mRNA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dojrzały eukariotyczny mRNA składa się z czapeczki na 5'-końcu, 5'-obszaru nieulegającego translacji (5'UTR), sekwencji kodującej, 3'-obszaru nieulegającego translacji (3'UTR) i ogona poli-A

mRNA, matrycowy (informacyjny, przekaźnikowy) RNA (z ang. messenger RNA) – rodzaj kwasu rybonukleinowego (RNA), którego funkcją jest przenoszenie informacji genetycznej o sekwencji poszczególnych polipeptydów z genów do aparatu translacyjnego[1].

Cząsteczki mRNA po przyłączeniu się do rybosomów stanowią matrycę do syntezy polipeptydów, w której kolejne trójki nukleotydów mRNA (tzw. kodony) są rozpoznawane przez odpowiednie fragmenty (tzw. antykodony) cząsteczek tRNA transportujących aminokwasy, dzięki czemu w procesie translacji powstaje właściwa sekwencja peptydu[2].

Przebieg kodowania mRNA[edytuj | edytuj kod]

  • u prokariotów ma od końca 5' niekodujące sekwencje liderowe (mogące brać udział w regulacji ekspresji genów), kodon AUG (metionina – aminokwas zapoczątkowujący każdą biosyntezę białka), inicjujący syntezę białek, a następnie rejon kodujący (kodony) zakończony kodonem terminacyjnym STOP[3] (UAA, UAG, UGA – nie kodują żadnego aminokwasu)[4].

Niepotrzebne lub uszkodzone mRNA jest degradowane przez rybonukleazy. Regulacja czasu półtrwania mRNA w komórce jest jednym z poziomów kontroli ekspresji genu. U bakterii czas półtrwania cząsteczki mRNA wynosi od kilku sekund do ponad godziny. U ssaków czas półtrwania cząsteczki mRNA wynosi od kilku minut do dni. Cząsteczka mRNA może zawierać sekwencje, które wpływają na jej stabilność poprzez wiązanie specyficznych białek. Na stabilność mRNA wpływa także obecność modyfikacji post-transkrypcyjnych (czapeczka, ogon poli-A). Również związanie się cząsteczki mRNA z siRNA lub miRNA może być sygnałem do jej degradacji.

mRNA mono- i policistronowe[edytuj | edytuj kod]

Cząsteczka monocistronowego mRNA to taka, która zawiera informację genetyczną tylko o jednym łańcuchu polipeptydowym. Jest to sytuacja dla większości mRNA eukariota. Z kolei mRNA policistronowe zawiera na pojedynczej nici informację o kilku białkach, które podlegają normalnej translacji. Takie mRNA jest powszechne u bakterii i Archeonyarchea[6]. mRNA policistronowe jest m.in. efektem transkrypcji genów wchodzących w skład jednego operonu.

W przypadku nici mRNA kodującej dokładnie dwa białka, używa się czasem terminu mRNA dicistronowe.

Przypisy

  1. Marzena Popielarska-Konieczna: Słownik szkolny - biologia. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2003, s. 439. ISBN 83-7389-096-3.
  2. Praca zbiorowa pod redakcją Krzysztofa Staronia: Biologia - podręcznik do liceum ogólnokształcącego: zakres rozszerzony, część 2, tom 1. Warszawa: WSiP, 2003, s. 45-46. ISBN 83-02-08628-2.
  3. Praca zbiorowa pod redakcją Krzysztofa Staronia: Biologia - podręcznik do liceum ogólnokształcącego: zakres rozszerzony, część 2, tom 1. Warszawa: WSiP, 2003, s. 47-48. ISBN 83-02-08628-2.
  4. Praca zbiorowa pod redakcją Krzysztofa Staronia: Biologia - podręcznik do liceum ogólnokształcącego: zakres rozszerzony, część 2, tom 1. Warszawa: WSiP, 2003, s. 3. ISBN 83-02-08628-2.
  5. Praca zbiorowa: Biologia - Repetytorium dla maturzystów i kandydatów na wyższe uczelnie. Warszawa: WSiP, 2006, s. 40. ISBN 83-02-09004-2.
  6. Kozak M. Comparison of initiation of protein synthesis in procaryotes, eucaryotes, and organelles.. „Microbiol Rev”. Mar;47. 1, s. 1-45, 1983. PMID 6343825.