Henryk Gulbinowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Henryk Gulbinowicz
Kardynał prezbiter
Henryk Gulbinowicz
Herb Henryk Gulbinowicz Patientia et caritas
Cierpliwość i miłość
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 17 października 1923
Wilno
Arcybiskup metropolita wrocławski
Okres sprawowania 1976–2004
Administrator apostolski w Białymstoku
Okres sprawowania 1970–1976
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 18 czerwca 1950
Nominacja biskupia 12 stycznia 1970
Sakra biskupia 8 lutego 1970
Kreacja kardynalska 25 maja 1985
Jan Paweł II
Kościół tytularny kościół Niepokalanego Poczęcia Maryi w Grottarossie
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Złota Odznaka „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej” Order Uśmiechu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 8 lutego 1970
Miejscowość Białystok
Miejsce prokatedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Konsekrator Stefan Wyszyński
Współkonsekratorzy Józef Drzazga
Kazimierz Majdański

Henryk Roman Gulbinowicz[1] (ur. 17 października 1923 w Wilnie) – polski biskup rzymskokatolicki, administrator apostolski w Białymstoku w latach 1970–1976, arcybiskup metropolita wrocławski w latach 1976–2004, kardynał prezbiter od 1985, od 2004 arcybiskup senior archidiecezji wrocławskiej. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 17 października 1923[2] w szpitalu św. Rafała w Wilnie[1][3]. Młodość spędził w majątku ojca w Szukiszkach. Kształcił się w gimnazjum oo. jezuitów w Wilnie[1].

W 1944 został przyjęty do Arcybiskupiego Wyższego Seminarium Duchownego w Wilnie i jednocześnie rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie[1]. W 1945 jako kleryk uzyskał maturę[1] i wstąpił do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich, przyjmując imię zakonne Alojzy[4]. Od tego samego roku odbywał studia w Białymstoku, dokąd przymusowo zostały przeniesione obydwie uczelnie, których był studentem. Święceń prezbiteratu udzielił mu 18 czerwca 1950 w prokatedrze Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku arcybiskup metropolita wileński Romuald Jałbrzykowski[1].

W latach 1951–1955 odbył studia w zakresie teologii moralnej na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W 1953 uzyskał na tej uczelni licencjat na podstawie pracy Problem niewolnictwa u św. Ambrożego, a studia ukończył z doktoratem na podstawie dysertacji Zagadnienie niewolnictwa, własności i pracy w pismach św. Ambrożego[1].

Prezbiter[edytuj | edytuj kod]

W latach 1950–1951 pracował jako wikariusz w parafii św. Wincentego Ferrariusza i św. Bartłomieja w Szudziałowie. Jednocześnie był prefektem tamtejszych szkół podstawowych. Po studiach w Lublinie, w latach 1956–1959 był wikariuszem parafii prokatedralnej w Białymstoku. W tym czasie przy kościele św. Rocha zorganizował duszpasterstwo akademickie dla studentów Akademii Medycznej. W 1960 pełnił funkcję tymczasowego administratora parafii św. Wojciecha w Nidzicy, a w 1962 objął tę samą funkcję w parafii św. Marii Magdaleny w Leginach[1].

Od 1959 do 1970 był pracownikiem Wyższego Seminarium Duchownego „Hosianum” w Olsztynie. Prowadził tam wykłady z teologii moralnej i etyki. Ponadto w latach 1960–1962 był prefektem ds. wychowania, w latach 1962–1963 wicerektorem, zaś w latach 1963–1970 pełnił urząd rektora tego seminarium[1].

W latach 1961–1962 pracował na stanowisku sędziego prosynodalnego w Sądzie Biskupim w Olsztynie. W 1966 został członkiem Diecezjalnej Komisji Artystycznej, a w 1968 wiceprzewodniczącym Diecezjalnej Rady Wydawniczej. W 1967 objął funkcję diecezjalnego duszpasterza pracowników nauki i lecznictwa[1].

W 1963 otrzymał godność kanonika honorowego kapituły katedralnej warmińskiej[1].

Biskup[edytuj | edytuj kod]

12 stycznia 1970 papież Paweł VI mianował go administratorem apostolskim części archidiecezji wileńskiej w granicach Polski z siedzibą w Białymstoku i biskupem tytularnym Acci[5]. Urząd objął kanonicznie 17 stycznia 1970[1], zaś 8 lutego 1970 otrzymał święcenia biskupie i odbył ingres do prokatedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku[1][6]. Konsekracji dokonał kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski, któremu towarzyszyli Józef Drzazga, administrator apostolski diecezji warmińskiej, i Kazimierz Majdański, biskup pomocniczy włocławski[1]. Jako zawołanie biskupie przyjął słowa „Patientia et caritas” (Cierpliwość i miłość)[6].

Pełniąc urząd administratora apostolskiego w Białymstoku, utworzył Diecezjalny Ośrodek Kształcenia Soborowego Księży i Ośrodek Duszpastersko-Katechetyczny, a także dokonał reorganizacji podziału administracyjnego[1].

15 grudnia 1975 został mianowany, a 3 stycznia 1976 prekonizowany arcybiskupem metropolitą wrocławskim. Archidiecezję objął kanonicznie 12 stycznia 1976, natomiast ingres do archikatedry św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu odbył 2 lutego 1976[1].

W archidiecezji wrocławskiej w latach 1985–1991 przeprowadził synod, a w 1991 kongres pracy. W 1989 ustanowił archidiecezjalny oddział Caritas. Powołał dolnośląskie pismo katolickie „Nowe Życie” oraz Katolickie Radio Rodzina. W 1981 założył Arcybiskupi Komitet Charytatywny z zadaniem opieki nad internowanymi, więźniami i biednymi, a w 1990 Komitet ds. Pomocy Parafianom z terenu Związku Radzieckiego. Ukończył budowę Domu Księży Emerytów we Wrocławiu. Dwukrotnie podejmował we Wrocławiu papieża Jana Pawła II w trakcie jego podróży apostolskich do Polski – w 1983 oraz w 1997 na zakończenie 46. Międzynarodowego Kongresu Eucharystycznego. Na przełomie lat 1989 i 1990 był gospodarzem i patronem Europejskiego Spotkania Młodych we Wrocławiu[1].

W latach 1976–2004 pełnił urząd wielkiego kanclerza Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu[7]. Na tej uczelni w latach 1977–1987 był profesorem teologii moralnej. Wszedł w skład Rady Pedagogicznej wrocławskiego wyższego seminarium duchownego[1].

25 maja 1985 papież Jan Paweł II kreował go kardynałem prezbiterem[1]. Jako kościół tytularny został mu przydzielony kościół Niepokalanego Poczęcia Maryi w Grottarossie[6]. 1 czerwca 1985 odbył ingres kardynalski do archikatedry wrocławskiej[1].

W Episkopacie Polski był członkiem Rady Głównej. Pełnił funkcję przewodniczącego Komisji ds. Duszpasterstwa Ludzi Pracy. Wszedł także w skład Komisji ds. Duszpasterstwa Ogólnego, Komisji ds. Duchowieństwa i Komisji ds. Duszpasterstwa Emigracyjnego. Został członkiem trzech watykańskich dykasterii: Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich, Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów i Kongregacji ds. Duchowieństwa[1]. W 1990 uczestniczył w VIII Zwyczajnym Zgromadzeniu Synodu Biskupów w Watykanie[8].

3 kwietnia 2004 papież Jan Paweł II przyjął jego rezygnację z urzędu arcybiskupa metropolity wrocławskiego i jednocześnie mianował jego następcą Mariana Gołębiewskiego, dotychczasowego biskupa diecezjalnego koszalińsko-kołobrzeskiego[9].

Udzielił sakry biskupom pomocniczym wrocławskim: Tadeuszowi Rybakowi (1977), Adamowi Dyczkowskiemu (1978), Józefowi Pazdurowi (1985), Janowi Tyrawie (1988) i Edwardowi Janiakowi (1996), a także biskupowi Edwardowi Ozorowskiemu (1979) i biskupowi diecezjalnemu świdnickiemu Ignacemu Decowi (2004). Był także współkonsekratorem w trakcie święceń 10 biskupów[10].

W dniu ukończenia 80 roku życia, 17 października 2003, utracił prawo do uczestniczenia w konklawe[8]. W związku z tym nie brał udziału ani w konklawe w 2005, ani w 2013 roku[10].

Odznaczenia, tytuły, wyróżnienia, upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Kardynał Gulbinowicz podczas uroczystości odznaczenia go Orderem Orła Białego

Postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 17 października 2008 został odznaczony Orderem Orła Białego[11]. Wcześniej postanowieniem prezydenta Lecha Wałęsy z 3 lutego 1995 został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[12].

W 2006 otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[13], a w 2009 Złotą Odznakę „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej”[14]. W 2013 został udekorowany medalem Ministerstwa Kultury Litwy „Nieś swoje światło i wierz”[15].

Przyznano mu tytuł honorowego obywatela: Wrocławia – „Civitate Wratislaviensi Donatus” (1996)[1][6], Lądka-Zdroju (1998)[6], Oławy (1999)[16], Barda (2000)[17], Białegostoku (2000)[18], Dzierżoniowa (2000)[19], gminy Ziębice (2000)[20], gminy Pieszyce (2006)[21], gminy Orneta (2010)[22], Ząbkowic Śląskich (2010)[23], miasta i gminy Ścinawa (2011)[24] oraz Trzebnicy[25]. W 2004 został wyróżniony tytułem Honorowego Obywatela Dolnego Śląska „Civi Honorario”[26], a w 2011 Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Warmińsko-Mazurskiego[27].

Otrzymał tytuł doctora honoris causa: Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu (1996), Akademii Rolniczej we Wrocławiu (2000), Politechniki Wrocławskiej (2003) i Akademii Medycznej we Wrocławiu (2009)[28]. W 2007 miało miejsce odnowienie jego doktoratu na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, równoważne z przyznaniem doktoratu honoris causa[29][30].

W 2000 został laureatem Dziecięcej Nagrody SERCA[31], a w 2001 kawalerem Orderu Uśmiechu[32].

W 2011 jego imię nadano Ośrodkowi Badawczo-Naukowo-Dydaktycznemu Chorób Otępiennych Akademii Medycznej we Wrocławiu Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej w Ścinawie, zwanemu Ośrodkiem Alzheimerowskim[33].

Bohater filmów dokumentalnych: Henryk milczący Teresy Gordon (2006) i Opowieść o życiu godziwym Stanisława Chomickiego (2006)[34]. W 2011 został wyprodukowany film Waldemara Krzystka 80 milionów, opowiadający historię podjęcia przez działaczy dolnośląskiej Solidarności związkowych pieniędzy z wrocławskiego banku, które następnie zostały przechowane w siedzibie arcybiskupa Gulbinowicza[35].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 K.R. Prokop: Biskupi Kościoła katolickiego w III Rzeczpospolitej. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 1998, s. 51–52. ISBN 83-7052-900-3.
  2. K.R. Prokop (Biskupi Kościoła katolickiego w III Rzeczpospolitej. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 1998, s. 51–52. ISBN 83-7052-900-3), G. Polak (Kto jest kim w Kościele. Warszawa: Katolicka Agencja Informacyjna, 1999, s. 117. ISBN 83-911554-0-4) i P. Nitecki (Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2000, kol. 135. ISBN 83-211-1311-7) jako rok urodzenia podali rok 1928. Później kardynał Gulbinowicz wyjaśnił, że zmiana roku urodzenia w jego dokumentach została dokonana w 1942 w trakcie okupacji Wileńszczyzny przez Niemców. Była ona podyktowana groźbą wywozu Gulbinowicza na roboty do Niemiec. Kard. Gulbinowicz polemizuje z doniesieniami włoskiego dziennika. ekai.pl, 2005-02-06. [dostęp 2013-09-15].
  3. W metryce jako miejsce urodzenia podano Szukiszki. M. Gołębiewski: Niech Cię Bóg strzeże i zachowuje. nowezycie.archidiecezja.wroc.pl. [dostęp 2013-09-15].
  4. „Wiadomości Prowincji św. Jadwigi Zakonu Braci Mniejszych”. nr 8, 35 (2005). s. 4. 
  5. P. Nitecki: Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2000, kol. 135. ISBN 83-211-1311-7.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 G. Polak: Kto jest kim w Kościele. Warszawa: Katolicka Agencja Informacyjna, 1999, s. 117. ISBN 83-911554-0-4.
  7. Nota biograficzna Henryka Gulbinowicza na stronie Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu. pwt.wroc.pl. [dostęp 2013-09-15].
  8. 8,0 8,1 Nota biograficzna Henryka Gulbinowicza w słowniku biograficznym kardynałów Salvadora Mirandy (ang.). fiu.edu. [dostęp 2013-09-14].
  9. Rinuncia dell'’arcivescovo metropolita di Wrocław (Polonia) e nomina del successore (wł.). press.vatican.va, 2004-04-03. [dostęp 2013-10-07].
  10. 10,0 10,1 Henryk Gulbinowicz w bazie catholic-hierarchy.org (ang.). catholic-hierarchy.org. [dostęp 2013-09-14].
  11. M.P. z 2009 r. Nr 25, poz. 346. [dostęp 2011-02-23].
  12. M.P. z 1995 r. Nr 19, poz. 227. [dostęp 2011-02-23].
  13. M. Perzyński. Zabytki i minister mówią „dziękuję”. „Niedziela”. 19/2006 (edycja dolnośląska). ISSN 0208-872X. [dostęp 2013-09-14]. 
  14. Dz. Urz. MSWiA z 2009 r. Nr 7, poz. 42. [dostęp 2013-09-14].
  15. Kard. Gulbinowicz świętuje 90. urodziny. ekai.pl, 2013-09-23. [dostęp 2013-10-13].
  16. Tytuły honorowe. bip.um.olawa.pl. [dostęp 2013-09-14].
  17. Honorowi obywatele Barda. bardo.pl. [dostęp 2013-09-14].
  18. Honorowi Obywatele Miasta. bialystok.pl. [dostęp 2013-09-14].
  19. Henryk Gulbinowicz. dzierzoniow.pl. [dostęp 2013-09-14].
  20. Uchwała Nr XXVIII/212/2000 Rady Miejskiej w Ziębicach. ziebice.pl. [dostęp 2013-09-14].
  21. Uchwała Nr XXXIII/217/2006 Rady Miejskiej w Pieszycach. pieszyce.pl. [dostęp 2013-09-14].
  22. Uchwała Nr XLVII/364/10 Rady Miejskiej w Ornecie. orneta-umig.bip-wm.pl. [dostęp 2013-09-14].
  23. Uchwała Nr II/5/2010 Rady Miejskiej w Ząbkowicach Śląskich. zabkowiceslaskie.pl. [dostęp 2013-09-14].
  24. Uchwała Nr XVIII/75/11 Rady Miejskiej w Ścinawie. bip.umig-scinawa.dolnyslask.pl. [dostęp 2013-09-14].
  25. Gala Wręczenia Tytułów Honorowego Obywatela Trzebnicy oraz Zasłużonego dla Gminy Trzebnica. trzebnica.pl. [dostęp 2014-04-19].
  26. Wyróżnieni nagrodą Civi Honorario. umwd.dolnyslask.pl. [dostęp 2013-09-15].
  27. Rejestr odznaczonych Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Warmińsko-Mazurskiego. warmia.mazury.pl. [dostęp 2013-09-15].
  28. Wrocław: Kard. Gulbinowicz doktorem honoris causa Akademii Medycznej. ekai.pl, 2009-11-17. [dostęp 2013-09-15].
  29. AKF: Inauguracja 90. Roku Akademickiego. kul.pl. [dostęp 2013-09-15].
  30. Odnowienie doktoratu kard. Gulbinowicza. info.wiara.pl, 2007-10-23. [dostęp 2013-09-15].
  31. Laureaci Statuetki Dziecięcej Nagrody SERCA przyznawanej corocznie przez dzieci ze Stowarzyszenia Przyjaciół Dzieci Chorych „SERCA”. serce.swidnica.org. [dostęp 2013-09-15].
  32. Kard. Gulbinowicz kawalerem Orderu Uśmiechu. ekai.pl, 2001-06-05. [dostęp 2013-09-15].
  33. Informacja dla prasy radia TV. am.wroc.pl. [dostęp 2013-09-15].
  34. Henryk Gulbinowicz w bazie filmpolski.pl. filmpolski.pl. [dostęp 2013-10-07].
  35. 80 milionów w bazie filmpolski.pl. filmpolski.pl. [dostęp 2013-10-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]