Kwame Nkrumah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kwame Nkrumah
Kwame Nkrumah (JFKWHP-AR6409-A).jpg
Kwame Nkrumah (1961)
Data i miejsce urodzenia 21 września 1909
Nkroful (Złote Wybrzeże)
Data i miejsce śmierci 27 kwietnia 1972
Bukareszt
Prezydent Ghany
Przynależność polityczna Convention Peoples Party
Okres urzędowania od 1 lipca 1960
do 24 lutego 1966
Poprzednik przed proklamacją niepodległości Ghany urząd głowy państwa sprawował gubernator generalny William Hare)
Następca Joseph Ankrah
Odznaczenia
Order Towarzyszy O. R. Tambo I klasy (Republika Południowej Afryki) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielką Kollaną (1951-2001)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Radziecki znaczek pocztowy z wizerunkiem Kwame Nkrumaha z 1989.

Kwame Nkrumah, właśc. Francis Nwia-Kofi Ngonloma[1] (ur. 21 września 1909 w Nkroful, zm. 27 kwietnia 1972 w Bukareszcie) – polityk afrykański, premier i prezydent Ghany, z zawodu nauczyciel, jeden z czołowych działaczy ruchu panafrykańskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w niewielkiej wiosce na Złotym Wybrzeżu. Był jedynakiem, dzieckiem biednej rodziny wiejskiej. W 1913 - kiedy miał 4 lata - przeniósł się wraz z rodziną do Half Assini, gdzie jego ojciec pracował jako złotnik, a on sam miał się odtąd tam wychowywać. Około 1926 ojciec zmarł, co Nkrumah przeżył głęboko.[2] Równocześnie kończył swój 8-letni etap edukacji szkoły podstawowej. Ukończywszy szkołę prowadzoną przez katolickich misjonarzy, studiował następnie w latach 1927-1930 w kolegium w Achimota (Achimota College). Okres studiów w tej uczelni przedstawił później w swej Autobiografii jako okres przełomowy dla swego przyszłego rozwoju, z tradycyjnego kręgu plemiennego przeniósł się bowiem w szeroki świat.[3] Szczególną pasją obdarzył teatr amatorski, grając na III roku studiów główną rolę w sztuce pt. Kofi idzie w świat opowiadającej o studencie, który wyjeżdża do Anglii z zamiarem studiowania medycyny[4].

Miał krótki kontakt z doktorem Jamesem Emmanem Kwegyirem Aggreyem, którego wspominał z uwielbieniem[5], zawdzięczając mu inspirację nacjonalizmu[6]. Będąc pod jego wpływem Nkrumah zdecydował się na kontynuowanie studiów w Ameryce. W 1927 Aggrey umarł, a jego uczniowie założyli Stowarzyszenie Studentów im. Aggreya - miejsce odczytywania referatów i prowadzenia dyskusji. W Autobiografii Nkrumah pisał, że w tym okresie zaczął coraz silniej interesować się sztuką wygłaszania przemówień.[7] Uważał też, że doktor Aggrey jako pierwszy pobudził jego nacjonalizm[8].

W 1930 ukończył studia w Achimota College z dyplomem nauczyciela, w którym pracował w szkołach katolickich w miejscowościach Elmina i Axim. W znacznym stopniu angażował się w tworzenie Stowarzyszenia Nauczycieli Złotego Wybrzeża. Początkowo wiązał swoją dalszą przyszłość z karierą duchownego, lecz w 1934 zetknął się z Nnamdi Azikiwe (późniejszym pierwszym prezydentem Nigerii), który nakłonił go na podjęcie studiów w Ameryce. Od 1935 studiował w Stanach Zjednoczonych (Uniwersytet Lincolna), gdzie przyswoił sobie treść pism wielu myślicieli politycznych, w tym zwłaszcza Marcusa Garveya. Ukończywszy studia w Ameryce przeniósł się do Wielkiej Brytanii, podejmując studia na London School of Economics. Równocześnie rozwijał działalność polityczną jako wydawca pisma propagującego idee panafrykanizmu oraz jako wiceprzewodniczący Związku Studentów Zachodnioafrykańskich. Współorganizował piąty Kongres Panafrykański w Manchesterze.

W listopadzie 1947 powrócił do kraju i został przewodniczącym partii United Gold Coast Convention (UGCC, pol. Zjednoczona Konwencja Złotego Wybrzeża). Z powodu ciężkiej sytuacji gospodarczej miały miejsce napięcia społeczne, które z czasem przeobraziły się w otwarte wystąpienia przeciwko dominacji kolonialnej Wielkiej Brytanii. W 1948 Kwame Nkrumah i inni przywódcy Konwencji zostali aresztowani przez władze brytyjskie, a gdy wyszedł na wolność, musiał zmierzyć się z różnicą poglądów między nim - radykałem - a większością umiarkowanych przywódców Konwencji. Wywiązał się przez to otwarty rozłam, po którym Kwame Nkrumah w 1949 założył własną partię Convention Peoples Party (CPP, pol. Ludowa Partia Konwencji)[9], z którą kontynuował działalność niepodległościową, a także przeprowadził serię strajków, mających wymusić przyznanie niepodległości. W styczniu 1950 został uwięziony przez Brytyjczyków za działalność wywrotową.

Władze brytyjskie w obliczu napiętej sytuacji w kraju przeprowadziły w 1951 wybory do zgromadzenia ustawodawczego. Partia CPP zwyciężyła, dzięki czemu Nkrumah odzyskał wolność, stając na czele rządu. Od 1952 do 1957 był premierem autonomicznego rządu kolonii. Na początku ustabilizował sytuację w kraju, gdy część działaczy Konwencji usiłowała wystąpić przeciw niemu wykorzystując podziały plemienne. Współpracował z władzami brytyjskimi w celu doprowadzenia do odzyskania niepodległości. 6 marca 1957 Złote Wybrzeże proklamowała niepodległość pod nową nazwą Republiki Ghany, a Kwame Nkrumah został premierem. Nie zważając na naciski ze strony Wielkiej Brytanii, Nkrumah starał się realizować idee panafrykanizmu i umocnić swą władzę w kraju. Wielu deputowanych do parlamentu i przywódców opozycyjnych znalazło się w areszcie. Od 1960 był prezydentem i szefem rządu Republiki Ghany po przeprowadzeniu plebiscytu. Był jednym z inicjatorów powstania w 1963 Organizacji Jedności Afrykańskiej.

Kwame Nkrumah sprawował dyktatorską władzę w kraju, bezwzględnie zwalczając wszelkie przejawy opozycji. W 1964 wprowadził system monopartyjny, przyznając sobie funkcję dożywotniego prezydenta. Ogłosił się głównodowodzącym sił zbrojnych Ghany. Przeżył dwa zamachy na swoje życie. Obwiniany o nadużycia i nepotyzm, spotykał się z coraz większym oporem z powodu represyjnych rządów. Ostatecznie ekipa Nkrumaha doprowadziła do zubożenia kraju, który znalazł się na skraju gospodarczej katastrofy. Ghanie groziła klęska głodu.

Został obalony w wyniku wspieranego przez CIA wojskowego zamachu stanu w 24 lutego 1966, podczas gdy przebywał z wizytą oficjalną w Chinach. Wieść o przewrocie wywołała wśród Ghańczyków radosne manifestacje z powodu obalenia rządu Nkrumaha, zaś przywódca zamachu stanu - generał Joseph Ankrah - usunął z życia politycznego działaczy partii CPP. Sam Kwame Nkrumah nigdy nie wrócił do Ghany, żył na wygnaniu w Gwinei, zmarł w trakcie leczenia w Rumunii. Do końca życia głosił hasła jedności panafrykańskiej. Jego ciało po śmierci przewieziono do rodzinnej wioski, gdzie zostało ono spalone z wielkimi honorami na stosie pogrzebowym.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Ghana. The Autobiography of Kwame Nkrumah (1957)
  • I Speek of Freedom (1961)
  • Afryka musi się zjednoczyć (Africa Must Unite, 1963, wyd. pol. 1965)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Strona poświęcona politykom różnych krajów (ang.)
  2. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 74.
  3. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 74.
  4. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 74.
  5. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 74.
  6. Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965, s. 74.
  7. Kwame Nkrumah, Autobiografia, Warszawa, 1958, s. 34.
  8. Kwame Nkrumah, Autobiografia, Warszawa, 1958, s. 28.
  9. Biography of Kwame Nkrumah (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000, s. 456-458
  • Józef i Krystyna Chałasińścy, Bliżej Afryki, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1965
  • Kwame Nkrumah, Autobiografia, Warszawa, 1958