Hel (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hel
Mierzeja Helska – widok od strony lądu
Mierzeja Helska – widok od strony lądu
Herb Flaga
Herb Helu Flaga Helu
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat pucki
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1351, 1963
Burmistrz Mirosław Wądołowski
Powierzchnia 21,72 km²
Wysokość 0–22 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

3818[1]
177,7 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 58
Kod pocztowy 84-150
Tablice rejestracyjne GPU
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Hel
Hel
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Hel
Hel
Ziemia 54°36′42″N 18°48′29″E/54,611667 18,808056Na mapach: 54°36′42″N 18°48′29″E/54,611667 18,808056
TERC
(TERYT)
6222911011
Urząd miejski
ul. Wiejska 50
84-150 Hel
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Hel w Wikisłowniku
Strona internetowa
Latarnia morska udostępniona do zwiedzania. Wys. 41,5 m
Drewniany dom rybacki z połowy XIX wieku na ulicy Wiejskiej (nr 110). Obecnie restauracja „Maszoperia”
Fokarium
Stacja kolejowa
Cypel helski
D-Day w Helu, sierpień 2011. Parada pojazdów na ul.Wiejskiej
Hel, chata rybacka przy ul. Wiejskiej 33, zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID 637060

Hel (kaszb. Hél, niem. Hela)[2]miasto i gmina w województwie pomorskim, w powiecie puckim, położone na cyplu Mierzei Helskiej nad Morzem Bałtyckim.

Według danych z 31 grudnia 2013 r. miasto miało 3742 mieszkańców.

Ośrodek turystyczny i kąpielisko nadmorskie, ośrodek rybołówstwa, garnizon Marynarki Wojennej z portem wojennym. Port morski Hel ma przystań rybacką, jachtową i żeglugi pasażerskiej.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gminę otacza Morze Bałtyckie, a od północnego zachodu na długości ok. 0,9 km sąsiaduje z miastem Jastarnia (jej częścią Juratą).

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 21,72 km²[3]. Miasto stanowi 3,7% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r. Hel ma obszar 21,27 km², w tym użytki leśne 87%[4].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od początków Helu do 1918 r.[edytuj | edytuj kod]

Hel został po raz pierwszy wzmiankowany w 1198 r. jako kaszubska wieś o nazwie Gellen i ośrodek handlu śledzia. W jednej z duńskich kronik wspomniano, że uszkodzony statek króla Waldemara II Zwycięskiego osiadł na „Wyspie Hel”. W XIII w. wieś stała się jednym z najważniejszych centrów handlowych regionu, rywalizującym z pobliskim Gdańskiem. Zgodnie z przesłankami historycznymi już przed 1266 r. Hel posiadał prawa miejskie nadane na prawie lubeckim przez księcia pomorskiego Świętopełka II. Akt lokacyjny został potwierdzony przez Krzyżaków w 1378 r. (również na prawie lubeckim), gdy ci zajęli miasto, opanowując Pomorze Gdańskie[5].

Początkowo miasto było położone około 1,5 km od dzisiejszego centrum. Mieściło kościół, szpital, ratusz, dwa rynki i mały port. Jednakże w XV w. półwysep zaczął się zmniejszać na skutek erozji i wkrótce miasto przeniesiono w bezpieczniejsze miejsce. W 1417 r. zbudowano kościół św. Piotra, patrona rybaków. Hel doświadczył okresu wzrostu, ale później ustąpił miejsca szybciej rosnącemu miastu Gdańsk. W 1466 r. król Polski Kazimierz IV przyznał Hel jako lenno Gdańskowi, kończąc stuletnią walkę o dominację nad gospodarką Zatoki Gdańskiej. W 1526 r. król Zygmunt I Stary wycofał wszystkie przywileje przyznane wcześniej Helowi i sprzedał miasto z półwyspem władzom miasta Gdańska. Od tamtej pory los Helu był związany z większym sąsiadem.

W XVII w. i XVIII w. przedłużające się działania wojenne i klęski żywiołowe poważnie zaszkodziły miastu, którego populacja znacząco zmalała i w 1872 r. rząd nowoutworzonego państwa niemieckiego zniósł prawa miejskie, przyznane Helowi sześć wieków wcześniej.

Upadek został powstrzymany w 1893 r., kiedy we wsi został zbudowany port rybacki. Stanowił on schronienie dla statków rybackich, ale także stał się popularnym celem wycieczek weekendowych dla mieszkańców Gdańska i Sopotu. W 1896 r. wsi przyznano status nadmorskiego uzdrowiska. W 1905 r. miejscowość liczyła sobie 604 mieszkańców, z czego 93,2% stanowili Niemcy, zaś 6,3% – Kaszubi. 91,6% ludności było protestantami[6].

Lata 1918-1939[edytuj | edytuj kod]

Mimo zdecydowanej przewagi ludności niemieckojęzycznej, traktat wersalski przyznał miejscowość odrodzonemu państwu polskiemu. Dzięki strategicznemu położeniu u wejścia do Zatoki Gdańskiej, Hel stał się ważnym punktem na militarnej mapie kraju. W 1921 r. ukończono budowę linii kolejowej łączącej Gdynię z Helem, w 1922 r. do Helu dotarł pierwszy pociąg pasażerski, w 1931 r. otwarto port wojenny[7].

W 1936 r. utworzono Rejon Umocniony Hel obejmujący przede wszystkim tereny należące do obecnie istniejącej gminy Hel.

Lata 1939-1945[edytuj | edytuj kod]

Hel znajdował się na terenie Rejonu Umocnionego Hel, który bronił się do 2 października 1939 r.

Lata 1945-1989[edytuj | edytuj kod]

Po 1945 r. Hel dostał status miejsca szczególnie ważnego strategicznie co wiązało się z tym, że na Hel mogli przyjechać tylko obywatele PRL (podobny status w ZSRR miał Władywostok). Wjazd samochodem prywatnym odbywał się tylko za okazaniem przepustki. Obostrzenie w dostępie do Helu zniesiono dopiero ok. 1989 r., a same szlabany zniknęły dopiero w latach 90. XX w. (pozostałości rogatek znajdują się do dziś na drodze dojazdowej do miasta)[7].

13 listopada 1954 r. Hel otrzymał prawa osiedla, a 30 czerwca 1963 r. miasto odzyskało prawa miejskie utracone w 1872 r.[8] W 1979 r. miasto udekorowano Krzyżem Grunwaldu II klasy[9].

Po 1989[edytuj | edytuj kod]

28 listopada 2005 r. władze miasta Hel nadały tytuł honorowego obywatela kończącemu swą drugą kadencję prezydencką Aleksandrowi Kwaśniewskiemu, który w opinii radnych spędzając swe urlopy na Helu przyczynił się znacznie do promocji miasta[potrzebne źródło].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie nazwy miasta nie zostało dotąd jednoznacznie wyjaśnione. W języku staropolskim nazwa Hel oznacza „wydmę, pustkowie, cypel”, od której oprócz Helu miała się wywodzić również wcześniejsza nazwa Elbląga„Helbląg”[10].

Część badaczy wskazuje na jej źródło w językach germańskich. Na holenderskiej mapie z XVII w. cały półwysep nazywany jest Heel. Nazwę swoją zawdzięcza najprawdopodobniej żeglarzom – kupcom dążącym tutejszymi szlakami na tereny Prus (do Truso). Anton Englert – archeolog z Muzeum Łodzi Wikingów w Roskilde (Dania), wyjaśnia pochodzenie nazwy uwarunkowaniami geograficznymi. W języku duńskim bowiem hæl oznacza obcas buta (ang. heel), zaś tradycyjne duńskie nazewnictwo żeglugowe często posługiwało się odniesieniami do części ciała – np. næs – nos, hoved – głowa, albue – łokieć[potrzebne źródło].

Według innej teorii nazwa wywodzi się od imienia nordyckiej bogini zaświatów Hel, której miejsce kultowe znajdowało się zapewne na Mierzei Helskiej, bądź od starogermańskiego określenia piekła (heel, kraj bogini Hel), kojarzonego w germańskiej mitologii z zimnem. Uzasadniane jest to panującym na półwyspie klimatem, zimniejszym niż choćby na położonej bardziej na północ Gotlandii.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Lista zabytków w mieście:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2013 r.[11]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 3742 100 1872 50,03 1870 49,97
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
172,3 86,18 86,09

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Główne atrakcje Helu to:

Kamienne umocnienia falochronów i zatopione wokół wraki stanowią atrakcję dla płetwonurków. Od 2006 r. w Helu czynne jest Muzeum Obrony Wybrzeża z bogatą prezentacją militarnej historii rejonu Helu.

Rezydencja wypoczynkowa Prezydenta RP[edytuj | edytuj kod]

W Helu znajduje się również prezydencki ośrodek wypoczynkowy wraz z lądowiskiem Mewa dla śmigłowców. W ośrodku wakacje spędzali m.in. Aleksander Kwaśniewski i Lech Kaczyński. Letnią Rezydencję Prezydenta RP odwiedzili również m.in. Angela Merkel oraz George W. Bush.

Często media podają błędną informację, że rezydencja ta mieści się w Juracie. Wprawdzie ośrodek korzysta z mediów doprowadzonych z Juraty, ale mieści się w granicach administracyjnych Helu.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność 2012.
  2. Dr F. Lorentz, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3).
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Abramowicz J., Kuklik M., Nowak R., Skóra K., Pasecki R., Waśkowski W., Przewodnik po Helu, Wydawnictwo „MS”, Stowarzyszenie „Przyjaciele Helu”; Hel.
  6. Na podstawie danych ze spisu powszechnego z 1905 r., według deklarowanego języka ojczystego i religii, Gemeindelexikon für das Königreich Preußen. Heft II. Provinz Westpreußen, Berlin 1908.
  7. 7,0 7,1 Małgorzata Niezabitowska. Gdzie zaczyna się Polska. „National Geographic”. 12/2000, s. 120-130. National Geographic Society. ISSN 1507-5966. 
  8. Dzieje Helu praca zbiorowa, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1969
  9. A. K. Kunert, Z. Walkowski, Kronika kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2005, ISBN 83-60160-99-6, s. 142.
  10. Władysław Jan Grabski, „300 miast wróciło do Polski. Informator historyczny”, PAX, Warszawa 1960, hasło Elbląg, s. 93.
  11. Biuletyn Informacji Publicznej. Urząd Miasta Helu.
  12. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 29 stycznia 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]