Sven Hedin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sven Hedin
Sven Hedin
Data i miejsce urodzenia 19 lutego 1865
Sztokholm
Imię i nazwisko przy narodzeniu Sven Anders Hedin
Data i miejsce śmierci 26 listopada 1952
Sztokholm
Miejsce spoczynku cmentarz przy Kościele Adolfa Fryderyka
w Sztokholmie
Zawód geograf
Narodowość szwedzka
Alma Mater Uniwersytet w Uppsali, Uniwersytet Humboldta
Odznaczenia
Komandor 1. klasy Królewskiego Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Kawaler 2. klasy Orderu Wazów (Szwecja) Krzyż Wielki Orderu Franciszka Józefa Order „Za Zasługi Cywilne” I klasy (Bułgaria) Wielki Komandor Orderu Dannebroga (Dania) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Wielka Wstęga Orderu Świętego Skarbu (Japonia) (typ I) Wielka Gwiazda Orderu Lwa i Słońca (Persja) Order Korony I klasy (Prusy) Krzyż Zasługi Orderu Orła Niemieckiego I stopnia (III Rzesza) Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Honorowy Rycerz Komandor Orderu Cesarstwa Indyjskiego (Wielka Brytania) Wielki Oficer Orderu Korony Włoch
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sven Anders Hedin (ur. 19 lutego 1865 w Sztokholmie, zm. 26 listopada 1952 tamże) – szwedzki podróżnik i geograf. Wsławił się głównie jako autor pierwszych szczegółowych map Pamiru, pustyni Takla Makan, Tybetu i Himalajów. Zajmował się również badaniem jedwabnego szlaku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

W latach 1886-1892 studiował geologię, mineralogię, zoologię oraz łacinę na uniwersytetach w Sztokholmie, Uppsali, Berlinie i Halle. Jednym z jego nauczycieli był Ferdinand von Richthofen, znany niemiecki geograf. Podczas studiów podróżował po Kaukazie, Persji i Mezopotamii[1]. W 1889 został tłumaczem szwedzkiej delegacji rządowej w Teheranie i w ciągu następnych dwóch lat zwiedzał Turkiestan Zachodni i Chorasan[2]

W 1902 otrzymał nobilitację, ostatnią przyznaną przez szwedzkiego monarchę[3].

W latach 1892-1935 odbył wiele ekspedycji do Azji Centralnej. Najważniejsze to:

  • 1893-1897 – badania Tienszanu, przejście przez Pamir i Takla Makan, następnie od jeziora Lob-nor przez Kunlun do Pekinu. Podczas tej wyprawy odkrył ruiny starożytnego miasta Loulan[2]. Atakując szczyt Muztagh Ata osiągnął wysokość 6300 m n.p.m., z której musiał zawrócić z powodu choroby górskiej[4].
  • 1899-1902 – przejście przez Takla Makan do Tybetu. Nieudana próba dotarcia w przebraniu buddyjskiego mnicha do Lhasy[2].
  • 1905-1909 – przejście przez Persję i Indie Brytyjskie do Tybetu. Pierwsze w historii badania Transhimalajów[1], zwanych później przez jakiś czas Górami Hedina[4], odkrycie źródeł Brahmaputry, Indusu i Satledźu[2].
  • 1916 – pobyt w Mezopotamii i Palestynie[4].
  • 1927-1935 – badania pustyni Gobi i Mongolii[2]. Wyprawa, w której uczestniczyli uczeni ze Szwcji, Niemiec i Chin, odkryła 327 ruin miast i budowli, przeprowadziła badania odcinków Wielkiego Muru Chińskiego[2] i założyła pierwsze stałe stacje meteorologiczne w tej części Azji[4]. W trakcie tej wyprawy poznał Czang Kaj-szeka.

Do ważnych wypraw Hedina należy też podróż dookoła świata przez Amerykę Pn., Japonię, Mongolię i Syberię w 1923[2].

Wszystkie te wyprawy przyniosły ogromną ilość materiałów naukowych, opublikowanych w 55 tomach oraz mapę Azji Środkowej, publikowaną w arkuszach od 1941[4]. Do najważniejszych publikacji popularnonaukowych Hedina należą: Through Asia (1898), Southern Tibet (t. 1-13, 1917-1922), My Life as an Explorer (1926), The Silk Road (1938).

Silne kontrowersje wzbudzały proniemieckie sympatie Hedina (zwłaszcza podczas obu wojen światowych)[1] oraz jego kontakty z licznymi prominentnymi postaciami niemieckiego nazizmu.

W latach dwudziestych podczas wyprawy na pustynię Gobi w Mongolii Wewnętrznej odnajdywał też skamieniałości[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005, s. 87. ISBN 83-05-13407-5.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Encyklopedia historyczna świata. Tom VI. Kraków: Wyd. Opres, 2001, s. 289-290. ISBN 83-85909-66-4.
  3. American Heraldry Society: Arms of Dr Sven Hedin
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Mileska Maria Irena: Szwedzcy podróżnicy, w: "Poznaj Świat" R. XXII, nr 3 (256), marzec 1974, s. 44-45
  5. Paul C. Sereno. Dinozaury w śmiertelnej pułapce. „Świat Nauki”. nr 4 (236), s. 68-73, kwiecień 2011. ISSN 0867-6380. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Nota biograficzna (ang.) [dostęp 29 stycznia 2010]