Brunei

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
نڬارا بروني دارالسلام
Negara Brunei Darussalam

Państwo Brunei Darussalam
Flaga Brunei
Godło Brunei
Flaga Brunei Godło Brunei
Hymn: Ya Allah lanjutkan la usia Duli tuanku
Położenie Brunei
Język urzędowy malajski
Stolica Bandar Seri Begawan
Ustrój polityczny monarchia absolutna
Głowa państwa sułtan Hassanal Bolkiah
Szef rządu sułtan Hassanal Bolkiah
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
164. na świecie
5770 km²
8,6%
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
174. na świecie
381 371[a]
66 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

16,21 mld[1] USD
39 943[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

21,69 mld[1] USD
53 431[1] USD
Jednostka monetarna dolar Brunei (BND)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
1 stycznia 1984
Strefa czasowa UTC +8
Kod ISO 3166 BN
Domena internetowa .bn
Kod samochodowy BRU
Kod samolotowy V8
Kod telefoniczny +673
Mapa Brunei
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Brunei w Wikipodróżach
Brunei in its region (special marker).svg

Brunei (mal. Brunei, Brunei Darussalam), oficjalnie Państwo Brunei Darussalam (mal. Negara Brunei Darussalam) – państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej, na północnym wybrzeżu wyspy Borneo. Brunei graniczy z Malezją. Ma dostęp do Morza Południowochińskiego.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Grupy etniczne[edytuj | edytuj kod]

66,3% Malajowie, 11,2% Chińczycy, 3,4% ludność rdzenna, 19,1% inni (szacowane w 2004 r.)[2]

Religie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wikariat apostolski Brunei.
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Brunei.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[3][4]:

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Brunei to monarchia absolutna (sułtanat). Obowiązuje konstytucja z 29 września 1959 (znowelizowana w 1971). Najważniejszą osobą w państwie jest sułtan, który jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu (obecnie, od 6 października 1967, jest nim Hassanal Bolkiah). Ma on władzę ustawodawczą i wykonawczą. Pomaga mu grono doradców. Jedną z trzech legalnych partii jest Zjednoczona Partia Narodowa Brunei (BNUP) [5]. Brunei należy do organizacji: APEC, ASEAN, EAS, NAM, OIC, ONZ, WHO, WTO.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Brunei.

Państwo jest podzielone na dwie części na północy wyspy Borneo. Jest to teren nizinny o charakterze płaskiej równiny. Tylko na południu rozciągają się góry, gdzie usytuowany jest najwyższy szczyt kraju Pagonprick (1850 m). Na wschodnim wybrzeżu rozciągają się bagna, reszta wybrzeża jest piaszczysta. W Brunei występuje wiele krótkich rzek. Klimat kraju jest równikowy, wilgotny. Od listopada do marca występują duże opady deszczu. 75% powierzchni Brunei zajmują lasy równikowe. Na wybrzeżu występują zarośla mangrowe. W kraju występuje wiele gatunków małp i ptaków.

Najdłuższe rzeki[edytuj | edytuj kod]

Największe jezioro[edytuj | edytuj kod]

Najwyższe wzniesienia[edytuj | edytuj kod]

Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

Port lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Warto zobaczyć[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Brunei jest podzielone na 4 dystrykty (daerah).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od XIII w. istniało na terytorium dzisiejszego Brunei państewko malajskie, którego władcy w XV w. przyjęli islam. W 1521 zostało odkryte przez Portugalczyków z wyprawy Ferdynanda Magellana. W XV w. powstał tu sułtanat, którego największy rozkwit przypada na XVI w. W 1580 na krótko opanowali go Hiszpanie, wkrótce wyparli ich Anglicy, których wpływy umocniły się do tego stopnia, że w 1888 sułtanat Brunei stał się protektoratem brytyjskim. W XVII oraz XVIII w. Anglicy i Holendrzy rywalizowali w zakładaniu swoich osad. W XVIII w. powstawały tutaj faktorie Kompanii Wschodnioindyjskiej. Później Brunei stało się ośrodkiem handlu niewolnikami i siedliskiem korsarzy, wytępionych w połowie XIX w. przez Anglików. W latach 1942-1945 kraj był okupowany przez Japończyków. W 1959 Londyn przyznał Brunei częściową autonomię, a w 1971 całkowitą autonomię wewnętrzną. W 1962 wybuchło zbrojne powstanie, które Brytyjczycy krwawo stłumili. Brunei uzyskało niepodległość 1 stycznia 1984 roku.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

(2005)
Liczba ludności 372 361
Ludność według wieku (%)
0 – 14 lat 28,6
15 – 64 lat 68,4
ponad 64 lata 3
Wiek (mediana)
W całej populacji 27,04 lat
Mężczyzn 27,63 lat
Kobiet 26,4 lat
Przyrost naturalny 1,9%
Współczynnik urodzeń 19,01 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 3,42 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 3,45 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,06 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,04 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 1,13 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,9 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 12,61 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 15,93 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 9,1 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 74,8 lat
Mężczyzn 72,36 lat
Kobiet 77,36 lat
Rozrodczość 2,3 urodzeń/kobietę
Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Brunei w Wikisłowniku


Uwagi

  1. Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. The World Factbook: Brunei (ang.). 2010-06-24. [dostęp 2010-07-18].
  3. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-20].
  4. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-20].
  5. http://www.supernius.pl/story.php?title=o-polityce-w-brunei