Ghana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy współczesnego państwa. Zobacz też: Imperium Ghany.
Republic of Ghana
Republika Ghany
Flaga Ghany
Herb Ghany
Flaga Ghany Herb Ghany
Dewiza: (ang.) Freedom and Justice
(Wolność i Sprawiedliwość)
Hymn: God Bless Our Homeland Ghana
(Boże, błogosław naszą ojczyznę Ghanę)
Położenie Ghany
Konstytucja 28 kwietnia 1992 r.
Język urzędowy angielski
Stolica Akra
Ustrój polityczny republika
Typ państwa republika konstytucyjna
Głowa państwa prezydent John Dramani Mahama
Szef rządu prezydent John Dramani Mahama
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
79. na świecie
239 460 km²
3,5%
Liczba ludności (2010 (szacunki))
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
50. na świecie
24 233 431[1]
101,5 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

38,9 mld[2] USD
1562[2] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

82,3 mld[2] USD
3305[2] USD
Jednostka monetarna cedi (GHC)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
6 marca 1957
Religia dominująca chrześcijaństwo (71,2%)
Strefa czasowa UTC ±0
Kod ISO 3166 GH
Kod samochodowy GH
Kod samolotowy 9G
Kod telefoniczny +233
Mapa Ghany
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Ghana w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Ghany w Wikicytatach

Ghana (Republika Ghany, ang. Republic of Ghana) – państwo w zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Togo, Burkina Faso i Wybrzeżem Kości Słoniowej. Nazwa kraju w języku Asante oznacza "Król - Wojownik". Pochodzi od przedkolonialnego, średniowiecznego Imperium Ghany, które rozciągało się na terenach dzisiejszego Mali i Mauretanii. Handel z Europejczykami został po raz pierwszy nawiązany w XV w., natomiast przedkolonialne królestwo Aszanti zachowało niepodległość do roku 1870, w którym to zostało skolonizowane przez Wielką Brytanię. Niepodległość odzyskała w roku 1957.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Ghana jest republiką należącą do Wspólnoty Narodów (od 1957 r.). Na czele państwa stoi prezydent (od 24 lipca 2012 John Dramani Mahama), który sprawuje władzę wykonawczą. Parlament Ghany jest jednoizbowy i zdominowany przez 2 partie - Nową Partię Patriotyczną oraz Narodowy Kongres Demokratyczny. Kofi Annan, były sekretarz generalny ONZ pochodzi z Ghany.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Obecnie ghańskie siły zbrojne są jednymi z najlepiej zorganizowanych, wyposażonych i wyszkolonych w tym regionie Afryki. Daje to Ghanie tym samym status regionalnego mocarstwa. Duży wpływ na taką sytuację ma bliska współpraca z siłami zbrojnymi Chińskiej Republiki Ludowej[3].

Ghana dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[4]. Uzbrojenie sił lądowych Ghany składało się w 2014 roku z m.in. 125 opancerzonych pojazdów bojowych[4]. Marynarka wojenna Ghany dysponowała w 2014 roku 20 okrętami obrony przybrzeża[4]. Ghańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 17 samolotów transportowych, pięć samolotów szkolno-bojowych oraz 14 śmigłowców[4].

Wojska ghańskie w 2014 roku liczyły 13,5 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) ghańskie siły zbrojne stanowią 93. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 120 mln dolarów (USD)[4].

W przeszłości i obecnie Ghana w dużym stopniu wspiera wysiłki społeczności międzynarodowej biorąc czynny udział w różnego rodzaju misjach pokojowych. Tutejsi żołnierze byli częścią sił pokojowych w Liberii, Demokratycznej Republice Konga, Czadzie, Rwandzie, Sierra Leone, Libanie czy Kambodży[5].

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Ghany.

Ghana leży nad Zatoką Gwinejską, kilka stopni na północ od równika. Występuje tam klimat równikowy. Najwyższa góra Ghany to Mount Afadjato (880 m). Na terenie tego kraju znajduje się Jezioro Wolta - największe pod względem powierzchni sztuczne jezioro na świecie. Główna rzeka to Wolta.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: Regiony GhanyDystrykty Ghany.

Ghana jest podzielona na 10 regionów, które z kolei podzielone są na 138 dystryktów. Regiony Ghany wymienione są poniżej:

Główne miasta[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też: Miasta Ghany

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od końca XVII wieku silne państwo Aszanti ze stolicą w Kumasi. Po długoletniej wojnie z Brytyjczykami od 1901 kolonia brytyjska, a od 6 marca 1957 niepodległa republika.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rolnictwo w Ghanie.

Słabo rozwinięte państwo rolnicze. Podstawowym filarem gospodarki jest monokultura ziarna kakaowego. Eksport ziarna kakaowego stanowi 35% wartości eksportu, jest czołowym światowym producentem tego surowca. Dla potrzeb miejscowych, uprawia się: owoce cytrusowe, ryż, tytoń, kukurydzę, maniok, trzcinę cukrową, bawełnę, proso, bataty, pochrzyn. Od niedawna rośnie rola przemysłu ciężkiego, głównie związanego z górnictwem. Hoduje się kozy, owce, trzodę chlewną i bydło. Rozwinięte rybołówstwo.

Przemysł ciężki[edytuj | edytuj kod]

Przemysł związany z leśnictwem (35% powierzchni Ghany zajmują lasy tropikalne), spożywczy, hutniczy, włókienniczy i wydobywczy. Z surowców mineralnych, można wymienić dosyć bogate złoża złota, boksytów, rud manganu i diamentów.

Plany[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat dziewięćdziesiątych rząd Ghany, porozumiał się z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i Bankiem Światowym. Nastąpiła radykalna przebudowa gospodarki: prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, dewaluacja pieniądza, redukcja wydatków socjalnych, ograniczenie zakresu kontroli cen oraz ograniczenie liczby urzędników w państwowych instytucjach.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane można znaleźć w CIA Factbook [1]

W Ghanie występuje ok. 70 grup etnolingwistycznych o liczebności powyżej 1000 osób. Największą z nich jest grupa Akan (8,3 mln.), drugą stanowi Ewe (2,25 mln.)[6].

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w Ghanie.
Katedra metodystyczna Wesley, Kumasi

Chrześcijaństwo jest największą religią w kraju, dominującą w jego południowej części. Islam natomiast jest rozpowszechniony głównie w północnej Ghanie. Zgodnie ze spisem powszechnym przeprowadzonym w 2010 roku, osoby wyznań chrześcijańskich stanowią łącznie 71,2% ludności, w tym 42,7% protestantów i 13,1% katolików[7]. Wiara ta pojawiła się w Ghanie wraz z europejskimi kolonizatorami w XIV wieku[8]. Największymi wyznaniami chrześcijańskimi z ponad 200 tysięcy wiernych w Ghanie są: Kościół katolicki, Kościół Zielonoświątkowy, Kościół Prezbiteriański, Kościół Nowoapostolski, Kościół Metodystyczny, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Apostolski, Kościół Anglikański i Zbory Boże.

Islam jest wyznawany przez 17,6% społeczeństwa[7]. Po raz pierwszy pojawił się w północnej Ghanie w XV wieku[9]. Relacje pomiędzy dwiema największymi religiami są tutaj pozbawione większych napięć i konfliktów, a oba wyznania współistnieją obok siebie[10].

Według spisu powszechnego z 2010 roku, 5,3% społeczeństwa deklaruje się jako bezwyznaniowi[7]. Tradycyjne wyznania afrykańskie są praktykowane przez 5,2% populacji[7]. Powoli zwiększa się rola wyznań takich jak hinduizm, buddyzm (Sōka Gakkai) i taoizm. Pozostają one jednak wciąż na marginalnym poziomie. Można tu również znaleźć wyznawców judaizmu[11].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W Ghanie bardzo częste są festyny. Większość o charakterze świąt plemiennych. Z ciekawostek należy wymienić święta, festyny takie jak choćby[12]:

  • Afasher Aboakyer - polowanie na Jelenia celebrowane przez plemię Effutu. Odbywa się co roku w pierwszą sobotę i niedzielę maja w miejscowości Wineba.
  • Hogbetsotso - odbywające się każdego roku w listopadzie, upamiętnia tradycję, kulturę i historię ludu Ewe.
  • Homowo - tłumacząc dosłownie święta znaczy "wyśmiewanie się z głodu". Obchodzone przez lud Ga.

Ghana jest stawiana jako jedno z najzdrowszych państw na świecie jeśli chodzi o odsetek palaczy. Wg statystyk palacze stanowią mniej niż 5%.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 2010 Provisional Census Results Out. Rząd Republiki Ghany, 2011-02-04. [dostęp 2013-07-30].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  3. Zhang Xi: China-Ghana strengthen military ties (ang.). english.people.com.cn, 2011-11-24. [dostęp 2013-07-30].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ghana (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-07].
  5. International Peacekeeping (ang.). Ghana Armed Forces. [dostęp 2013-07-30].
  6. Ethnologue
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 2010 Population and Housing Census
  8. Ghana Religion – OverLandingAfrica. overlandingafrica.com. Retrieved 24 February 2010.
  9. International Religious Freedom Report 2007 (ang.). U.S. Department of State. [dostęp 2013-07-30].
  10. Nordås Ragnhild: State Building in Cote d’Ivoire and Ghana. W: 49th International Studies Association Convention, San Francisco, CA. 26-29 marca, 2008 [on-line]. Human Security Gateway. [dostęp 2013-07-30].
  11. Ghana – International Religious Freedom Report 2009. state.gov. 26 October 2009. Retrieved 11 January 2010.
  12. Jarosław Tondos: Republika kakaowa (pol.). 2013. [dostęp 2013-05-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]