Stanisłau Szuszkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Stanisłaua Szuszkiewicza – fizyka i polityka. Zobacz też: Stanisłau Szuszkiewicz – poeta i pisarz.
Stanisłau Szuszkiewicz
Станiслаў Шушкевіч
Šuškievič bchd.jpg
Signature of Stanislau Shushkevich.png
Data i miejsce urodzenia 15 grudnia 1934
Mińsk
Przewodniczący Rady Najwyższej Białoruskiej SRR/Rady Najwyższej Republiki Białorusi XII kadencji
Okres urzędowania od jesieni 1991
do stycznia 1994
Poprzednik Mikałaj Dziemianciej
Następca Mieczysłau Hryb
I zastępca przewodniczącego Rady Najwyższej Białoruskiej SRR XII kadencji
Okres urzędowania od 1990
do 1991
Przewodniczący Białoruskiej Socjaldemokratycznej Hramady
Przynależność polityczna Białoruska Socjaldemokratyczna Hramada
Okres urzędowania od 1998
Poprzednik stanowisko utworzone
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Witolda Wielkiego (Litwa)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Stanisłau Stanisławawicz Szuszkiewicz, biał. Станiслаў Станіслававіч Шушкевіч[a], ros. Станислав Станиславович Шушкевич, Stanisław Stanisławowicz Szuszkiewicz (ur. 15 grudnia 1934 w Mińsku) – radziecki i białoruski naukowiec i polityk biaorusko-polskiego pochodzenia; uczony w dziedzinie radiofizyki, doktor nauk fizyczno-matematycznych (odpowiednik polskiego stopnia doktora habilitowanego), profesor, od 1991 roku członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Białorusi; w latach 1991–1994 przewodniczący Rady Najwyższej Białoruskiej SRR/Rady Najwyższej Republiki Białorusi XII kadencji; pełniąc funkcję przewodniczącego parlamentu, od ogłoszenia niepodległości Białorusi do dymisji z tego stanowiska był głową państwa.

Dziadkowie i rodzice[edytuj | edytuj kod]

Stanisłau Szuszkiewicz jest synem radzieckiej pisarki polskiej narodowości Heleny Romanowskiej i represjonowanego przez władze radzieckie białoruskiego poety Stanisłaua Szuszkiewicza. Oboje pochodzili ze zbiedniałej szlachty[1]. Według słów Stanisłaua Szuszkiewicza, stan szlachecki jego dziadka ze strony matki był mu nieznany do 1997 roku, kiedy odnalazło się carskie poświadczenie jego „dziedzicznej godności szlacheckiej”. Wcześniej, jak twierdzi, był przekonany o swoim robotniczo-chłopskim pochodzeniu. Dziadek Ludwik ze strony matki był kolejarzem i miał z babką Szuszkiewicza 12 dzieci, z czego troje zmarło w dzieciństwie[2]. Dziadek ze strony ojca, Piotr Iosifawicz Szuszkiewicz[3], był ogrodnikiem i pszczelarzem[4]. Babka ze strony ojca, Razalija Wikiencjeuna Szuszkiewicz, zmarła ok. 1936 roku. W 1939 roku dziadek ożenił się po raz kolejny z kobietą o imieniu Wiera. Mieszkali we wsi Szczytomieryce k. Mińska, w pobliżu szosy Mińsk – Słuck[3].

Rodzice Stanisłaua Szuszkiewicza – Helena Romanowska i Stanisłau Szuszkiewicz – studiowali w jednej grupie i oboje otrzymali dyplomy filologów-wykładowców języków białoruskiego, rosyjskiego i polskiego. Matka została przyjęta do Związku Pisarzy ZSRR w 1934 roku, ojciec – w 1935. Entuzjastycznie odnosili się do radzieckiego systemu politycznego, gloryfikując w swojej pracy porządek komunistyczny i piętnując jego przeciwników[1]. Matka pracowała w radiu, w swojej pracy i twórczości posługiwała się wyłącznie językami białoruskim i polskim[5]. Pod koniec 1936 roku ojciec został aresztowany jako „wróg narodu”. Zaraz potem matka straciła pracę w Komitecie Radiowym[1], została usunięta ze Związku Pisarzy ZSRR i z Komsomołu oraz pozbawiona możliwości pracy jako pisarka[6]. Pracowała w szkole jako nauczycielka języka i literatury rosyjskiej. W 1954 roku ojciec został zrehabilitowany, a w 1956 wrócił z Syberii do Mińska[5].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość i działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Podpisanie Porozumienia o Likwidacji ZSRR i założeniu WNP. Stanisłau Szuszkiewicz siedzi trzeci z lewej, 8 grudnia 1991 roku
Stanisłau Szuszkiewicz i prezydent Estonii Toomas Hendrik Ilves, 6 grudnia 2011 roku
Nadanie Stanisłauowi Szuszkiewiczowi tytułu doktora honoris causa Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, 5 czerwca 2014 roku

Urodził się 15 grudnia 1934 roku w Mińsku, w Białoruskiej SRR. W 1956 roku ukończył Białoruski Uniwersytet Państwowy (BUP)[7]. Od 1959[7] (według innego źródła – 1956[8]) do 1960 roku pracował jako młodszy pracownik naukowy w Instytucie Fizyki Akademii Nauk Białoruskiej SRR. W latach 1960−1961 był starszym inżynierem w Mińskich Zakładach Radiowych. W latach 1961−1967 pełnił funkcję kierownika zakładu w BUP. W latach 1967−1969 był prorektorem ds. pracy naukowej Mińskiego Instytutu Radiotechnicznego. W latach 1969−1990[8] pracował jako wykładowca[7], docent, profesor, kierownik Katedry Fizyki Jądrowej i Elektroniki, prorektor ds. pracy naukowej BUP[8]. W 1970 roku uzyskał stopień doktora nauk fizyczno-matematycznych (odpowiednik polskiego stopnia doktora habilitowanego). W 1972 roku[8] (według innego źródła – 1973[8]) zdobył tytuł profesora. W 1991 roku został członkiem korespondentem Narodowej Akademii Nauk Białorusi[7].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1989−1991 był deputowanym ludowym ZSRR. W 1990 roku został deputowanym do Rady Najwyższej Białoruskiej SRR (od 1991 roku – Rady Najwyższej Republiki Białorusi) XII kadencji. W latach 1990−1991 pełnił w niej funkcję I zastępcy przewodniczącego[7], od jesieni 1991 do stycznia 1994 roku – przewodniczącego[9]. Ustąpił ze stanowiska w związku z - jak się później okazało nieprawdziwymi - oskarżeniami o wykorzystanie publicznych środków w trakcie remontu prywatnej daczy[10]. W grudniu 1991 roku razem z przywódcami Rosji Borysem Jelcynem i Ukrainy Łeonidem Krawczukiem podpisał w Wiskulach porozumienie białowieskie o rozwiązaniu ZSRR i utworzeniu Wspólnoty Niepodległych Państw[7]. Kandydował na urząd Prezydenta Republiki Białorusi w wyborach w 1994 roku, zajmując w nich czwarte miejsce[9]. Od tego samego roku pełnił funkcję dyrektora Centrum Badań Politycznych i Ekonomicznych Europejskiego Uniwersytetu Humanistycznego w Mińsku[7]. Na przełomie 1995 i 1996 roku został deputowanym do Rady Najwyższej Republiki Białorusi XIII kadencji[8]. Od 1998 roku pełni funkcję przewodniczącego Białoruskiej Socjaldemokratycznej Hramady (BSdH). W czasie wyborów parlamentarnych w 2004 roku usiłował kandydować z ramienia BSdH do Izby Reprezentantów III kadencji, jednak nie został zarejestrowany jako kandydat. W 2005 roku był rozważany jako jeden z prawdopodobnych kandydatów z ramienia opozycji demokratycznej w wyborach prezydenckich w 2006 roku, jednak wycofał swoją kandydaturę w czasie Kongresu Sił Demokratycznych w październiku 2005 roku. Ostatecznie poparł kandydaturę Alaksandra Milinkiewicza[9].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Stanisłau Szuszkiewicz został nominowany przez Lecha Wałęsę w 2007 roku do Pokojowej Nagrody Nobla[16].

Prace[edytuj | edytuj kod]

Stanisłau Szuszkiewicz jest autorem ponad 150 prac naukowych i 72 wynalazków. Do książek jego autorstwa należą:

  • Tiechnika elektronnogo paramagnitnogo riezonansa. Leningrad: 1980. (ros.)
  • (we współautorstwie z M. Jafimczykiem): Osnowy radioelektroniki. Wyd. 2. Mińsk: 1986. (ros.)
  • (we współautorstwie z Ja. Bildziukiewiczem i W. Huraczeuskim): EBM i mikroprocessor. Mińsk: 1990. (ros.)
  • Nieokommunizm w Biełarusi. Smoleńsk: 2002. (ros.)
  • Majo życcio, krach i uwaskroszannie SSSR. Mińsk: 2013. (biał.)

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W latach 1960−1961, będąc inżynierem w Mińskich Zakładach Radiowych, Stanisłau Szuszkiewicz uczył języka rosyjskiego przebywającego w tym czasie w ZSRR Lee Harvey Oswalda, przyszłego domniemanego zabójcy prezydenta Stanów Zjednoczonych Johna Fitzgeralda Keneddy’ego[9].

Uwagi

  1. Zapis według oficjalnego wariantu języka białoruskiego. Alternatywna forma zapisu, przy użyciu białoruskiej łacinki: Stanisłaŭ Stanisłavavič Šuškievič.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Szuszkiewicz 2013 ↓, s. 15.
  2. S. Szuszkiewicz: Moje życie. Oficyna Wydawnicza SGH, 2014.
  3. 3,0 3,1 Szuszkiewicz 2013 ↓, s. 11−13.
  4. Szuszkiewicz 2013 ↓, s. 14.
  5. 5,0 5,1 Szuszkiewicz 2013 ↓, s. 17.
  6. Szuszkiewicz 2013 ↓, s. 16.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Encykłapiedyja... s. 237.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Kto... s. 259.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Palitycznaja... s. 1211.
  10. Andrzej Brzeziecki, Małgorzata Nocuń, Łukaszenka. Niedoszły car Rosji, SIW Znak, Kraków 2014, s. 57.
  11. Szuszkiewicz 2013 ↓, s. 24.
  12. Lublin: Trzej prezydenci odebrali doktoraty honoris causa KUL. wiadomosci24.pl, 2009-07-01 22:51. [dostęp 2013-11-05].
  13. Priezidient wrucziła samuju poczetnuju nagradu Szuszkiewiczu (ros.). delfi.lt, 2010-07-06. [dostęp 2010-07-06].
  14. Former Leader of Belarus Stanislau Shushkevich to Receive Truman-Reagan Medal of Freedom (ang. • ros.). Karta'97, 2012-02-18 21:24. [dostęp 2012-02-19].
  15. Jana Zapolska: Stanisłau Szuszkiewicz uznaharodżany „Miedalom Swabody” (biał.). Białoruskie Radio Racja, 2012-02-19. [dostęp 2012-02-19].
  16. Wałęsa zgłosił swojego kandydata do Nagrody Nobla.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]