Wysiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich 1944-1946

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Warianty linii Curzona (1943)

Wysiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich (1944–1946) w nowe granice Rzeczypospolitej Polskiej – fala przymusowych przesiedleń ludności polskiej ze wschodnich terenów II Rzeczypospolitej odebranych w wyniku porozumień jałtańskich na rzecz Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, przeprowadzona po podpisaniu układów republikańskich.

Tablica upamiętniająca 60. rocznicę wysiedleń Polaków z Kresów Wschodnich

W latach 1955-1959 zostało przeprowadzone kolejne masowe wysiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich. Pierwsza fala masowych przesiedleń Polaków z Kresów miała miejsce w latach 1935-1938 podczas likwidacji polskich regionów autonomicznych: Marchlewszczyzny i Dzierżowszczyzny, oraz w okresie operacji polskiej NKWD, druga w latach 1940-1941 podczas czterech wielkich akcji deportacyjnych Polaków z Kresów (sowieckie deportacje 1939–1941).

Zestawienie liczby przesiedlonych[1][edytuj | edytuj kod]

Lp. Pochodzenie wysiedlonych Szacunek liczby osób zakwalifikowanych do przesiedlenia Szacunek liczby osób wysiedlonych w nowe granice Polski Udział procentowy liczby osób wysiedlonych dla szacunku:
dolny górny dolny górny dolnego górnego
1 2 3 4 5 6 7 8
1 Ukraińska SRR 854.809 854.809 772.564 772.564 90,4% 90,4%
2 Białoruska SRR 520.355 535.284 226.315[2] 273.502[3] 42,3% 51,1%
3 Litewska SRR 379.498 383.135 171.158 197.156 45,1% 51,5%
4 Migracje spontaniczne (ucieczka ludności kresowej przed frontem latem 1944 i mobilizacja do armii Berlinga w latach 1944-1945) --- --- 300.000 300.000 --- ---
4 ucieczka ludności kresowej przed ukraińskimi czystkami etnicznymi 1942-1944 --- --- 300.000 300.000 --- ---
RAZEM 1.754.662 1.773.228 1.770.037 1.843.222

Osoby wysiedlone[edytuj | edytuj kod]

Z Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej[edytuj | edytuj kod]

Wyjechały osoby duchowne: 14 lipca 1945 po wypuszczeniu z aresztu arcybiskup Romuald Jałbrzykowski z sekretarzem ks. Stanisławem Czyżewskim i siostrami szarytkami. Wyjechał także kleryk (późniejszy kardynał) Henryk Gulbinowicz. Z Uniwersytetu Stefana Batorego wyjechali do Torunia m.in. Władysław Dziewulski, Tadeusz Czeżowski, Jan Prüffer, Henryk Elzenberg, Tymon Niesiołowski, Konrad Górski, Jerzy Remer, Wilhelmina Iwanowska, Stefan Srebrny i wielu innych. Wśród wysiedlonych byli także obywatele przedwojennej Litwy, np. polityk Wiktor Budzyński, bibliotekarka Marta Burbianka, działaczka polonijna Helena Szwejkowska, późniejszy aktor Gustaw Lutkiewicz, który uciekł w 1945 do Suwałk. Późniejsza alpinistka Wanda Rutkiewicz wyjechała jako dziecko.

Z Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej[edytuj | edytuj kod]

W okresie pierwszej masowej akcji wysiedleńczej, której kulminacja przypadła na drugą połowę 1945 i pierwsze półrocze 1946, z zachodnich terenów Ukraińskiej SRR (przed wojną południowo-wschodnich terenów II RP) przesiedlono od 778 do 792,7 tys. osób, w tym 752,1 tys. Polaków, 30,3 tys. Żydów i 10,3 przede wszystkim Ukraińców (członków rodzin) i Romów[4]. Z b. Galicji Wschodniej przesiedlonych zostało 652 tys. osób, w tym ok. 618,2 tys. Polaków, 24,5 tys. Żydów i ponad 9,2 tys. Ukraińców, z czego ze Lwowa - 104 446 osób, w tym 98 865 Polaków, 3 349 Żydów i 2 232 innych[5][6]) Z województwa wołyńskiego przesiedlono 140 700 osób, w tym nie więcej niż 133,9 tys. Polaków, ponad 5,8 tys. Żydów i blisko 1 000 innych[7].

 Osobny artykuł: Wysiedlenie Polaków ze Lwowa.

Przypisy

  1. Przesiedlenie ludności polskiej z Kresów Wschodnich do Polski 1944-1947. Wybór dokumentów, Warszawa: Neriton, 2000.
  2. Grzegorz Hryciuk: Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939-1959.Atlas ziem Polski;wydawnictwo Demart.
  3. Zofia Kurzowa: Język polski Wileńszczyzny i kresów północno-wschodnich;wydawnictwo PWN.
  4. Grzegorz Hryciuk Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek , ISBN 83-7441-121-X s. 331.
  5. Grzegorz Hryciuk Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek , ISBN 83-7441-121-X s. 334.
  6. Tarik Cyril Amar, Zabójstwo we Lwowie. Koniec miasta wieloetnicznego, budowa sowiecko-ukraińskiego Lwowa i los modelowego miasta pogranicza, ["A Murder in Lwów. The End of a Multi-Ethnic City, the Making of a Soviet-Ukrainian Lviv, and the Fate of a Model Borderland City"], "Nowa Ukraina", nr 1-2/2007, s. 107-121
  7. . Grzegorz Hryciuk Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948, Toruń 2005, Wyd. Adam Marszałek , ISBN 83-7441-121-X s. 331.

Bibliografia, literatura, linki[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]