,199 i 250
PKS GLIWICE linie 86,111 (częściowo wspólnie z przedsiębiorstwem Kłosok Żory)270,286 i 720
Kłosok Żory obsługuje linie 23 (częściowo wspólnie z Irex Sosnowiec) 89, 234, 111 (częściowo wspólnie z PKS GLIWICE)
MZKP Tarnowskie Góry organizuje obsługę linii 83 i bezpłatną linię łączącą Zabrze z Centrum Handlowym Europa w Gliwicach
PKM Katowice obsługuje linię 7 i jeden plan linii 870

PKM Świerklaniec obsługuje linię 280.

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Drogi wojewódzkie:

Drogi krajowe:

Drogi europejskie:

Autostrady:

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Zabrze – Urząd Miejski

Zabrze jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Zabrzu 25 radnych[12]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Małgorzata Mańka-Szulik.

Miasto jest członkiem: Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

Osoby związane[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich i zaprzyjaźnionych z Zabrzem[13]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Zabrzu

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Rocznik Demograficzny 2012.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  3. Zestawienie liczby mieszkańców z uwzględnieniem podziału na dzielnice na dzień: 30-09-2013.
  4. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 70, 442.
  5. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  6. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  7. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 637, hasło „Zabrze”.
  8. Kreis Hindenburg.
  9. Dziennik Zachodni – wkładka Region, „Krypta się otwiera”, 5 października 2007 roku.
  10. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu września 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-11-29. [dostęp 2012-11-29].
  11. Kino Roma w Zabrzu.
  12. Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062).
  13. Miasta partnerskie i zaprzyjaźnione. Urząd Miejski w Zabrzu. [dostęp 2011-06-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 637-638, hasło „Zabrze”.
  • Piotr Hnatyszyn, „Kroniki Miasta Zabrza”, Zabrze 2012 ISBN 978-83-62023-09-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]