Dudy
Dudy (inne nazwy regionalne w Polsce to: koza, gajdy, siesieńki[1]; powszechnie używana jest też przez laików niepoprawna nazwa kobza, która oznacza zupełnie inny instrument strunowy[2], co wynika ze zbieżności z nazwą "koza", używanej na określenie dud podhalańskich) – instrument muzyczny z grupy aerofonów stroikowych, składający się z:
- jednej lub kilku piszczałek melodycznych zaopatrzonych w stroiki trzcinowe (pojedyncze – tzw. klarnetowe lub podwójne – tzw. obojowe) i otwory boczne;
- jednej lub kilku piszczałek burdonowych (wydających dźwięk stały, burdon);
- zbiornika powietrza z koziej lub owczej skóry; (we współczesnych typach dud zastępowanych innymi materiałami, na przykład gore-texem)
- rurki do wdmuchiwania powietrza do zbiornika (w rozwiniętym typie dud, jak np. w śląsko-żywieckich gajdach, jest ona zastąpiona mieszkiem poruszanym ramieniem gajdosza).
Przeniesione z Azji do Europy w średniowieczu[3], zostały włączone do europejskiego instrumentarium ludowego; szczególnie popularne do dziś w ludowej muzyce szkockiej (tzw. bagpipe) i bułgarskiej (tzw. гайда-gajda), także w muzyce z Irlandii (uilleann pipes), rejonów Hiszpanii – Galicji i Asturii (gaita) i Francji – Bretanii (biniou). Nie mniej popularne są dudy na Słowiańszczyźnie, oraz wśród Bałtów - szczególnie na: Białorusi[4]; (дуда/duda), Czechach (dudy) i Łotwie (dūdas). Nazwa dudy (bądź bardzo pochodna) rozpowszechniona jest w większości języków zachodnio- i wschodniosłowiańskich, bałtyjskich, a także w języku niemieckim (dudelsack).
W Polsce, w zależności od regionu, są nazywane kozłem, gajdami lub kozą. W powszechnym użyciu jest również nazwa kobza[2], pierwotnie dotycząca innego instrumentu (zob. kobza). Dudy są popularnym instrumentem ludowym Podhala, Beskidu Żywieckiego, Śląskiego, Śląska Cieszyńskiego a przede wszystkim Wielkopolski, gdzie rozróżnia się:
- dudy wielkopolskie
- kozioł biały (weselny)
- kozioł czarny (ślubny)
- siesieńki
Przypisy
- ↑ Sobieski Marian, Sobieska Jadwiga: Polska muzyka ludowa i jej problemy. Kraków: 1973.
- ↑ 2,0 2,1 ; obecnie, za sprawą uzusu, słowniki dopuszczają stosowanie określenia kobza i kobziarz w odniesieniu do gry na dudach (definicja w słowniku PWN)
- ↑ Curt Sachs: Historia Instrumentów muzycznych. Kraków: PWM, 1989. ISBN 83-224-0324-0.
- ↑ Міфалогія беларусаў. Энцыклапэдычны слоўнік. Менск: Беларусь, 2011.
[edytuj] Linki zewnętrzne