Rurkoczułkowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rurkoczułkowce
Siboglinidae[1]
Caullery, 1914
Riftia pachyptila
Riftia pachyptila
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ pierścienice
Gromada wieloszczety
Rząd Canalipalpata
Rodzina rurkoczułkowce
Synonimy
  • Pogonophora
  • Vestimentifera
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Rurkoczułkowce (Siboglinidae) – rodzina osiadłych, morskich pierścienic z gromady wieloszczetów, dawniej klasyfikowana w randze typu lub gromady Pogonophora (pogonofory). Żyją w białkowo-chitynowych rurkach przytwierdzonych do dna, tylko w morzach pełnosłonych, w strefach głębszych, od 200 do 10 000 m p.p.m.

Charakteryzują się silnie rozwiniętymi czułkami osadzonymi w przedniej części znacznie wydłużonego ciała (o długości od 5 mm do ponad 2 m). Długość ciała większości gatunków mieści się pomiędzy 10–75 cm przy średnicy ciała 0,1–3,0 cm[2]

Opisano ok. 150 gatunków[2]. Należące do nich drożnorurkowe występują głównie w wodach zimniejszych, o temperaturze -1,3 do 13 °C, osadzone domkami w mule. Kilka gatunków zamieszkuje rozkładające się drewno, liny czy rozkładającą się skórę, opadłe na dno morza. Niedrożnorurkowe tworzą charakterystyczną faunę obrzeży ujść gorących podmorskich źródeł (kominów hydrotermalnych), o wodach bogatych w siarkę. Występują w ogromnie liczebnych w osobniki populacjach, tworzących "łąki" podwodne. W trakcie metamorfozy zanika ich przewód pokarmowy, odżywiają się dzięki symbiozie z populacjami bakterii utleniających siarkowodór wypełniającymi specjalne narządy (trofosomy) rurkoczułkowców. Bakterie mogą stanowić nawet połowę masy rurkoczułkowca.

Rurkoczułkowce wykazują niespotykane u innych zwierząt przystosowania. Na przykład gatunek Riftia pachyptila wykorzystuje do transportu tlenu i jonów siarczkowych specyficzną, zmodyfikowaną hemoglobinę, nie ulegającą uszkodzeniu w obecności siarkowodoru, jak to się dzieje u innych zwierząt. Gatunek Alvinella pompejana jest prawdopodobnie jedynym gatunkiem wielokomórkowym tolerującym temperatury około 80 °C (skrajne termofile).

Głębinowe drożnorurkowe należą do najbardziej długowiecznych zwierząt. Spotykane jeszcze w wielu opracowaniach informacje jakoby niektóre rurkoczułkowce miały żyć 25 tys. czy nawet 250 tys. lat (!) są jednak nieprawdziwe (szacowanie wieku tych zwierząt na podstawie głębokości ich pogrążenia w mule okazało się błędne). Obecnie ocenia się, że przedstawiciele gatunku Lamellibrachia mogą żyć 170 do 250 lat, co stanowi rekord długości życia wśród zwierząt bezkręgowych i wyraźne odstępstwo od obserwowanej korelacji między wielkością organizmu a jego długością życia.

Rurkoczułkowce początkowo opisywano jako przedstawicieli wieloszczetów osiadłych. W 1914 utworzono dla nich odrębny typ o niejasnych pokrewieństwach. W latach trzydziestych XX w. klasyfikowano je w randze gromady Pogonophora. Początkowe opisy (do roku 1964[2]) bazowały na niekompletnym materiale (brakowało opistosomy), co powodowało, że ich "osobliwą" budowę porównywano do półstrunowców i zaliczano do wtóroustych[3].

Przykłady historycznych klasyfikacji rurkoczułkowców w zależności od ujęcia:

Jako typ dzielony na 2 gromady[4]:

Jako gromada dzielona na trzy podgromady[2]:

  • Frenulata
  • Monilifera
  • Vestimentifera

Najnowsze badania morfologiczne i genetyczne wskazują jednak, że rurkoczułkowce są silnie zmodyfikowanymi pierścienicami[3]. Są więc pierwouste. Zaliczono je do gromady wieloszczetów i rzędu Canalipalpata.

Przypisy

  1. Siboglinidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
  3. 3,0 3,1 Adam Urbanek: Jedno istnieje tylko zwierzę...: myśli przewodnie biologii porównawczej. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2007. ISBN 978-83-88147-08-1.
  4. Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.