Lizbona

	Lizbona
Herb Lizbony	Flaga Lizbony
Państwo	Portugalia
Dystrykt	Dystrykt Lizbona
Prezydent	António Costa
Powierzchnia	84,6 km²
Wysokość	od 0 do 116,75 m n.p.m.
Populacja (2011); • liczba ludności; • gęstość	; 545 245; 6429 os./km²
Nr kierunkowy	+351
Tablice rejestracyjne	nie istnieją tablice rejestracyjne z kodem miasta
Podział miasta	53 gminy (freguesias)
	Położenie na mapie Portugalii ; Lizbona
	38°42′N 9°11′W / 38.7, -9.1833333333333Na mapach: 38°42′N 9°11′W / 38.7, -9.1833333333333
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Lizbona w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Ten artykuł dotyczy stolicy Portugalii. Zobacz też: miejscowość Lizbona w woj. wielkopolskim.

Dzielnice i parafie Lizbony

Lizbona (port. Lisboa, wym. [liʒˈβoɐ], uproszczona polska: liżboa) – stolica i największe miasto Portugalii. Jest również siedzibą dystryktu Lizbona oraz głównym miastem regionu Lizbony w standardzie NUTS. Położona jest na wybrzeżu Atlantyku nad ujściem Tagu. W granicach administracyjnych Lizbony mieszka około 600 000 mieszkańców, a cała aglomeracja ma około 2 600 000 mieszkańców. Miasto podzielone jest na 53 gminy (freguesias).

Region Lizbony jest najbogatszym regionem w Portugalii, wysoko ponad średnim PKB Unii Europejskiej – wytwarza 37% PKB kraju. Jest również politycznym centrum Portugalii, ponieważ ma tu swoją siedzibę rząd oraz głowa państwa.

Spis treści

1 Geografia
2 Historia
3 Zabytki
4 Sport
5 Dzielnice i parafie
6 Gospodarka
7 Sławni ludzie związani z Lizboną
- 7.1 Lizbona w literaturze pięknej
8 Inne
9 Miasta partnerskie
10 Linki zewnętrzne

Geografia [edytuj]

Współrzędne geograficzne Lizbony to: 38°42'N, 9°5'W, co czyni ją najbardziej wysuniętą na zachód stolicą w kontynentalnej Europie. Miasto jest zlokalizowane w zachodniej części kraju, nad oceanem Atlantyckim, w miejscu, gdzie Tag wpada do oceanu.

Miasto zajmuje powierzchnię 84,8 km². Granice miasta, w przeciwieństwie do większości głównych miast, nie są precyzyjne zdefiniowane. W związku z tym administracyjnie zdefiniowane miasta, które istnieją w pobliżu stolicy – Amadora, Queluz, Cacém, Odivelas, Loures, Sacavém, Almada, Barreiro, Seixal i Oeiras – są w rzeczywistości częścią metropolitalnego obwodu Lizbony.

Zachodnia część miasta jest głównie zajęta przez Park Monsanto, który jest największym parkiem miejskim w Europie. Jego powierzchnia to 10 km².

Historia [edytuj]

Obszar dzisiejszej Lizbony zamieszkany był co najmniej od czasów rzymskich. Ówczesna osada występuje w źródłach jako Olisipo. W starożytności był to rejon osadnictwa Luzytanów i być może punkt handlowy Fenicjan (czego dotąd nie potwierdziły badania archeologiczne). W VIII wieku miasto zostało zajęte przez Maurów z Afryki północnej i nazwane Lishubną. W 1147 roku została zdobyta przez krzyżowca i pierwszego władcę Portugalii, Alfonsa I Zdobywcę (Dom Afonso Henriques). Pierwszym biskupem Lizbony został angielski krzyżowiec Gilbert z Hastings. W 1255 roku król Alfons III przeniósł stolicę Portugalii z Coimbry do Lizbony. W 1290 powstał w Lizbonie uniwersytet. W okresie wielkich odkryć geograficznych (XV-XVII wiek) z Lizbony, a ściślej z jej portu Belém, wyruszyło wiele wypraw morskich, które przyczyniły się do rozwoju królestwa i jego stolicy. 26 stycznia 1531 roku miasto zostało dotknięte przez trzęsienie ziemi, w którym zginęły tysiące jego mieszkańców. W dzień Wszystkich Świętych 1 listopada 1755 miało miejsce kolejne potężne trzęsienie ziemi (9 stopni w skali Richtera, które pochłonęło ok. 60 000 ofiar i praktycznie zrujnowało Lizbonę. Przetrwały jedynie zabudowania dzielnic Alfamy i Belém. Z inicjatywy ministra króla José I, markiza Pombala miasto zostało odbudowane. 5 października 1910 wybuchła w Lizbonie rewolucja republikańska. 25 kwietnia 1974 rozpoczęła się rewolucja goździków.

Zabytki [edytuj]

Sport [edytuj]

Lizbona jako stolica Portugalii jest także jednym z jej sportowych centrów. Swoją siedzibę mają tu m.in. takie kluby jak SL Benfica czy Sporting CP. Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2004 także gościły w stolicy, a ich mecz finałowy został rozegrany na Estádio da Luz.

Dzielnice i parafie [edytuj]

Lizbona dzieli się na 53 gminy tzw. parafie cywilne (freguesias), zgrupowane w czterech dzielnicach (bairros):

Ajuda
Alcâtara
Almada
Alto do Pina
Alvalade
Ameixoeira
Anjos
Beato
Benfica
Campo Grande
Campolide
Carnide
Castelo
Charneca
Coração de Jesus
Encarnação
Graça
Lapa
Lumiar
Madalena
Márinha

Marvila
Mercês
Nossa Senhora de Fátima
Pena
Penha de França
Prazeres
Sacramento
Santa Catarina
Santa Engrácia
Santa Isabel
Santa Justa
Santa Maria de Belém
Santa Maria dos Olivais
Santiago
Santo Condestável
Santo Estêvão

Santos-o-Velho
São Cristóvão e São Lourenço
São Domingos de Benfica
São Francisco Xavier
São João
São João de Brito
São João de Deus
São Jorge de Arroios
São José
São Mamede
São Miguel
São Nicolau
São Paulo
São Sebastião da Pedreira
São Vicente de Fora
Sé
Socoorro

Ponadto wyodrębnia się zwyczajowo historyczne dzielnice miasta: Alcântara, Alfama, Bairro Alto, Baixa, Belém, Chiado, Estrela, a także Parque das Nações (pol. Park Narodów, nowoczesne tereny wystawowe powstałe w czasie przygotowań do Expo '98).

Colombo, Lizbona

Parlament portugalski

Gospodarka [edytuj]

Główne dziedziny przemysłu w rejonie Lizbony to przemysł stalowy, włókienniczy, chemiczny, ceramiczny, stoczniowy i rybołówstwo. Lizbona posiada oceaniczny port handlowy i wojenny. Stacja kolejowa Estação de Santa Apolónia.