Plan Worek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Plan Worek - rozmieszczenie polskich okrętów podwodnych

Plan wojenny o kryptonimie "Worek" — jeden z planów działania dla polskich okrętów podwodnych na wypadek wojny z Niemcami, stworzony w 1939 r. Plan miał charakter wybitnie defensywny i pasywny, a jego realizacja uniemożliwiła wykorzystanie możliwości okrętów podwodnych na Bałtyku.

Założenia[edytuj | edytuj kod]

Plan "Worek" przewidywał działania polskich okrętów podwodnych na Morzu Bałtyckim w wypadku zaatakowania wybrzeża przez znaczne siły morskie wroga.

W celu zwalczania sił morskich przeciwnika zakładał on rozmieszczenie pięciu polskich okrętów podwodnych w okolicy Półwyspu Helskiego i w Zatoce Gdańskiej.

Zadania[edytuj | edytuj kod]

Działania miały obejmować wykonywanie ataków torpedowych na wojenne okręty niemieckie ostrzeliwujące Hel lub biorące udział w desancie. Zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego, atak na statki był – według planu – dozwolony wówczas, gdy jednostka byłaby uzbrojona lub płynęła w konwoju. W innych przypadkach należało zapewnić załodze możliwość ewakuacji, co zmuszało atakujący okręt do wynurzenia i narażało go na wykrycie oraz zniszczenie.

Rozmieszczenie okrętów[edytuj | edytuj kod]

Sektor okrętu ORP "Orzeł" znajdował się wewnątrz Zatoki Gdańskiej i obejmował obszar do linii Jastarnia - ujście Wisły. Na wschód od tej linii miał operować ORP "Wilk". Pozostałe trzy okręty otrzymały sektory na północ od Mierzei Helskiej; ORP "Sęp" do 10 mil morskich na północ od Rozewia, zaś ORP "Żbik" i ORP "Ryś" w kierunku południowo-wschodnim od sektora "Sępa". Okręty dla uniknięcia wzajemnych nieporozumień, otrzymały oddzielne sektory dla nocnego ładowania akumulatorów. ORP "Sęp" na zachód od swego rejonu, ORP "Orzeł" w głębi Zatoki Gdańskiej, zaś pozostałe okręty na północ od swoich sektorów.

Realizacja[edytuj | edytuj kod]

Do realizacji planu przystąpiono jeszcze w dniu 1 września 1939 roku. W kilka godzin po ataku III Rzeszy na II Rzeczpospolitą Polską drogą radiową rozkazano dowódcom polskich okrętów podwodnych otwarcie kopert zawierających plan działania o kryptonimie "Worek". Najpóźniej, bo pod wieczór 1 września, do swego odległego sektora przybył ORP "Sęp". Wszystkie okręty dokonały kilku prób ataku na siły wroga, jednak wobec przewagi nieprzyjaciela i silnego zagrożenia ze strony niemieckiego lotnictwa były one zupełnie bezskuteczne. Polskie okręty były wielokrotnie atakowane bombami głębinowymi.

Skuteczność działania polskich okrętów została poważnie ograniczona ze względu na usunięcie z nich aparatury nasłuchowej, przez co pozostawały one narażone na przypadkowy kontakt z przeciwnikiem np. przy wynurzeniach. Dodatkowym ograniczeniem był zakaz atakowania mniejszych okrętów, rzekomo spowodowany relacją kosztów torped do wartości atakowanego celu.

W wyniku tego jedynie ORP "Sęp" wykonał nieudany atak na niemiecki niszczyciel. Rozkaz ataku na niemieckie pancerniki dla ORP "Orzeł" nie dotarł z powodu zanurzenia okrętu. W wyniku zaminowania akwenów przez polskie okręty (OORP "Żbik", "Ryś" i "Wilk") zatonął trałowiec M-85 na północ od Helu pod koniec obrony tego portu.

Wobec braku możliwości dokonania skutecznych ataków, ciągłego nękania przez wrogie lotnictwo i okręty oraz rosnącej liczby usterek technicznych, dowódcy kolejnych jednostek decydowali się na opuszczenie swych sektorów i tym samym przerwanie realizacji planu "Worek". OORP "Ryś", "Sęp" oraz "Żbik" zostały internowane przez Szwecję. ORP "Orzeł" został przejściowo internowany w Estonii, jednak po ucieczce przedostał się do Anglii. ORP "Wilk" dopłynął do Anglii po opuszczeniu Morza Bałtyckiego.

Większość polskich okrętów została zgłoszona przez Niemców jako zatopione. Wynikało to z tego, że były atakowane przez U-Booty torpedami z zapalnikami magnetycznymi. Wadliwe ich działanie powodowało przedwczesny wybuch, dając tym samym możliwość ucieczki polskim jednostkom. Na podstawie śladów m.in. plam ropy, części wyposażenia itp. błędnie raportowano zniszczenie okrętów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]