Sukarno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sukarno
Soekarno 1959.jpg
Data i miejsce urodzenia 6 czerwca 1901
Surabaja
Data i miejsce śmierci 21 czerwca 1970
Dżakarta
Indonezja 1. Prezydent Indonezji
Przynależność polityczna Narodowa Partia Indonezji
Okres urzędowania od 18 sierpnia 1945
do 12 marca 1967
Następca Suharto
Sukarno Signature.svg
Odznaczenia
Międzynarodowa Leninowska Nagroda Pokoju (ZSRR)
Legia Honorowa – Chief Commander (Filipiny) Krzyż Wielki Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Order Towarzyszy O. R. Tambo I klasy (Republika Południowej Afryki)

Sukarno także Bung Karno (ur. 6 czerwca 1901 w Surabaja, zm. 21 czerwca 1970 w Dżakarcie) – pierwszy prezydent niepodległej Indonezji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i działalność niepodległościowa[edytuj | edytuj kod]

Syn jawajskiego nauczyciela i jego baliskiej żony, urodził się w Surabaja na wschodniej Jawie w Holenderskich Indiach Wschodnich (obecnie Indonezja). Pozwolono mu uczęszczać do szkoły holenderskiej. W 1916 zaczął naukę w szkole średniej w Surabayi; spotkał tam Tjokroaminoto (przyszłego działacza niepodległościowego). W 1921 rozpoczął studia techniczne w Technische Hoogeschool w Bandungu.

Jako przywódca indonezyjskiego ruchu niepodległościowego, którego skrzydłem politycznym była Partai Nasional Indonesia (Narodowa Partia Indonezji) założona w 1927, wierzył, że z pomocą Japonii uda się mu uzyskać niezależność od Holandii. W 1929 aresztowany przez holenderskie władze kolonialne i skazany na dwa lata więzienia. Po wyjściu na wolność stał się osobą bardzo popularną, wręcz bohaterem narodowym. W latach 30. był jeszcze kilkakrotnie aresztowany i przebywał w więzieniu do 1942, kiedy Japończycy opanowali Jawę.

Jako przywódca Indonezji[edytuj | edytuj kod]

Początki bytu państwowego[edytuj | edytuj kod]

Po poddaniu się Japończyków, Sukarno, Mohammad Hatta i Radjiman Wediodiningrat zostali wezwani na spotkanie przez marszałka Terauchiego, naczelnego dowódcę japońskich wojsk na południu w Sajgonie. W reakcji na to Sukarno zamierzał przyśpieszyć ogłoszenie niepodległości. Został wtedy porwany razem z Muhammadem Hattą przez bojówkę młodzieżową do Rengasdengklok na zachodniej Jawie. Po odzyskaniu wolności Sukarno i Hatta ogłosili powstanie Republiki Indonezji 17 sierpnia 1945.

Wizja konstytucji Sukarno zawierała tzw. Panca Sila (sanskryckie - pięć filarów). Jego filozofia polityczna wspierała się na elementach marksizmu, nacjonalizmu i islamu. To właśnie uważał za Panca Sila, założenia swojego programu przedstawił w mowie z 1 czerwca 1945. a były to: nacjonalizm (w narodowej jedności), internacjonalizm (niepodległy naród wśród równych sobie), demokracja reprezentatywna (wszystkie znaczące grupy mają być reprezentowane), sprawiedliwość społeczna (jako wpływ marksizmu), wiara w Boga (ale z rozdziałem kościoła od państwa) .Indonezyjski parlament, oparty na tych zasadach konstytucji okazał się bardzo nieefektywny w rządzeniu. Było to spowodowane głównie różnicami religijnym, społecznymi i etnicznymi.

Początkowo rząd Sukarno nie zamierzał tworzyć armii narodowej aby nie zaogniać stosunków z aliantami. W międzyczasie różne grupy milicji zostały zachęcone do przyłączenia się do BKR Badan Keamanan Rakyat (Ludowej Organizacji Bezpieczeństwa). W październiku 1945 BKR została przekształcona w TKR Tentara Keamanan Rakyat (Ludową Armię Bezpieczeństwa) w odpowiedzi na zwiększającą się obecność Holendrów w Indonezji, którzy próbowali przywrócić swoje władanie nad wyspami. W chaosie jaki wtedy zapanował udało się wojskom holenderskim schwytać Sukarno w grudniu 1948, ale zostali oni zmuszeni do jego uwolnienia po ogłoszeniu zawieszenia broni. Sukarno wrócił do Dżakarty 28 grudnia 1949. Jego rząd nie zyskał poparcia w całym kraju. Różne frakcje i regiony próbowały się usamodzielnić, dochodziło do starć wewnętrznych nawet w czasie walk z Holendrami. Przykładem może być lewicowa grupa działająca w Madium na wschodniej Jawie w 1948, z której większość członków osądzono i skazano oraz rebelia skrajnych islamistów która rozpoczęła się w 1949 roku[1]. W 1955 roku odbyły się wybory w których zwycięstwo odniosła Nacjonalistyczna Partia Indonezji a bardzo wysokie poparcie otrzymała Komunistyczna Partia Indonezji[2]. Ze względu na kruchość rządów koalicyjnych, Sukarno w trakcie swoich rządów starał się równoważyć wpływy wojska, islamistów i komunistów na sytuację w kraju[3]. Występowały dalsze próby przeprowadzenia przewrotów wojskowych w 1956, łącznie z ruchem separatystycznym na Sulawesi wspieranym przez CIA, gdzie doszło do incydentu, w czasie którego amerykański pilot został zestrzelony i pojmany. W tym samym roku Sukarno otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Belgradzkiego. Przy ciągłych próbach przywrócenia porządku ustanowił system polityczny, który nazywał demokracją sterowaną. Polegał on na skupieniu w jego rękach większości władzy wykonawczej przy utrzymywaniu skłóconego i rozbitego wewnętrznie parlamentu.

Okres demokracji sterowanej[edytuj | edytuj kod]

30 listopada 1957 miał miejsce zamach na niego podczas odwiedzin szkoły w Cikini w Dżakarcie. Sześcioro dzieci zostało zabitych, on sam nie odniósł jednak żadnych poważniejszych obrażeń. W grudniu ogłosił nacjonalizację 246 firm holenderskich. W lutym rozpoczęło się zwalczanie PRRI (Pemerintah Revolusioner Republik Indonesia) - buntowników w Bukittinggi. Byli oni mieszanką ruchów antykomunistycznych i islamskich otrzymując silne wsparcie od USA i Wielkiej Brytanii oraz Republiki Chińskiej. CIA zaopatrywało w broń i udzielało wszelkiej pomocy logistycznej ruchy powstańcze na Sulawesi i na Sumatrze aż do incydentu z zestrzelonym pilotem. W latach 50. nastąpiło zacieśnienie stosunków z Chinami. Doszło także do zwiększenia pomocy dla Indonezji z krajów bloku wschodniego. Również USA zaczęły zwiększać swoją pomoc dla Indonezji, obawiając się przyłączenia tego kraju do bloku wschodniego. Stopniowo jednak Sukarno dążył do jak największego zintegrowania współpracy z państwami azjatyckimi takimi jak Chiny czy Korea Północna, co było spowodowane jego wrogością wobec mającego jego zdaniem rozprzestrzeniania się neokolonializmu i imperializmu.

Nacjonalistyczne poglądy członków rządu doprowadziły do radykalizacji polityki zagranicznej kraju, który szybko wpadł w konflikt z Malezją wspartą przez Wielką Brytanią względem której Indonezja zgłaszała pretensje terytorialne. Pogorszeniu uległy także relacje z Brunei po tym gdy Indonezja wsparła tam nieudaną rewolucją. Pogorszenie uległy też relacje z Holandią po tym gdy w 1960 roku zostały zerwane stosunki z tym krajem z powodu sporu o holenderską Nową Gwineę (Zachodnia Papua). Po tym jak zachodnia Papua ogłosiła swoją niepodległość w grudniu 1961, polecił wojskom indonezyjskim jej zajęcie i ustanowienie prowincji Zachodniego Irianu. W lipcu 1963 Zgromadzenie Narodowe ogłosiło go dożywotnio prezydentem. Ze względu na obawy ze strony Holandii, Wielkiej Brytanii lub Stanów Zjednoczonych, Indonezja rozpoczęła proces zakupu broni z ZSRR. Gdy KPI zaczęła zdobywać coraz większe poparcie aż w końcu zagroziła rządowi nacjonalistów, USA wycofało swoją pomoc względem Indonezji[4]. W tym czasie pogorszył się stan jego zdrowia, lekarze postawili diagnozę choroby nerek.

Odsunięcie od władzy[edytuj | edytuj kod]

Gdy Sukarno znajdował się pod coraz większą presją utrzymania równowagi między wrogimi względem siebie siłami armii i KPI jego autorytet zmalał. W nocy 30 września 1965 sześciu czołowych generałów o poglądach antykomunistycznych zostało zabitych. O tę zbrodnię i próbę zamachu stanu została oskarżona PKI. Istnieją dowody na to, że za całą sprawą stał on sam (albo przynajmniej jego poplecznicy). Jeden z generałów, który ocalał z pogromu A.H. Nasution, stracił za to najmłodszą córkę. Wydarzenia te doprowadziły do rozłamu w PKI. Armia i bojówki antykomunistyczne rozpętały nagonkę przeciw komunistom. Doszło w tym czasie do wielu zabójstw rzekomych bądź rzeczywistych działaczy komunistycznych. Szacuje się że od 0,5 miliona do 2 milionów (wciąż odkrywane są nowe masowe groby) Indonezyjczyków zostało wymordowanych przez żołnierzy, policję i popierających sprawcę terroru - Suharto. Celem zamachów z powodów ekonomicznych stała się także mniejszość chińska. Ponadto więcej niż milion ludzi trafiło do więzień[5][6][7][8]. Doszło także do osłabienia wpływów Sukarno, który został zmuszony przez prozachodniego Suharto do ustąpienia ze stanowiska 11 marca 1966 i oddania mu całej władzy. Był w tym czasie przetrzymywany w areszcie domowym aż do śmierci w wieku 69 lat w 1970. Pochowany w miejscu urodzenia w Blitar.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jako dwudziestolatek ożenił się z kobietą o imieniu Inggit, starszą od niego o jedenaście lat. Siedemnaście lat później Sukarno, po stwierdzeniu, że jego małżonka jest bezpłodna wziął ślub z modelką Fatmawati. Po powstaniu państwa ożenił się jeszcze z dwiema kobietami – Hartini oraz Japonką Dewi. Jego partnerką była także Yurike Sanger, z którą jednak się nie pobrali. Uważany za kobieciarza, krytykowany był przez konserwatywnych Indonezyjczyków oraz przez media zagraniczne (które nazywały go "lubieżnikiem")[9].

Miał co najmniej ośmioro dzieci. Megawati Soekarnoputri, która była czwartym prezydentem z kolei, jest jego córką.

Przypisy

  1. Mariusz Agnosiewicz Reżim Suharto: religijny kazus neokolonialny
  2. Witton (2003), s. 26–28
  3. Witton (2003), s. 26–28
  4. Witton (2003), s. 29
  5. Friend (2003), s. 113
  6. Robert Cribb (2002). "Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966". Asian Survey 42 (4): 550–563. doi:10.1525/as.2002.42.4.550.
  7. Ricklefs (1993), s. 280–284, 287–290
  8. Friend (2003), s. 107–109
  9. Przedmowa. W: Nigel Cawthorne: Życie erotyczne dyktatorów. Zofia Domaniewska (przekład). Kraków: Oficyna Wydawnicza Mireki, 2005, s. 8-9. ISBN 8389533243.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Legge, Sukarno, a Political Biography, 1972
  • C. L. M. Penders, Life and Times of Sukarno, 1974
  • Brown, Colin (2003). A Short History of Indonesia. Crows Nest, New South Wales: Allen & Unwin.
  • Friend, T. (2003). Indonesian Destinies. Harvard University Press. ISBN 0-674-01137-6.
  • Kahin, George McTurnan (1952). Nationalism and Revolution in Indonesia. Ithaca, NY: Cornell University Press.
  • Ricklefs, M. C. (1993). A History of Modern Indonesia Since c. 1300 (2nd ed.). London: MacMillan. ISBN 978-0-333-57689-2.
  • Taylor, Jean Gelman (2003). Indonesia. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5.
  • Whitten, T.; Soeriaatmadja, R. E.; Suraya, A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali. Hong Kong: Periplus Editions.
  • Witton, Patrick (2003). Indonesia. Melbourne: Lonely Planet. ISBN 1-74059-154-2.