Rewitalizacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy działania urbanistycznego. Zobacz też: proces odnowy powierzchni trących urządzeń za pomocą środków chemicznych.
Przykład rewitalizacji - nabrzeże w Toronto (Kanada), rewitalizowane od 2001.
Nabrzeże w Toronto jako punkt przeładunku towarów (1919)
Dzielnica Kazimierz w Krakowie - rewitalizacja zabytkowego zespołu miejskiego podjęta w 1995 roku.
Wyspa Młyńska w Bydgoszczy - proces rewitalizacji w trakcie trwania (2006), podjęty w 2004.

Rewitalizacja (łac. re-+vita - dosłownie: przywrócenie do życia, ożywienie), ang. revitalization, urban renewal, urban redevelopment – zespół działań urbanistycznych i planistycznych, koordynowanych przez lokalną administrację państwową, których celem jest społeczne, architektoniczne, planistyczne i ekonomiczne korzystne przekształcenie miejskiej dzielnicy (lub innego wyodrębnionego obszaru miasta) będącej w stanie kryzysu wynikającego z czynników ekonomicznych i społecznych. Niektóre programy rewitalizacyjne nakierowane są na ożywienie zdegradowanych obszarów miast które utraciły swoją pierwotną funkcję, np. poprzemysłowych; celem wówczas jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję.

Definicja pojęcia[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim pojęcie rewitalizacji nadużywane bywa jako nazwa wszelkich remontów, adaptacji, modernizacji itd [1]. Tymczasem pojęcie to odnosi się do działań podejmowanych w dużej skali (dzielnica, część miasta) i w odniesieniu do wielu płaszczyzn funkcjonowania przestrzeni miejskiej (architektonicznej, społecznej, ekonomicznej, kulturowej itp). Dlatego błędem jest określanie mianem rewitalizacji np. przebudowy lub adaptacji pojedynczego budynku, lub remontu części miasta (placu, ulicy) mającej wyłącznie charakter budowlany, nawet jeśli przyjmowane jest założenie, że same działania budowlane mogą przynieść wielopłaszczyznowe skutki[2]. Rewitalizacja mylona jest z pojęciami takimi jak: remont, modernizacja, rewaloryzacja, adaptacja, konserwacja, restauracja, rekultywacja. Są to działania, które mogą składać się na rewitalizację, lecz jej nie zastępują.

Koncepcja rewitalizacji powstała w USA w połowie XX wieku. W warunkach amerykańskich od lat 60. pojęcie to odnosiło się głównie do działań podejmowanych przez lokalną administrację ze współpracy z prywatnymi firmami, które na celu miały ekonomiczne ożywienie miejskiej dzielnicy, i powiększenie uzyskiwanego z niej dochodu [3]. W ostatnich dziesięcioleciach pojęcie rewitalizacji zaczęto rozumieć szerzej, uwzględniając działania mające na celu ochronę wartości kulturowych i materialnych zabytków.

Praktyka rewitalizacji[edytuj | edytuj kod]

Rewitalizacja jest pojęciem stosowanym najczęściej w odniesieniu do części miasta lub zespołu obiektów budowlanych, które w wyniku przemian gospodarczych, społecznych, ekonomicznych i innych, utraciły częściowo swoją pierwotną funkcję i przeznaczenie. Rewitalizacja jest w tym znaczeniu zespołem działań z zakresu budownictwa, planowania przestrzennego, ekonomii i polityki społecznej, których celem jest doprowadzenie do ożywienia, poprawy funkcjonalności, estetyki, wygody użytkowania i jakości życia w rewitalizowanym zespole.

Istnieje kilka grup problemów, na których skupia się rewitalizacja miast we współczesnej Polsce:

  • Ożywienie opustoszałych śródmieść, które utraciły swoją rolę jako centra handlowe miast.
  • Poprawa jakości życia i odtworzenie więzi społecznych w wielkich osiedlach – "blokowiskach".
  • Zagospodarowanie terenów poprzemysłowych lub opuszczonych przez wojsko.

Pierwsze większe działania rewitalizacyjne podjęto dzięki środkom Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 2004-2006. Szczegółowe rozwiązania opracowywane były kompleksowo w tzw. "lokalnych programach rewitalizacji", przygotowywanych przez władze lokalne w oparciu o wytyczne Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006. W ramach tych działań podpisano łącznie 222 umowy na kwotę dofinansowania w wysokości 434,5 mln zł. Przykładami miast w Polsce, które opracowały Lokalny Program Rewitalizacji są: Bydgoszcz, Poznań, Gdańsk, Łódź, Kraków, Żyrardów, Bielsko-Biała, Elbląg, Głogów, Słupsk, Kołobrzeg, Radom, warszawska Praga Północ, Węgrów, Szczecin, Wolin i Zamość.

W dużo większej skali projekty rewitalizacyjne finansowane ze środków europejskich zostały uwzględnione w okresie programowania 2007-2013. W Regionalnych Programach Operacyjnych na zintegrowane projekty na rzecz rewitalizacji obszarów miejskich i wiejskich, przeznaczono prawie 4,3 mld zł (w 15 z 16 RPO zaplanowano działania ukierunkowane na rewitalizację, wyjątkiem jest RPO województwa podlaskiego). Podstawę programową dla tych projektów stanowiły Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013, w których szczególnie podkreśla się połączenie działań technicznych z rozwojem gospodarczym i społecznym, w oparciu o kompleksowe plany rozwoju miast[4]. Do większych projektów zrealizowanych w tym okresie należą:

  • rewitalizacja obszaru powojskowego przy Al. Niepodległości w Poznaniu poprzez budowę części dydaktycznej Wydziału Prawa i Administracji UAM, etap I inwestycji został wyceniony na ponad 11 mln zł, z czego dofinansowanie z UE wyniosło ok. 5,3 mln zł;
  • budowa kładki pieszo-rowerowej przez Wisłę "Kazimierz-Podgórze" na odcinku pomiędzy mostami Piłsudskiego i Powstańców Śląskich, wartość inwestycji wyniosła ok. 5,7 mln zł, w tym dofinansowanie z UE prawie 2 mln zł,
  • budowa ul. Głogowskiego w Głogowie w celu poprawy dostępności do strefy aktywności gospodarczej oraz nowych terenów inwestycyjnych o wartości 4,4 mln zł, w tym z UE ok. 1,8 mln zł,
  • kompleksowe zagospodarowanie przestrzeni publicznej w centrum wsi Złockie (gmina Muszyna) zgodnie z funkcją turystyczno-uzdrowiskową, wartość projektu wyniosła prawie 4 mln zł, z czego dofinansowanie z UE ok. 2,8 mln zł,
  • rewitalizacja Osiedla Północ w Staszowie o całkowitej wartości ok. 2,7 mln zł, w tym 1,6 mln zł z UE,
  • rewitalizacja miasta Trzebinia, polegająca w etapie I na przebudowie płyty rynku wraz z budową parkingu oraz renowacji gminnych budynków w centrum miasta, pierwsza część inwestycji oszacowana została na 2,7 mln zł, z czego ponad 1 mln zł pochodził z UE.

Istotną sprawą w trakcie realizacji Programów Rewitalizacji jest pozyskanie partnerów społecznych – organizacji pozarządowych realizujących działania należące do sfery społecznej procesu rewitalizacji. Partnerzy tacy poszukiwani są przez podmioty realizujące proces wśród organizacji już istniejących. W przypadku słabości takich na obszarze rewitalizowanym bądź nawet ich braku podejmowane są działania zmierzające do ich kreacji. Działania rewitalizacyjne nie mogą być odseparowane od użytkowników przekształcanego terenu, którzy świadomi zmian zachodzących w ich otoczeniu muszą być włączani w ciąg przemian, których celem jest nie tylko zagospodarowanie obszaru będącego polem działań, ale również aktywizacja społeczności lokalnych, dzięki której następuje poprawa jakości korzystania z przestrzeni[5].

Forum rewitalizacji[edytuj | edytuj kod]

Organizacją pozwalającą wymieniać doświadczenia dotyczące rewitalizacji jest Stowarzyszenie "Forum Rewitalizacji"[6] mające siedzibę w Krakowie. Stowarzyszenie skupia najbardziej aktywne samorządy, organizacje i osoby. Organizuje konferencje i szkolenia dla podmiotów realizujących Lokalne Programy Rewitalizacji.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marcin Kopeć: Rewitalizacja miejskich obszarów zdegradowanych. Warszawa: C.H.Beck, 2010, seria: Monografie prawnicze. ISBN 978-83-255-1719-9.
  • Krzysztof Skalski (red.): O budowie metod rewitalizacji w Polsce - aspekty wybrane. Kraków: Instytut Spraw Publicznych, 2010, seria: Monografie i Studia Instytutu Spraw Publicznych. ISBN 978-83-931253-1-9.

Przypisy

  1. Rewitalizacja nazywany bywają np. remonty infrastruktury, które służą celowi publicznemu. Przykład: Urząd Gminy Boniewo: Rewitalizacja miejscowości Boniewo poprzez remont chodnika przy drodze gminnej przy ulicy Pocztowej. bip.boniewo.pl, 01.07.2013. [dostęp 2013-09-09].. Rewitalizacjami błędnie nazywane są też komercyjne remonty budynków. Przykład: Aleksandra Pinkas: Kamienice na Próżnej odzyskają dawny blask. Życie Warszawy. [dostęp 2013-09-09].  Cytat: "Ruszyła rewitalizacja dwóch kamienic przy ul. Próżnej. Po remoncie zamienią się w ekskluzywny biurowiec."
  2. Dariusz Bartoszewicz: Jak rewitalizacją zabić życie? W Warszawie to potrafią.. Gazeta Wyborcza, 05.02.2013.  Cytat: Prof. Krzysztof Skalski, UJ: ”rewitalizacja to kompleksowy program remontów, modernizacji zabudowy i przestrzeni publicznych, rewaloryzacji zabytków na wybranym obszarze, najczęściej dawnej dzielnicy miasta, w powiązaniu z rozwojem gospodarczym i społecznym. Rewitalizacja to połączenie działań technicznych - jak np. remonty - z programami ożywienia gospodarczego i działaniem na rzecz rozwiązania problemów społecznych, występujących na tych obszarach: bezrobocie, przestępczość, brak równowagi demograficznej. Niewłaściwym jest więc mówić o »rewitalizacji« jednego budynku, czy »rewitalizacji« placu miejskiego...”.
  3. Karolin Frank: Historic Preservation in the USA. New York: Springer, 2002, s. 41.
  4. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia. [dostęp 2013-02-21].
  5. Tomasz Burdzik: Przemiany przestrzeni a społeczny wymiar miasta. W: Z badań nad wpływem antropopresji na środowisko [on-line]. Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, 2012. [dostęp 2013-01-31]. s. 18-23.
  6. Strona Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji -www.fr.org.pl

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]