Kazachowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kazachowie
Chokan Valikhanov portrait.jpgAbaiPainting.jpgNursultan Nazarbayev 1997.jpgGenadyishakov.JPGTokaev 140x190.jpgSerik Akhmetov.jpgBekmambetov 2009.jpgDžamila Stehlíková, RR, 20090228.jpgYerzhan Kazykhanov Senate of Poland.jpgKarim Massimov 2012.jpgAssan Bazayev.jpgZhaparov Radik.jpg
Czokan Walichanow, Abaj Kunanbajew, Nursułtan Nazarbajew, Genady Iskhakov, Kasym-Żomart Tokajew, Seryk Achmetow, Timur Bekmambetow, Džamila Stehlíková, Jerżan Kazychanow, Kärym Mäsymow, Asan Bazajew, Radik Żaparow
Liczebność ogółem
ok. 14 mln
Regiony zamieszkania
 Kazachstan: 10 096 763 (2009)
 Chiny: 1 462 588 (2010)[1]
 Uzbekistan: 1 000 000
 Rosja: 647 732 (2010)
 Mongolia: 101 526 (2010)[2]
 Turkmenistan: 40 000
 Kirgistan: 33 368 (2013)[3]
 Ukraina: 5 526 (2001)
 Białoruś: 1 355 (2009)[4]
 Łotwa: 532 (2014)[5]
Języki
kazachski, rosyjski
Główne religie
islam, prawosławie
Pokrewne grupy etniczne
Karakałpacy, Kirgizi, Uzbecy, Ujgurzy

Kazachowie (Қазақтар Qazaqtar) są narodem tureckim, zamieszkują północną część Azji Środkowej, głównie w Kazachstanie, ale również w Chinach (Sinciang), Uzbekistanie, Rosji, Mongolii i w rozproszeniu we wszystkich republikach byłego ZSRR. Niegdyś słynęli z polowań z sokołami i niezwykłej zręczności podczas jazdy konnej. W zależności od dawnego obszaru zamieszkania, przynależności plemiennej, pokrewieństwa oraz zawieranych sojuszy, Kazachowie dzielą się na Żuzy: Starszy, Średni i Młodszy Żuz. Te z kolei dzielą się na plemiona i klany.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

     Kazachowie w Azji Środkowej

Istnieją różne teorie na temat pochodzenia słowa "Kazach" (ż. "Kazaszka"). Niekiedy utożsamiane jest ono z – również tureckiego pochodzenia – terminem "kozak". Wiadomo jednak, że po raz pierwszy termin ten pojawia się w XIII stuleciu.

Kazachowie są potomkami wczesnych ludów tureckich. Na ich kulturę wpływ miały głównie kultura mongolska, perska, rosyjska oraz arabska.

Język kazachski posiada cechy charakterystyczne dla innych języków tureckich, podobieństwo jest tak duże, że Kazachowie, Uzbecy, Kirgizi, Tatarzy oraz Ujgurzy mogą porozumiewać się między sobą bez tłumaczy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XV i w XVI wieku rozpoczął się proces tworzenia kazachskiej tożsamości narodowej, było to związane z powstaniem Chanatu Kazachskiego. W XIX wieku Kazachowie podbici zostali przez Rosję i rozpoczął się proces rusyfikacji i kolonizowania ziem. Najlepsze ziemie przydatne do uprawy roli przeznaczano pod uprawę dla rosyjskich kozaków i osadników. Kazachowie zaczęli tracić pastwiska. Około 1,5 - 2,0 mln (40% populacji) Kazachów obecnego Kazachstanu zginęło w 1932–33 z głodu w wyniku kolektywizacji. Głód spowodował liczną emigrację do Chin i do Azji Środkowej (ok. 600 tys.). Część uchodźców później powróciła do Kazachstanu.

Obecnie w Kazachstanie żyje ponad 10 mln Kazachów (stanowią około 65% ludności kraju) w Chinach ok. 1,5 mln. zaś w Mongolii około 140 tysięcy. Duża grupa żyje również w Uzbekistanie – 0,8-1,1 mln i Rosji – 0,65 mln.

Kazachowie przyjęli islam dopiero w XVI wieku i przez długi czas rywalizował on o wpływy z szamanizmem. Pozycja islamu jako narodowej religii Kazachów ugruntowała się dopiero w reakcji na rusyfikację i przymusowe nawracanie na prawosławie[potrzebne źródło], a później w czasach radzieckich, jako reakcja na walkę z religią jako taką.

Obecnie Kazachowie odbudowują swą tożsamość narodową. Problemem jest zniszczenie środowiska naturalnego kraju. Morze Aralskie systematycznie wysycha, nasila się proces pustynnienia kraju. Istotne jest również skażenie radioaktywne. Na terytorium Kazachstanu znajduje się były radziecki poligon atomowy w Semipałatyńsku.

W 1936 roku grupa około 10 000 Kazachów opuściła północny Xinjiang i migrowała na południe do Qinghai. Doszło tam do masakry dokonanej przez Chińczyków. W wyniku tych wydarzeń około 3000 społeczność Kazachów w Qinghai zyskuje powoli własną, odmienną od ogólnokazachskiej, świadomość wspólnoty.

Historyczna populacja Kazachów w poszczególnych republikach radzieckich na podstawie radzieckich spisów ludności:

1926 1939 1959 1970 1979 1989
Kazachska SRR 3,627,612 (58.5%) 2,327,625 (37.8%) 2,794,966 (30.0%) 4,161,164 (32.4%) 5,289,349 (36.0%) 6,534,616 (39.7%)
Uzbecka SRR 191,126 (4.0%) 305,416 (4.9%) 335,267 (4.1%) 549,312 (4.6%) 620,136 (4.0%) 808,227 (4.1%)
Turkmeńska SRR 9,471 (0.9%) 61,397 (4.9%) 69,522 (4.6%) 68,519 (3.2%) 79,539 (2.9%) 87,802 (2.5%)
Kirgiska SRR 1,766 (0.2%) 23,925 (1.6%) 20,067 (1.0%) 21,998 (0.8%) 27,442 (0.8%) 37,318 (0.9%)
Rosyjska FSRR 136,501 (0.15%) 356,500 (0.33%) 382,431 (0.33%) 477,820 (0.37%) 518,060 (0.38%) 635,865 (0.43%)

Przypisy