Sokołowsko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sokołowsko
Sokołowsko widziane z Włostowej
Sokołowsko widziane z Włostowej
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat wałbrzyski
Gmina Mieroszów
Wysokość 540-590 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 880
Strefa numeracyjna (+48) 74
Kod pocztowy 58-350
Mieroszów
Tablice rejestracyjne DBA
SIMC 0853659
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Sokołowsko
Sokołowsko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sokołowsko
Sokołowsko
Ziemia 50°41′06″N 16°13′45″E/50,685000 16,229167Na mapach: 50°41′06″N 16°13′45″E/50,685000 16,229167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Sokołowsko (niem. Görbersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wałbrzyskim, w gminie Mieroszów, w Górach Suchych w Sudetach Środkowych.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Sokołowsko swoją nazwę zawdzięcza profesorowi Uniwersytetu Warszawskiego Alfredowi Sokołowskiemu, który przyczynił się do rozwoju uzdrowiska prowadząc tu na przełomie XIX i XX w. badania nad klimatycznym leczeniem chorób płucnych.

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Największa wieś położona w Górach Suchych (Sudety Środkowe) w Kotlinie Sokołowskiej na wysokości 540-590 m n.p.m.[potrzebne źródło], w dolinach potoku Sokołowca i Dziczego Potoku. Sokołowsko otaczają: od pn-zach. Stożek Mały (zwany też przez miejscowych „Bocianią Małą”, „Bocianką”) 750 m n.p.m., od pn-wsch. masyw Bukowca 898 m n.p.m., od pd-zach. Garbatka 797 m n.p.m., od pd i pd.-wsch. Włostowa 903 m n.p.m. oraz od wsch. Suchawa 928 m n.p.m.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew św. Michała od frontu
Jedna z tablic upamiętniających pobyt K. Kieślowskiego

Trudno dzisiaj określić dokładną datę powstania osady. Była to wieś związana z zamkiem Radosno. Pierwsza wzmianka o „Goerbersdorff” pojawia się w 1357 r., jako o istniejącej wsi założonej najprawdopodobniej przez zakon benedyktynów w Broumově. Do końca XV w. miejscowość miała kilku właścicieli. W 1509 r. ówczesny Görbersdorf wraz z południową częścią księstwa świdnickiego nabył hr. von Hochberg, który założył rodową siedzibę w Książu. Do połowy XIX w. miejscowość nie różniła się niczym od innych wsi w dobrach Hochbergów. Zmiana w jej losach nastąpiła w 1849 r., kiedy na wypoczynek zajechała tu hr. von Colomb. Zachwycona lokalnym krajobrazem namówiła swojego szwagra dra Hermanna Brehmera na utworzenie uzdrowiska leczącego metodą hydroterapii Vincenta Priessnitza.

W 1855 r. we wsi zostało uruchomione pierwsze na świecie specjalistyczne sanatorium dla gruźlików, w którym zastosowano nowatorską metodę leczenia klimatyczno-dietetycznego. Na jego wzór został stworzony ośrodek leczenia gruźlicy w Davos. W późniejszym czasie Görbersdorf zyskał miano „śląskiego Davos”, chociaż to Davos powinno nazywać się „szwajcarskim Görbersdorfem (Sokołowskiem)”. Bliskim współpracownikiem Brehmera stał się Alfred Sokołowski. Uzdrowisko nie należało do tanich, lecz było dobrze zagospodarowane. Już przed 1888 posiadało pocztę i połączenia telefoniczne.

W 1887 przebywało tu 730 kuracjuszy. Pobyt Tytusa Chałubińskiego zaowocował pośrednio jego zainteresowaniem Zakopanem, gdyż rozpoczął poszukiwania okolicy zbliżonej do tego uzdrowiska dla zorganizowania w Polsce takiego samego ośrodka leczenia gruźlicy. 22 października 1911 zmarł w sanatorium w wieku lat 25 węgierski historyk sztuki Leo Popper, przyjaciel Györgya Lukácsa. W latach 30. XX w. zbudowano nieopodal 60-metrową skocznię narciarską.

Po kapitulacji Niemiec 8 maja 1945 wieś została zajęta przez wojska radzieckie, a wkrótce przekazana władzom polskim. Ludność niemieckojęzyczna została wysiedlona do Niemiec, zaś na jej miejsce przybyli polscy przesiedleńcy. Miasto nazwano Sokołowskiem dla uczczenia zasług prof. Alfreda Sokołowskiego.

Po II wojnie światowej pozostało tutaj uzdrowisko o profilu przeciwgruźliczym. Pod naciskiem Stanisława Domina zmieniono profil leczenia w kierunku leczenia chorób dróg oddechowych. W latach 70. XX wieku miejscowość zaczęto przekształcać w ośrodek sportów zimowych dla potrzeb klubów wałbrzyskich, docelowo miał powstać Wojewódzki Ośrodek Sportów Zimowych. Jednak z braku środków finansowych nie wszystko udało się zrealizować. Pozostały tylko trasy biegowe (w tym nartorolkowa), które włączono do Biegu Gwarków.

Po II wojnie światowej status wsi Sokołowsko uzyskało dopiero na początku XXI wieku.

W młodości mieszkał tu reżyser filmowy Krzysztof Kieślowski. We wsi przypominają o tym fakcie dwie tablice pamiątkowe, w tym na domu, w którym mieszkał. W Sokołowsku, od 2011 roku, odbywa się cykliczny festiwal filmowy - „Hommage à Kieślowski”[1], poświęcony twórczości i osobie reżysera.

W 2007 r. dawne Sanatorium Brehmera zmieniło właściciela. Od tego czasu Fundacja Sztuki Współczesnej In Situ odbudowuje spalony w 2005 r. obiekt tworząc w tym miejscu Międzynarodowe Laboratorium Kultury wraz z Archiwum twórczości Krzysztofa Kieślowskiego.

Sanatoria Dolnośląskie sp. z o.o. przeprowadzą remont zabytkowego obiektu szpitala Biały Orzeł. Za 4,5 mln budynek zostanie przystosowany do prowadzenia opieki długoterminowej i rehabilitacji. Inwestycja w modernizację Białego Orła jest częścią planów gminy Mieroszów, mających na celu odzyskanie przez Sokołowsko statusu uzdrowiska[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wieżyczka sanatorium Grunwald
Ruiny sanatorium

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[3]:

  • historyczne założenie urbanistyczne, z 1854 r.
  • cerkiew prawosławna pw. św. Michała Archanioła, ul. Unisławska 8, z pocz. XX w., siedziba niewielkiej miejscowej parafii
  • zespół sanatorium „Grunwald”, z drugiej poł. XIX w.:
    • sanatorium, spalone w 2005 r.
    • park
  • dom, z 1800 r., ul. Główna 1

inne zabytki:

  • kościół ewangelicki, obecnie MB Królowej Świata
  • drewniana zabudowa ulicy Głównej
  • podwórze najstarszego domu w mieście z ciekawym wykuszem, przy ul. Głównej 8

Warto zobaczyć[edytuj | edytuj kod]

  • źródełko leśne
  • galerię przy ulicy Słonecznej 2
  • Bieg Gwarków, odbywający się tu co roku, w 2006 r. przeniesiony w okolice schroniska Andrzejówka na Przeł. Trzech Dolin, szlak zielony 45-60 min.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Góry Kamienne, Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 9, pod red. M. Staffy, Wrocław 1996, ss. 188-197.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]