Teodozja (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Teodozja
Феодосія
Herb Flaga
Herb Teodozji Flaga Teodozji
Państwo  Rosja
 Ukraina
Republika  Republika Krymu
Republika Autonomiczna Krymu
Populacja (2001)
• liczba ludności

73 857
Kod pocztowy od 98100 do 98175
Położenie na mapie Krymu
Mapa lokalizacyjna Krymu
Teodozja
Teodozja
Położenie na mapie Europy
Mapa lokalizacyjna Europy
Teodozja
Teodozja
Ziemia 45°02′56″N 35°22′45″E/45,048889 35,379167Na mapach: 45°02′56″N 35°22′45″E/45,048889 35,379167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Teodozja (Kaffa, ukr. Феодосія, ros. Феодосия, tat. Kefe, orm. Թեոդոսիա – Teodosia) – miasto na Ukrainie, na południowo-wschodnim wybrzeżu Krymu nad Morzem Czarnym u podnóża masywu Tepe-Oba. Obecnie port handlowy i znany krymski kurort.

Panorama miasta i portu, po lewej – ruiny twierdzy genueńskiej

Historia[edytuj | edytuj kod]

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Założone zostało w latach sześćdziesiątych VI w. p.n.e. przez osadników greckich z Miletu. Już w V w. p.n.e. młode polis stało się poważnym konkurentem dla sąsiedniego królestwa Bosforu, czego skutkiem była wojna między tymi państwami. W wyniku tej wojny w 380 p.n.e. król Bosforu Leukon I przyłączył miasto do swojego królestwa. Pod panowaniem Bosforu Teodozja wyrosła na największy port handlowy na północnym wybrzeżu Morza Czarnego. Około 60 p.n.e. została podbita przez Rzym, a w IV wieku n.e. – przez plemiona sarmackie.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

We wczesnym średniowieczu Teodozję opanowali Bizantyjczycy. Ich władza utrzymała się do I połowy XIII wieku, do czasu opanowania Krymu przez Tatarów. W 1266 przemianowana na Kaffę przez ówczesnych włodarzy miasta – Genueńczyków, którzy założyli tutaj swoją pierwszą placówkę handlową na Krymie za zgodą chanów tatarskich. Za rządów Genueńczyków miasto stało się ich najważniejszą kolonią nad Morzem Czarnym i jednym z najbardziej zaludnionych miast w Europie. Z czasem doszło również do usamodzielnienia się Kaffy i pozostałych genueńskich faktorii na Krymie, które po przyłączeniu okolicznych ziem utworzyły zamorskie terytorium Genui – Gazarię. O potędze miasta, które wywierało duże wrażenie na współczesnych, świadczy fakt, że zewnętrzna linia murów obronnych, która została wzniesiona w l. 1383-1389, liczyła w sumie 5240 m i posiadała 34 wieże, 5 bram i 24 barbakany, otaczając teren o powierzchni 84 ha, a pod koniec panowania genueńskiego we wszystkich dzielnicach miasta znajdował się około 40 kościołów łacińskich, blisko 12 cerkwi prawosławnych, co najmniej 3 cerkwie ormiańskie oraz meczet. W czasach panowania króla Kazimierza Jagiellończyka Kaffa znajdowała się pod protekcją króla Polski.[1]

Czasy nowożytne[edytuj | edytuj kod]

6 czerwca 1475 do miasta wkroczyli Turcy Osmańscy, kończąc tym samym panowanie Genueńczyków w Kaffie. Na początku XVII w. ludność miasta wynosiła ponad 80 tysięcy mieszkańców.

W 1783 miasto wraz z resztą Krymu włączono do Rosji i przywrócono starożytną grecką nazwę. W XIX wieku w mieście tworzył znany rosyjski malarz marynista pochodzenia ormiańskiego Iwan Ajwazowski. Galeria jego obrazów stanowi jedną z największych atrakcji dzisiejszej Teodozji.

W okresie bezpośrednio po I wojnie światowej w Teodozji funkcjonowała polska placówka o charakterze konsularnym.

W trakcie II wojny światowej miasto czterokrotnie przechodziło z rąk do rąk. W trakcie zaciętych walk zarówno Niemcy, jak i Armia Czerwona dopuszczali się licznych zbrodni. W wyniku działań wojennych i niemieckiej okupacji zginęło wielu mieszkańców miasta, w tym niemal cała społeczność żydowska[2].

Teodozja widziana z gór Tepe-Oba

Zabytki miasta[edytuj | edytuj kod]

Do cennych zabytków miasta zalicza się:

  • ruiny twierdzy genueńskiej (XIV/XV wiek),
  • basztę Konstantyna, stanowiącą pozostałość północnej części zewnętrznych murów obronnych (XIV/XV wiek),
  • cerkwie ormiańskie (XIV/XV wiek): św. Sergiusza (Surb Sarkis), Archaniołów Michała i Gabriela, grupę małych cerkwi w obrębie murów twierdzy,
  • meczet Mufti Dżami (I połowa XVII wieku),
  • cerkiew prawosławną pw. Iwerskiej Ikony Matki Boskiej (dawna ormiańska pw. św. Jana Chrzciciela); (XIV wiek).

Na terenie miasta odkryto także liczne świadectwa starożytnej świetności grodu, w tym importowaną grecką ceramikę, przedmioty codziennego użytku i ozdoby, m.in. unikatowy złoty kolczyk wykonany techniką filigranu, obecnie znajdujący się w zbiorach petersburskiego Ermitażu.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Jedyne miasto na Krymie używające do dzisiaj starożytnej nazwy, oznaczającej dosłownie „od bogów dana”.
  • Jedno z dwóch miast na świecie, w którym znajduje się Muzeum Lotniarstwa i Paralotniarstwa; drugie znajduje się w Harris Hill w stanie Nowy Jork w USA.
  • Podczas oblężenia portu przez Tatarów w 1346 pierwszy raz zastosowano dżumę jako broń biologiczną. Oblegający przy pomocy katapult wrzucali za mury miasta zwłoki zmarłych na tę chorobę (uciekinierzy z tego miasta roznieśli epidemię na cały kontynent) zapoczątkowując tym samym epidemię dżumy w Europie.

Galeria zabytków Teodozji[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Historia Polski Średniowiecze, Stanisław Szczur, Kraków 2002, s.537
  2. Feodosiya (Ukraine) (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 25 października 2009].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dylewski A.: Krym. Praktyczny przewodnik, Wyd. Pascal Bielsko-Biała 2003, s. 139-147, ISBN 83-7304-155-9
  • Hryszko R.: Z Genui nad Morze Czarne. Z kart genueńskiej obecności gospodarczej na północno-zachodnich wybrzeżach Morza Czarnego u schyłku średniowiecza, wyd. Historia Iagellonica, Kraków 2004, s. 27,28,47,85,88, ISBN 83-88737-76-7
  • Корнилецкий А.И.: Храмы Феодосии. Наследие веков, ООО ЕКМА+ Феодосия (Kornileckij A.I., Świątynie Teodozji. Spuścizna wieków, wyd. EKMA+ Teodozja)
  • Praca zbiorowa: Encyklopedia sztuki starożytnej, WaiF i Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1998, s. 564, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WaiF)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]