Teheran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Teheran
تهران
Teheran
Państwo  Iran
Ostan Teheran
Burmistrz Mohammad Baqer Ghalibaf
Powierzchnia 716,9 km²
Wysokość 1100-1800 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

12 223 598
18 023 os./km²
Nr kierunkowy 021
Tablice rejestracyjne dwie jednakowe cyfry na końcu nr rej.
Położenie na mapie Iranu
Mapa lokalizacyjna Iranu
Teheran
Teheran
Ziemia 35°42′N 51°25′E/35,700000 51,416667Na mapach: 35°42′N 51°25′E/35,700000 51,416667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Teheran w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa

Teheran (pers. تهران) – stolica i największe miasto Iranu, będące również centrum administracyjnym prowincji o tej samej nazwie. Teheran leży u stóp masywu górskiego Elburs i rozciąga się na wysokości od około 1100 m n.p.m. do 1800m n.p.m., zajmując obszar 658 kilometrów kwadratowych. Teheran jest największym miastem Bliskiego Wschodu i liczy 12,2 mln mieszkańców (2012), zaś aglomeracja - 16,1 mln mieszkańców (2012). Posiada też gęstą sieć dróg i autostrad, znaczący dla kraju węzeł kolejowy oraz dwa porty lotnicze. Na terenie miasta ulokowane są liczne muzea, centra sztuki, kompleksy pałacowe i centra kulturalne, a w promieniu kilkudziesięciu kilometrów - znane ośrodki narciarskie.

Ponad połowa irańskiego przemysłu znajduje się w Teheranie. Stanowią go fabryki samochodów, podzespołów elektronicznych, urządzeń elektrycznych, przemysłu zbrojeniowego, włókienniczego, cukrowego, cementowego i chemicznego. Jest to również centrum sprzedaży dywanów i mebli. W pobliżu Teheranu znajduje się także rafineria[1].

Na terenie miasta leży najdłuższa ulica Bliskiego Wschodu - Waliasr - ciągnąca się z centrum Teheranu na północ przez ok. 20 km. Na jej trasie znajduje się wiele dużych placów takich jak: plac Waliasr, plac Wanak, plac Tadżrisz - pełnią one rolę punktów odniesienia.

W XX wieku, Teheran przyjął wielką emigrację ludzi z terenu całego Iranu zróżnicowanych zarówno etnicznie, jak i religijnie. Miasto jest wypełnione historycznymi meczetami, kościołami, synagogami i zoroastriańskimi świątyniami ognia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki historii Teheranu nie są znane. Przez długi czas miasto rozwijało się w cieniu dużo większego ośrodka miejskiego Rej, ważnego ośrodka na Jedwabnym Szlaku, zniszczonego w XIII wieku przez Mongołów[2].

Prawdopodobnie pierwszym Europejczykiem odwiedzającym Teheran był Ruy Gonzáles de Clavijo, kastylijski ambasador podróżujący do Samarkandy, ówczesnej stolicy Timurydów[3].

Teheran został stolicą Persji w dniu koronacji Aghi Mohammada w 1795 roku i pozostaje nią nieprzerwanie do dziś.

W czasie II wojny światowej Teheran został zajęty przez wojska brytyjskie i sowieckie. W dniach 28 listopada - 1 grudnia 1943 roku w mieście odbyła się tzw. konferencja teherańska, w której udział brali m.in. Franklin Delano Roosevelt, Winston Churchill i Józef Stalin.

Na terenie miasta znajduje się także cmentarz polskich żołnierzy, zmarłych w czasie II wojny światowej, w czasie marszu armii gen. Władysława Andersa.

W 1968 ogłoszona została Proklamacja teherańska.

Mohammad Reza Pahlawi, rządzący Iranem w latach 1953-1979, systematycznie niszczył teherańskie zabytki, uznając je za element nie pasujący do wizji nowoczesnego miasta. W ich miejscu wybudowano nowoczesne budynki, a zabytki które przetrwały do dziś, są często zasłonięte przez nowe konstrukcje.

Podczas wojny z Irakiem Teheran stał się celem ataków przy użyciu rakiet Scud. Zniszczenia zostały szybko odbudowane, a Teheran stał się celem imigracji ludności z terenów objętych wojną. W połączeniu z gwałtownym wzrostem urodzeń w ostatnich dwóch dekadach XX wieku spowodowało to masową budowę bloków mieszkalnych, które dziś stanowią dominujący element architektury miasta.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Północny Teheran ze szczytem Toczal w oddali
Klimatogram dla Mehrabad, Teheran
St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr
 
 
34
 
8
-1
 
 
32
 
10
1
 
 
40
 
15
5
 
 
31
 
22
11
 
 
15
 
28
16
 
 
3
 
34
21
 
 
2
 
37
24
 
 
2
 
36
23
 
 
1
 
32
19
 
 
11
 
24
13
 
 
26
 
16
7
 
 
34
 
10
2
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Iran Meteorological Organization

Teheran na północy osłonięty jest górami Elburs, sięgającymi 4000 m n.p.m., zaś na południu sąsiaduje z pustynią. Sprawia to, że w granicach miasta zauważalne są różnice w klimacie.

Wiosny w Teheranie są łagodne, choć temperatury rosną szybko i w trakcie suchego i gorącego lata często przekraczają 35 °C. Zima zaczyna się zazwyczaj w grudniu i trwa około 4 miesięcy. Sporadycznie towarzyszą jej opady śniegu i lekkie mrozy, szczególnie w nocy.

W styczniu 2008 Teheran nawiedziły wyjątkowo obfite opady śniegu, powodując przerwy w ruchu samochodowym i lotniczym. Zamknięte tymczasowo były również szkoły i urzędy[4].

Najgorętszym miesiącem jest lipiec (średnio od 24 °C w nocy do 37 °C w dzień), najzimniejszym styczeń (średnio -0,5 °C w nocy do 8 °C w dzień).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Choć większość mieszkańców stanowią Persowie, potężny napływ ludności w XX wieku sprawił, że Teheran stał się miastem wielonarodowym. Najliczniejszą mniejszością są Azerowie. Inne mniejszości to Ormianie, Kurdowie, Beludżowie, Bachtiarowie, Asyryjczycy, Tałyszowie i Mazandaranie. Wojny w Iraku i Afganistanie spowodowały też znaczny wzrost liczby imigrantów arabskich i afgańskich.

Mimo że oficjalną religią Iranu jest islam szyicki, Teheran stanowi dom dla wielu wyznawców innych wyznań. Mieszkają w nim chrześcijanie, żydzi perscy, zaratusztrianie oraz wyznawcy prześladowanej przez państwo religii - bahaizmu.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Teheran posiada bogatą sieć dróg i autostrad oraz cztery linie metra (docelowo osiem). Jest też ważnym węzłem kolejowym, ze stacją Teheran.

Lotnictwo cywilne Teheranu obsługują 2 lotniska:

  • Mehrabad, zlokalizowane w centrum miasta, obsługujące głównie przeloty w granicach kraju oraz pielgrzymki do Mekki,
  • Lotnisko Imama Chomeiniego, zlokalizowane 30 km na południe od granicy miasta, obsługujące prawie wszystkie połączenia międzynarodowe.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tehran Oil Refining Company.
  2. Tehran, history (ang.). Tehran municipality.
  3. Ruy González de Clavijo, Clements Robert Markham: Narrative of the Embassy of Ruy Gonzales de Clavijo. Hakluyt Society, 1859, s. 98. (ang.)
  4. Heavy snow blankets Iran, air travel hit. AFP, 6 stycznia 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]