Dudy

Dudy szkockie. 1) Piszczałka melodyczna, tzw. przebierka 2) worek 3) trzonek 4) dymka (specyficzny ustnik) 5) tenorowe piszczałki burdonowe 6) piszczałka basowa 7) stroik 8) sznurek ozdobny

Dudy wielkopolskie (mężczyzna) i kozioł czarny (kobieta)

Dudy na Białorusi, w czasie obrzędów Nocy Świętojańskiej.

Dudy (inne nazwy regionalne w Polsce to: koza, gajdy, siesieńki; powszechnie używana jest też przez laików niepoprawna nazwa kobza, która oznacza zupełnie inny instrument strunowy, co wynika ze zbieżności z nazwą "koza", używanej na określenie dud podhalańskich) – instrument muzyczny z grupy aerofonów stroikowych, składający się z:

• jednej lub kilku piszczałek melodycznych zaopatrzonych w stroiki trzcinowe (pojedyncze – tzw. klarnetowe lub podwójne – tzw. obojowe) i otwory boczne;
• jednej lub kilku piszczałek burdonowych (wydających dźwięk stały, burdon);
• zbiornika powietrza z koziej lub owczej skóry; (we współczesnych typach dud zastępowanych innymi materiałami, na przykład gore-texem)
• rurki do wdmuchiwania powietrza do zbiornika (w rozwiniętym typie dud, jak np. w śląsko-żywieckich gajdach, jest ona zastąpiona mieszkiem poruszanym ramieniem gajdosza).

Przeniesione z Azji do Europy w średniowieczu, zostały włączone do europejskiego instrumentarium ludowego; szczególnie popularne do dziś w ludowej muzyce szkockiej (tzw. bagpipe) i bułgarskiej (tzw. гайда-gajda), także w muzyce z Irlandii (uilleann pipes), rejonów Hiszpanii – Galicji i Asturii (gaita) i Francji – Bretanii (biniou). Nie mniej popularne są dudy na Słowiańszczyźnie, oraz wśród Bałtów - szczególnie na: Białorusi; (дуда/duda), Czechach (dudy) i Łotwie (dūdas). Nazwa dudy (bądź bardzo pochodna) rozpowszechniona jest w większości języków zachodnio- i wschodniosłowiańskich, bałtyjskich, a także w języku niemieckim (dudelsack).

W Polsce, w zależności od regionu, są nazywane kozłem, gajdami lub kozą. W powszechnym użyciu jest również nazwa kobza, pierwotnie dotycząca innego instrumentu (zob. kobza). Dudy są popularnym instrumentem ludowym Podhala, Beskidu Żywieckiego, Śląskiego, Śląska Cieszyńskiego a przede wszystkim Wielkopolski, gdzie rozróżnia się:

• dudy wielkopolskie
• kozioł biały (weselny)
• kozioł czarny (ślubny)
• siesieńki

Linki zewnętrzne

• Dudy Szkockie
• Polska Strona Dudziarska