Borys Jelcyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Boris Nikołajewicz Jelcyn
Борис Николаевич Ельцин
Boris Yeltsin-1.jpg
Yeltsin signature.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 lutego 1931
Butka
Data i miejsce śmierci 23 kwietnia 2007
Moskwa
1. Prezydent Federacji Rosyjskiej
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 10 lipca 1991[1][2][3]
do 31 grudnia 1999
Pierwsza dama Naina Jelcyna
Poprzednik urząd utworzony
Następca Władimir Putin
Przewodniczący Rady Najwyższej Rosyjskiej FSRR
Okres urzędowania od 29 maja 1990
do 10 lipca 1991
Poprzednik Witalij Worotnikow
Następca Rusłan Chasbułatow
Premier Rosyjskiej FSRR
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 6 listopada 1991
do 25 grudnia 1991
Poprzednik Oleg Łobow (p.o.)
Następca urząd zniesiony
Premier Federacji Rosyjskiej
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 25 grudnia 1991
do 15 maja 1992
Poprzednik urząd utworzony
Następca Jegor Gajdar
Premier Federacji Rosyjskiej (p.o.)
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 23 marca 1998
do 23 marca 1998
Poprzednik Wiktor Czernomyrdin
Następca Sergiej Kirijenko
Odznaczenia
Order Zasług dla Ojczyzny I klasy Order Lenina Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Wielki Krzyż Orderu Krzyża Pogoni (Litwa) Medal Pamiątkowy 13 Stycznia Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (Ukraina) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielką Kollaną (1951-2001)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Boris Nikołajewicz Jelcyn (ros. Борис Николаевич Ельцин; ur. 1 lutego 1931 w Butce, zm. 23 kwietnia 2007 w Moskwie), znany w Polsce jako Borys Jelcyn[4][5][6] – od 6 lipca do grudnia 1991 Premier Rosyjskiej FSRR a od grudnia 1991 do 15 maja 1992 Premier Federacji Rosyjskiej, od 29 maja 1990 do 10 lipca 1991 Przewodniczący Rady Najwyższej Rosji. Pierwszy w historii tego kraju prezydent (od 10 lipca 1991 Prezydent Rosyjskiej FSRR, od 25 grudnia 1991 Prezydent Federacji Rosyjskiej).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Działalność w KPZR[edytuj | edytuj kod]

W latach 1961-1990 Borys Jelcyn był członkiem KPZR, a od 1977 I sekretarzem Komitetu Obwodowego KPZR w Swierdłowsku (obecnie Jekaterynburg) – w pierwszym roku tej kadencji zburzono były dom inżyniera Nikołaja Ipatiewa, miejsce kaźni byłego cara Mikołaja II, jego rodziny i służby.

Borys Jelcyn w 1989
Jelcyn i prezydent USA Bill Clinton
Pogrzeb

Od 1985 r. Jelcyn był I sekretarzem Komitetu Miejskiego w Moskwie. W 1987 po krytyce połowiczności reform przeprowadzanych przez szefa partii Michaiła Gorbaczowa został usunięty z tego stanowiska, ale jednocześnie zdobył popularność w reformatorskim skrzydle partii, wśród liberalnej inteligencji i rozczarowanych Gorbaczowem robotników. 29 maja 1990 został wybrany na przewodniczącego Rady Najwyższej RSFSR pokonując ówczesnego premiera Rosji Aleksandra Własowa, którego kandydaturę poparł Michaił Gorbaczow.

Prezydent Rosji[edytuj | edytuj kod]

Stanął do wyborów 12 czerwca 1991 na urząd prezydenta RSFSR (Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Radzieckiej) i wygrał je. Wkrótce po objęciu tego urzędu miał miejsce nieudany pucz (19-21 sierpnia 1991) skierowany przeciwko Gorbaczowowi. Jelcyn był głównym organizatorem i symbolem zwycięskiego oporu przeciwko puczystom, co pozwoliło mu szybko skupić pełnię władzy w swoich rękach i zmarginalizować Gorbaczowa. 8 grudnia 1991 w Puszczy Białowieskiej zawarł z prezydentami Ukrainy i Białorusi porozumienie o rozwiązaniu ZSRR. Jelcyn został prezydentem niepodległej Federacji Rosyjskiej. 21 września 1993 - 4 października 1993 nastąpiła próba pozbawienia Borysa Jelcyna władzy prezydenckiej przez Radę Najwyższą która w odpowiedzi na decyzję Jelcyna o jej rozwiązaniu uchwaliła pozbawienie go urzędu prezydenta i powierzyła tymczasowo ten urząd wiceprezydentowi Aleksandrowi Ruckojowi co spowodowało Kryzys konstytucyjny w Rosji (1993). Ruckoj nie uzyskał realnej władzy ani uznania międzynarodowego jako Prezydent Rosji a protest parlamentu został stłumiony przy użyciu wojska. 1996 r. wybrany na prezydenta po raz drugi (rywalizował o to stanowisko z Giennadijem Ziuganowem, wygrał w drugiej turze przewagą 53,8% do 40,3% głosów). W piątek 31 grudnia 1999 Jelcyn zrzekł się funkcji prezydenta. Pełniącym obowiązki prezydenta do czasu rozpisania wyborów został wtedy Władimir Władimirowicz Putin.

Śmierć i pogrzeb[edytuj | edytuj kod]

Zmarł w poniedziałek 23 kwietnia 2007 w Moskwie ok. godz. 15.45 czasu moskiewskiego (13.45 czasu warszawskiego) z powodu postępującej niewydolności sercowo-naczyniowej. Pogrzeb Borysa Jelcyna odbył się w środę 25 kwietnia 2007 (dzień ten został ogłoszony w Rosji dniem żałoby narodowej) na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie obok grobów iluzjonisty Igora Kio i aktora Jewgienija Urbanskiego, naprzeciwko słynnej baleriny Galiny Ułanowej. Jelcyn został pochowany z honorami należnymi głowie państwa i zwierzchnikowi sił zbrojnych. Hołd oddał mu ówczesny prezydent Rosji Władimir Putin. Trumnę z ciałem Jelcyna przewieziono z Soboru Chrystusa Zbawiciela, gdzie odbyła się ceremonia żałobna, na cmentarz na lawecie armatniej podczepionej do transportera opancerzonego. Do grobu złożono ją przy dźwiękach hymnu Rosji. Oddano honorową salwę armatnią. Wśród kilkuset uczestników pogrzebu były osobistości z zagranicy, m.in. były prezydent Polski Lech Wałęsa, prezydent Białorusi Aleksander Łukaszenka, premier Ukrainy Wiktor Janukowycz, a także eksprezydenci USABill Clinton i George Bush senior, jak również osobistości ze świata kultury, na przykład światowej sławy rosyjska piosenkarka Ałła Pugaczowa, wieloletnia przyjaciółka prezydenta.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Borys Jelcyn znany był z nadużywania alkoholu; m.in. zasnął w samolocie i nie wyszedł po wylądowaniu podczas oficjalnej wizyty w Irlandii[7].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyznania, tł. Władysław Sokołowski, Warszawa 1990. ISBN 83-900071-0-X
  2. Notatki prezydenta (od puczu do puczu), tł. Maria Kotowska, Warszawa 1995. ISBN 83-86386-19-3
  3. Prezydencki maraton, tł. Anna Łabuszewska, Warszawa 2001. ISBN 83-7311-026-7
  4. Borys Jelcyn. Od świtu do zmierzchu, Aleksander Korżakow, Warszawa 1998. ISBN 83-86678-87-9

Przypisy

  1. Do 26 grudnia 1991 Prezydent Rosyjskiej FSRR.
  2. Zakwestionowanie prezydentury przez Radę Najwyższą 21 września - 4 października 1993: próba pozbawienia Borysa Jelcyna władzy prezydenckiej przez Radę Najwyższą która powierzyła tymczasowo ten urząd wiceprezydentowi Aleksandrowi Ruckojowi co spowodowało Kryzys konstytucyjny w Rosji (1993). Ruckoj nie uzyskał realnej władzy ani uznania międzynarodowego jako Prezydent Rosji
  3. Przerwa w sprawowaniu urzędu w dniach 5-6 listopada 1996. Od godz. 7:00 5 listopada do godz. 6:00 6 listopada 1996, na czas operacji na serce prezydenta B. Jelcyna, obowiązki prezydenta Rosji podczas opróżnienia urzędu na mocy rozporządzenia nr 1564 pełnił premier W. Czernomyrdin
  4. Wielki słownik ortograficzny PWN
  5. Jan Grzenia, Słownik nazw własnych. 2003, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
  6. Daniela Podlawska, Magdalena Świątek-Brzezińska, Słownik nazw osobowych i miejscowych. 2008, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Szkolne PWN
  7. Dziennik Polska-Europa-Świat, 29.09.2007, str. 19

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Różdżyński: Autograf Jelcyna, „Nowaja Pol­sza” nr 5(86) 2007, [w:] [1]
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Borys Jelcyn nie żyje