Trás-os-Montes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Miejscowi przed gospodarstwem

Trás-os-Montes (wym. [tɾaz uʒ 'mõtɨʃ], dosłownie: Za Górami, w niektórych publikacjach[1] nazywana Transmontanią) – portugalska kraina historyczna, istniejąca formalnie w latach 1936-76 jako Trás-os-Montes e Alto Douro. Zajmuje północno-wschodni, górzysty i relatywnie mało urodzajny narożnik kraju. Ludność: 372 539 (stan na rok 2005), powierzchnia: 10 936 km². Region skupia dzisiejsze dystrykty Bragança i Vila Real; inna większa miejscowość to Chaves. Pasmo górskie, które nadało nazwę prowincji to Serra do Marão, odgradzająca ją na zachodzie od nadmorskiego regionu Minho i obszaru metropolitalnego miasta Porto.

Podział wewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Południową i wschodnią granicę Trás-os-Montes wytycza dolina rzeki Douro. Okolica ta, nazywana Alto Douro (port. Górne Douro), bądź potocznie Terra Quente (Gorąca Ziemia)[2], znana jest w świecie z produkcji wina Porto i w 2001 roku wpisana została z tego tytułu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Inne, warte odnotowania wino tam produkowane to Mateus rosé[3]. Klimat Terra Quente jest łagodniejszy, niż na północy, a uprawia się tam również brzoskwinie, melony, migdały, oliwki i pomarańcze.

Ziemie przyległe do granicy z hiszpańską prowincją Galicja (Hiszpania), z którą łączą Transmontanię silne związki kulturowe - miejscowe dialekty są wzajemnie zrozumiałe[4] - z uwagi na nieprzyjazny klimat nazywane są z kolei Terra Fria (Zimną Ziemią). Jak mówi miejscowe przysłowie, jest tam dziewięć miesięcy zimy i trzy miesiące piekła[2][5]. W celu ochrony dzikich terenów północnego pogranicza - wrzosowisk, lasów dębowych i ostoi rysia iberyjskiego - utworzono tam w 1979 roku obszar chroniony Montesinho (Parque Natural de Montesinho). W pobliskiej gminie Miranda do Douro, położonej na dalekim wschodzie, mówi się natomiast do dziś w archaicznej odmianie języka asturyjskiego, zwanej mirandyjską (Mirandês).

Specyfika regionu[edytuj | edytuj kod]

Położenie na mapie Portugalii

Trás-os-Montes to ubogi, konserwatywny region rolniczy. Silnie rozdrobnione gospodarstwa, nazywane są niekiedy ironicznie minifundiami, w odróżnieniu od ogromnych posiadłości ziemskich (latyfundiów), właściwych regionowi Alentejo, położonemu na południu Portugalii. Wielowiekowa izolacja krainy przyczyniła się do tego, że miejscowi mieszkańcy zachowali do dziś obyczaje nie znane w innych częściach kraju. Dla przykładu, we wiosce Rio de Onor, awanturnicy i łotrzy są karani na zebraniach całej społeczności grzywną w postaci określonej liczby wina[6]. Miejscowe tradycje, sięgające nieraz czasów germańskiego królestwa Swebów (410-585 n.e.) stały się obiektem badań antropologicznych, prowadzonych w latach 50. XX wieku[7]. Wypada tu również wspomnieć o gateiro, instrumencie ludowym przypominającym dudy, wskazującym na znaczące wpływy kultury celtyckiej w historii regionu[8].

Charakterystycznym elementem krajobrazu Trás-os-Montes są espigueiros - kamienne spichrze na żywność, zawieszone nad ziemią przy pomocy głazów, co miało chronić ich zawartość przed szczurami[9]. Inną miejscową osobliwość stanowią białe budowle w kształcie końskich podków - pombais (l.m.), czyli gołębniki, w których dawniej hodowano te ptaki na mięso[8].

Głównym problemem gospodarczym Transmontanii jest wielowiekowy odpływ młodych mieszkańców regionu do wielkich miast wybrzeża i na emigrację. Dość powiedzieć, że pobliska prowincja Minho, o dwukrotnie mniejszej powierzchni, skupia dwa razy więcej mieszkańców[10]. Odludne obszary Trás-os-Montes bywały również azylem dla uchodźców politycznych. Po 1496 roku chronili się tam wydaleni z kraju portugalscy Żydzi[11].

Pewne nadzieje dało wstąpienie Portugalii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (1986) i związane z nim dotacje z funduszy strukturalnych na budowę dróg, oraz utworzenie wyższych uczelni w dwóch głównych miastach regionu: uniwersytetu w Vila Real (1986) i politechniki w Bragançy (połowa lat 90. XX wieku[12]). Po upadku autorytarnej dyktatury António Salazara obserwuje się nawet powroty emigrantów w rodzinne strony.

Najbardziej znany Transmontańczyk to Ferdynand Magellan. Wywodziła się stamtąd również rodzima dynastia królewska Bragança, rządząca krajem od 1640 do 1910 roku.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Volker Poelzl - Spokojnie to tylko Portugalia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007; ISBN 978-83-01-15203-1, s. 13-14
  2. 2,0 2,1 Artykuł w serwisie Portugalia Online, ostatni dostęp: 11.07.2008
  3. Solar de Mateus - XVIII-wieczny pałac i winnica położona 4 km na wschód od miasta Vila Real. Ostatni dostęp: 11.07.2008
  4. Z lingwistycznego punktu widzenia mowa portugalska jest kontynuantą języka galicyjskiego.
  5. Praktyczny Przewodnik: Portugalia, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2003; ISBN 83-7304-142-7, s. 432
  6. Tamże, s. 458
  7. Artykuł o obszarze chronionym Montesinho w serwisie Portugalia Online, ostatni dostęp: 11.07.2008
  8. 8,0 8,1 Praktyczny Przewodnik: Portugalia, s. 458
  9. Budowle te spotkać można również w hiszpańskiej Galicji i Asturii pod nazwą hórreo. Zobacz galerię na wikimedia commons: hórreos
  10. Tamże, s. 432
  11. Tamże, s. 431
  12. Artykuł o Bragançy na łamach Tygodnika Powszechnego, ostatni dostęp: 11.07.2008

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons