Jan Karol Chodkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Karol Chodkiewicz
Jan Karol Chodkiewicz
portret pędzla Marcello Bacciarellego
Gryf z Mieczem
Gryf z Mieczem
Data urodzenia 1560
Data śmierci 24 września 1621
Miejsce śmierci Chocim
Rodzina Chodkiewiczowie
Rodzice Jan Hieronimowicz Chodkiewicz
Krystyna Zborowska
Małżeństwo Zofia Mielecka
Anna Alojza Chodkiewicz
Dzieci z Zofią Mielecką:
Hieronim Chodkiewicz
Anna Scholastyka Chodkiewicz

Jan Karol Chodkiewicz herbu Gryf z Mieczem (ur. 1560, zm. 24 września 1621) – hetman wielki litewski od 1605, hetman polny litewski od 1600, wojewoda wileński od 1616, starosta generalny żmudzki od 1599, w 1596 roku mianowany podczaszym litewskim, [1]hrabia na Szkłowie, Nowej Myszy i Bychowie, pan na Mielcu i Kraśniku (w latach 1593-1611). Jeden z najwybitniejszych europejskich dowódców wojskowych początku XVII wieku.

Spis treści

Biografia [edytuj]

Wnuk Hieronima, kasztelana wileńskiego, syn marszałka wielkiego litewskiego i kasztelana wileńskiego Jana Hieronimowicza, oraz wojewodzianki krakowskiej Krystyny Zborowskiej herbu Jastrzębiec.

Zdobywał wykształcenie na Akademii Wileńskiej. W latach 1586-1589 studiował wraz z bratem Aleksandrem filozofię i prawo w jezuickiej akademii w Ingolstadt.

Wojny kozackie i mołdawskie [edytuj]

Swoją karierę wojskową rozpoczął w 1596 od stłumienia powstania hetmana Semena Nalewajki, który wraz z wojskiem kozackim pustoszył miasta na wschodnich ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1599 został starostą generalnym żmudzkim i wziął udział w zwycięskiej wyprawie hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego na Wołoszczyznę w 1600.

Wojna inflancka [edytuj]

W tym też roku został hetmanem polnym litewskim i pod wodzą hetmana wielkiego litewskiego Krzysztofa "Pioruna" Radziwiłła wziął udział w wojnie inflanckiej. W 1601 błyskotliwie pobił armię szwedzką w bitwie pod Kokenhausen. W październiku 1602 objął po Zamoyskim naczelne dowództwo w Inflantach: odebrał Szwedom Dorpat (9-13 kwietnia 1603) i obronił Rygę. 23 września 1604 odniósł zwycięstwo w bitwie pod Białym Kamieniem, gdzie dowodząc oddziałem w sile 2 000 ludzi pobił 7. tysięczną armię szwedzką, kładąc trupem 3 000 Szwedów, przy 150 stratach własnych. Był znakomitym strategiem i mistrzem taktyki, szczególnie umiejętnie potrafił operować formacjami husarii, rzucając ją na wroga w przełomowym momencie bitwy. W 1605 odniósł zwycięstwo nad Szwedami w bitwie pod Kircholmem w czasie wojny o Inflanty w 1605. W bitwie tej jego 4 tysiące żołnierzy pobiło 14. tysięczny korpus szwedzki, kładąc trupem 9 000, zdobywając 60 sztandarów nieprzyjacielskich, 12 dział i rozbijając ich obóz.

Zwycięstwo to rozsławiło imię Chodkiewicza w całym ówczesnym świecie. Gratulacje przysłali mu m.in. papież Paweł V, cesarz Rudolf II Habsburg, król Anglii Jakub I Stuart, sułtan Ahmed I i szach perski Abbas I Wielki. Sejmiki ziemskie I Rzeczypospolitej uchwalały vota, żądając od króla Zygmunta III wynagrodzenia trudów wielkiego wodza. Wkrótce też król przyznał mu buławę wielką litewską (choć jest możliwe, ze otrzymał ją jeszcze przed tym zwycięstwem) i liczne nadania ziemskie.

Rokosz sandomierski i ponowne walki ze Szwedami [edytuj]

W 1607, odwołany z inflanckiego teatru działań, zajął się tłumieniem rokoszu sandomierskiego. W Wielkim Księstwie Litewskim jego wojsko zniosło oddziały rokoszan, sformowane przez wroga Chodkiewiczów kasztelana wileńskiego Janusza Radziwiłła. 6 lipca 1607, dowodząc prawym skrzydłem królewskim pokonał rokoszan w bitwie pod Guzowem. W 1608 doprowadził do podpisania zawieszenia broni ze Szwedami. Jednak już wkrótce, gdy Szwedzi zerwali rozejm i wznowili walkę (1609) został zmuszony ponownie odbijać z rąk szwedzkich Parnawę (Z braku piechoty, w trzaskającym mrozie własnym przykładem skłonił husarię do szturmu na zamek) i Dyjament.

Wojna moskiewska [edytuj]

W czasie wojny polsko-rosyjskiej, stanął na czele wyprawy na Moskwę. 10 września 1611 pospieszył z nieudaną odsieczą oblężonej polskiej załodze moskiewskiego Kremla, ścierając się z powstańcami rosyjskimi. Druga próba odsieczy w 1612 też nie zakończyła się powodzeniem. W latach 1613-1615 przeprowadzał działania osłonowe Smoleńska, dzięki czemu to miasto pozostało w granicach I Rzeczypospolitej. W 1617 został wodzem naczelnym wyprawy królewicza Władysława, która zamierzała odbić Moskwę.

11 października 1617 Chodkiewicz zdobył Dorohobuż, na leże zimowe zapadł w Wiaźmie. W Tuszynie jego wojska zasiliło 20 000 kozaków pod wodzą hetmana Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego. Jednak pomimo ponawianych prób zdobycia stolicy Rosji, wyprawa zakończyła się niepowodzeniem.

Obrona Chocimia [edytuj]

Był także dowódcą połączonych wojsk polskich i litewskich w czasie obrony Chocimia przed Turkami w roku 1621. Zmarł w oblężonym przez Turków obozie pod Chocimiem.

Gospodarka i mecenat [edytuj]

Był świetnym administratorem odziedziczonych lub powierzonych sobie dóbr. Wznosił liczne zamki, obwarowywał miasta, fundował kościoły i klasztory. W Kretyndze zbudował kościół i klasztor bernardynów, w 1602 ufortyfikował Lachowicze. Zbudował warownię w Bychowie. W Krożach ufundował w 1614 kościół i kolegium jezuickie, w Nieświeżu kościół jezuicki św. Michała, w Szkudach zbudował kościół św. Trójcy i szkołę dla jezuitów.

Patron [edytuj]

Do 1939 roku imię hetmana nosił 26 Pułk Ułanów Wielkopolskich w Baranowiczach, a w latach 1994-2000 14 Brygada Pancerna Ziemi Przemyskiej w Przemyślu.

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Jan Karol Chodkiewicz

Galeria [edytuj]

  • Jan Karol Chodkiewicz

  • Jan Karol Chodkiewicz pod Kircholmem 1605

  • Jan Karol Chodkiewicz pod Chocimiem 1621, na obrazie Józefa Brandta

  • Jan Karol Chodkiewicz

  • Jan Karol Chodkiewicz

  • Polska pd-wsch w poł. XVII w.

Bibliografia [edytuj]

Linki zewnętrzne [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994, s. 144.

Literatura dodatkowa [edytuj]


p • d • e
Hetmani wielcy litewscy
Bulawa.PNG
p • d • e
Hetmani polni litewscy
Jerzy Radziwiłł • Andrzej Niemirowicz • Grzegorz Chodkiewicz • Roman Sanguszko • Krzysztof Radziwiłł Piorun • Jan Karol Chodkiewicz • Krzysztof Radziwiłł • Janusz Kiszka • Janusz Radziwiłł • Wincenty Gosiewski • Michał Kazimierz Pac • Władysław Wołłowicz • Michał Kazimierz Radziwiłł • Kazimierz Jan Sapieha • Jan Samuelowicz Ogiński • Józef Bogusław Słuszka • Michał Serwacy Wiśniowiecki • Grzegorz Antoni Ogiński • Michał Serwacy Wiśniowiecki • Ludwik Konstanty Pociej • Stanisław Ernest Denhoff • Jerzy Hieronim Kryszpin-Kirszensztein • Michał Kazimierz Radziwiłł Rybeńko • Michał Józef Massalski • Aleksander Michał Sapieha • Józef Sylwester Sosnowski • Ludwik Tyszkiewicz • Szymon Kossakowski • Józef Zabiełło

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Karol_Chodkiewicz&oldid=36271069”