Lato

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pory roku. Zobacz też: inne znaczenia.

Lato – jedna z czterech podstawowych pór roku w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się najwyższymi temperaturami powietrza w skali roku. W świecie roślin jest to okres dojrzewania nasion i owoców, a w świecie zwierząt jest to okres wydawania na świat nowego pokolenia i przygotowania go do samodzielnego życia[1].

Lato astronomiczne rozpoczyna się w momencie przesilenia letniego i trwa do momentu równonocy jesiennej, co w przybliżeniu oznacza na półkuli północnej okres pomiędzy 21 czerwca a 23 września (czasami daty te wypadają dzień wcześniej lub dzień później, a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień). Podczas lata astronomicznego dzienna pora dnia jest dłuższa od pory nocnej, jednak z każdą kolejną dobą dnia ubywa, a nocy przybywa - Słońce wschodzi coraz później i góruje na coraz mniejszych wysokościach ponad horyzontem.

Za lato klimatyczne przyjmuje się okres roku, w którym średnie dobowe temperatury powietrza przekraczają 15°C. Pomiędzy latem klimatycznym i sąsiednimi klimatycznymi porami roku nie ma etapów przejściowych, w przeciwieństwie do zimy poprzedzanej przedzimiem, i następującym po niej przedwiośniem.

Dla półkuli południowej wszystkie opisane daty i zjawiska są przesunięte o pół roku. Za miesiące letnie na półkuli północnej uznaje się czerwiec, lipiec i sierpień, a na południowej grudzień, styczeń i luty.

Rośliny[edytuj | edytuj kod]

Trwa kwitnienie roślin, a już pojawiają się nasiona i owoce. Pojawiają się pierwsze letnie owoce, np. poziomki, czereśnie, wiśnie. Późniejszą porą dojrzewają maliny, gruszki, jabłka - pojawienie się jabłek symbolizuje już ostatni okres lata i zbliżającą się jesień.

Zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

W świecie zwierząt, niektóre gatunki wychowują podrośnięte potomstwo, inne jeszcze się rozmnażają. We wszystkich środowiskach jest duża obfitość pokarmów.

Święta związane z latem[edytuj | edytuj kod]

Święto przesilenia letniego[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Noc Kupały.
Rozpalanie ognia w święto przesilenia letniego w Bavilliers we Francji.

W czasie najkrótszej nocy w roku (z 21 na 22 czerwca) obchodzone jest święto związane z przesileniem letnim. W krajach anglosaskich pod nazwą Midsummer, w germańskich Mittsommerfest. W krajach słowiańskich zaś święto to jest nazywane Nocą Kupały.

W czasie tej nocy rozpalano ogniska, w których palono zioła. W trakcie zabaw odbywały się różnego rodzaju wróżby i tańce. Dziewczęta puszczały w nurty rzek wianki z zapalonymi świecami, które miały być wyławiane przez kawalerów, wieszcząc tym samym szybkie zamążpójście. Prawdopodobnie pozostałości dawnych wiosennych obrzędów magicznych kończących zaklinanie „dobrego początku”, nawiązujących do obrzędowości zadusznej i nadchodzącego urodzaju.

Midsommar w Szwecji

Natomiast w Szwecji obchodzone jest święto Midsommar, podczas którego tańczy się wokół Majowego Słupa[2].

Noc Świętojańska[edytuj | edytuj kod]

Przystrojona palma w Lizbonie z okazji obchodów festa de São João

W Polsce Noc Kupały obchodzona jest w nocy z 23 na 24 czerwca (w Wigilię św. Jana). Natomiast w innych krajach te święta są rozdzielone. W Brazylii obchodzona jest Festa Junina (Festa de São João).

W czasie Nocy Świętojańskiej również pali się ogniska[3].

Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny[edytuj | edytuj kod]

Latem w katolicyzmie obchodzone jest święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny znane w Polsce pod nazwą Święta Matki Boskiej Zielnej[4], ponieważ w czasie obrzędów związanych z tym świętem błogosławi się wiązanki kwiatów. Wierzono, że taki bukiet nabiera cudownych, leczniczych właściwości. Podczas powrotu z kościoła zostawiano go wśród upraw, gdzie miał przynieść szczęście w zbiorach, po czym, po kilku dniach, zabierano go do domu. Był przechowywany bardzo pieczołowicie, okadzano nim izbę, trzymano w miejscu, które było widoczne i dawało pewność, że moc bukietu będzie działała.

We Włoszech 15 sierpnia obchodzi się Ferragosto, które jest powiązane ze świętem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Dożynki[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dożynki.
Ilustracja przedstawiająca Dożynki na ziemi sandomierskiej.

Dożynki to urządzane po żniwach święto rolników, będące ukoronowaniem ich całorocznego trudu. Dożynki nie kończą jednak cyklu prac na polu, jednak rozpoczyna krótki czas odpoczynku i radosnego świętowania[5].

Zwyczaje dożynkowe odnosiły się do pierwszego i ostatniego zebranego z pola snopu zboża. Rozpoczęcie żniw, nazywane zażynem, miały obrzędową oprawę. Pierwsze kłosy ścinał gospodarz, rozpoczynając tym samym pracę. Pierwszy snop nazywano szczęściem i był on zanoszony do domu. Natomiast ostatnie kłosy (zwane przepiórkami) zostawiano na polu. Zostawiano na niego najładniejsze kłosy i przystrajano polnymi kwiatami. Ziarno z tego snopa mieszano z ziarnem siewnym. W obrzędach dożynkowych brały udział przede wszystkim kobiety ze względu na ich dominującą rolę przy żęciu zbiorów sierpami[6].

Po zakończeniu zbioru, żniwiarze tworzyli wieniec dożynkowy, poświęcali go w kościele i zanosili gospodarzowi, który w rewanżu zapraszał ich na poczęstunek[6].

Wakacje[edytuj | edytuj kod]

Okres letni to czas wzmożonej turystyki[7], której sprzyjają wakacje. W Polsce wakacje szkolne trwają od końca czerwca do końca sierpnia[8].


Lato w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Personifikacje lata[edytuj | edytuj kod]

Pejzaże[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o lecie
Commons in image icon.svg
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło lato w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Lato - WIEM, darmowa encyklopedia
  2. Midsommar: Festyn na łonie natury (pol.). [dostęp 2014-06-21].
  3. Sankt Hans Aften (ang.). Museum of Danish America. [dostęp 2014-06-21].
  4. 15 sierpnia - Święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (pol.). Pijarzy. [dostęp 2014-06-21].
  5. Ewa Szczepanowska: Dożynki polskie dawniej i dziś (pol.). 16.09.2012. [dostęp 2014-06-21].
  6. 6,0 6,1 KATOLICYZM - Święta - Wierzenia - Lato (pol.). 12.04.2012. [dostęp 2014-06-21].
  7. Letni sezon turystyczny - Rady dla turystów! (pol.). Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, 09.06.2014. [dostęp 2014-06-21].
  8. Wakacje 2014 (pol.). Dniwolne.pl. [dostęp 2014-06-21].
  9. Malarstwo polskie: Seweryn Bieszczad (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  10. Malarstwo polskie: Feliks Brzozowski (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  11. Malarstwo polskie: Henryk Epstein (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  12. Malarstwo polskie: Julian Fałat (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  13. Malarstwo polskie: Stefan Filipkiewicz (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  14. Malarstwo polskie: Stefan Filipkiewicz (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  15. Malarstwo polskie: Stanisław Kamocki (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  16. Malarstwo polskie: Roman Kochanowski (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  17. Malarstwo polskie: Roman Kochanowski (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  18. Malarstwo polskie: Antoni Kozakiewicz (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  19. Malarstwo polskie: Władysław Malecki (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  20. Malarstwo polskie: Władysław Malecki (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  21. Malarstwo polskie: Józef Mularczyk (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  22. Malarstwo polskie: Tymon Niesiołowski (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].
  23. Malarstwo polskie: Józef Pankiewicz (pol.). Malarstwo polskie. [dostęp 2014-06-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]