Szymon Starowolski

Ks. Szymon Starowolski oprowadza Karola Gustawa po katedrze wawelskiej; obraz Jana Matejki.

Szymon Starowolski (ur. 1588, zm. przed 6 kwietnia 1656 w Starej Woli na Polesiu) – polihistor, preceptor w domach magnackich I Rzeczypospolitej, ksiądz katolicki, kantor tarnowski, kanonik krakowski, polski historyk i pisarz polityczny epoki baroku.

Życie

Przyszedł na świat w Starowoli (lub Starej Woli koło Prużany w zachodniej części ówczesnego Wielkiego Księstwa Litewskiego), prawdopodobnie na Wołyniu. Był z urodzenia Rusinem, synem bojara Bazylego Starowolskiego i Zofii z Zaranków. Najprawdopodobniej był bojarem bezherbowym, gdyż siedemnastowieczny historyk Wespazjan Kochowski pisał o ojcu kanonika szczycił się znakomitą rodziną raczej niż herbem szlacheckim. Natomiast historycy Szymon Okolski i Kasper Niesiecki przypisywali mu wprawdzie herb, ale nie byli zgodni co do klejnotu i wymieniali zarówno Leliwę jak i herb Łodzia. Natomiast Kasper Siemek pisał wprost o jego pochodzeniu plebejskim.

W latach 1612-1618 studiował i ukończył studia na Akademii Krakowskiej. Otrzymał tytuł bakałarza sztuk wyzwolonych. Wykładał w klasztorze cystersów w Wąchocku.

Był dworzaninem u kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego, a w latach 1620-1621 sekretarzem Jana Karola Chodkiewicza, z którym uczestniczył w bitwie pod Chocimiem. Pracował także jako preceptor (nauczyciel) synów magnackich i wielokrotnie wyjeżdżał z nimi poza granice Rzeczypospolitej. Wraz z Januszem i Konstantym Ostrogskimi zwiedził Niemcy, Niderlandy, Francję i Włochy. Podróżował również ze Stefanem Potockim i Aleksandrem Koniecpolskim.

W 1639 za namową biskupa Jakuba Zadzika przyjął święcenia kapłańskie i za jego poparciem został kantorem tarnowskim. Wlatach 1652-53 przebywał w Rzymie. W 1655 r. został kanonikiem krakowskim.

Gdy 19 października 1655, w czasie potopu, król szwedzki Karol Gustaw wkroczył do Krakowa po trwającym ponad 2 tygodnie oblężeniu, to właśnie Starowolski był przewodnikiem króla po katedrze wawelskiej. Opiekę nad katedrą zlecili mu, na posiedzeniu 17 września, członkowie kapituły (6 prałatów i 30 kanoników) z biskupem Piotrem Gembickim na czele. Sami zmuszeni byli uciekać z miasta. Zmarł na początku kwietnia 1656.

Dzieła

Był bardzo płodnym pisarzem, pozostawił po sobie ponad 70 dzieł, głównie po łacinie. Część z nich doczekała się tłumaczenia na polski. Napisał m.in.:

• – Polska albo opisanie Królestwa Polskiego – przewodnik po kraju,
• 1616 – De rebus Sigismundi Primi (biografia Zygmunta Starego),
• 1618 – Pobudka albo rada na zniesienie Tatarów perekopskich
• 1625 - Scriptorum Polonicorum Hekatontas, seu centum illustrium Poloniae scriptorum, elogia et vitae. – przetłum. na polski jako Setnik pisarzy polskich,
• - biografie Wacława z Szamotuł i Marcina Leopolity (Frankfurt 1625),
• 1625 - Votum o naprawie Rzeczypospolitey
• 1620 – Penu historicum,
• 1623 – O stacyjej żołnierz z teologiem,
• 1623 – Prywat Polską kieruje,
• 1624 – Rozmowa żołnierza z plebanem o stacyjej,
• 1625 – Votum o naprawie Rzeczypospolitej,
• 1628 – De claris oratoribus Sarmatiae,
• 1631 – Declamatio contra obtrectatores Poloniae,
• 1631 – Sarmatiae Bellatores,
• 1632 – Polonia,
• 1646 – Dwór cesarza tureckiego i rezydencja jego w Konstantynopolu,
• 1648 – Arka Testamentu zamykająca w sobie kazania...,
• 1648 – Prawy rycerz,
• 1650 – Reformacja obyczajów polskich,
• 1655 – Monumenta Sarmatarum Beatae Aeternitati,
• 1655 – Lament utrapionej Matki Korony Polskiej....

Źródła

• Szwedzi w Krakowie, Dariusz Milewski, Mówią wieki, czerwiec 2007.

Linki zewnętrzne

• Monumenta Sarmatarum (kopia cyfrowa)
• Votum o naprawie Rzeczypospolitey (kopia cyfrowa)