Język asturyjski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Asturianu
Obszar Hiszpania, Portugalia
Liczba mówiących 550 tysięcy
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
*Języki romańskie
**Języki zachodnioromańskie
***Język asturyjski
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy nie
Regulowany przez Academia de la Llingua Asturiana
Kody języka
ISO 639-1 -
ISO 639-2 ast
SIL AST
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku asturyjskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka asturyjskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-asturyjski online

Język asturyjski (ast. asturianu lub bable) – jeden z języków zachodnioromańskich. Używany jest on w hiszpańskich prowincjach León, Asturia, Zamora i Salamanka oraz w portugalskiej prowincji Miranda do Douro.

Język ten wykształcił się z łaciny, jednocześnie wchłaniając wiele cech języków przedromańskich, którymi mówiono na obszarach należących do starożytnego plemienia Asturyjczyków.

Od roku 1980 prowadzone są usilne starania, aby chronić i promować język asturyjski. W 1994 roku w Hiszpanii około 100 tysięcy osób używało asturyjskiego jako pierwszego języka, a następne 450 tysięcy – jako drugiego języka. Mimo to sytuacja tego języka jest dramatyczna – w ciągu ostatnich 100 lat znacząco zmalała jego liczba użytkowników. W przeciwieństwie do wielu innych języków Hiszpanii nie ma on statusu języka oficjalnego, a jedynie status języka regionalnego lub mniejszościowego. Portugalia powzięła dodatkowe środki, by ten język przetrwał – oficjalnie uznała go jako język mirandyjski i wprowadziła jego nauczanie w szkołach.

Pod koniec dwudziestego wieku Akademia Języka Asturyjskiego podjęła usilne starania, by dostarczyć materiały pomocne w zachowaniu tej mowy – przeprowadzono kodyfikację, wydano słowniki, leksykony gramatyczne, zaczęto publikować w nim czasopisma. Nowa generacja asturyjskich pisarzy zaczęła tworzyć swe dzieła w tym języku, przede wszystkim dzięki różnym formom pomocy finansowej udzielanej przez rząd regionalny. Dzięki temu język ten ma dużą szansę na przetrwanie.

Cechy językowe[edytuj | edytuj kod]

Asturyjski jest językiem bardzo bliskim hiszpańskiemu (kastylijskim), czy galicyjskiemu.

W latach 80. XX w. Akademia Języka Asturyjskiego znormalizowała pisownię języka asturyjskiego, upodabniając ją do języka kastylijskiego. Przez to niemal wszystkie reguły stosowane w standardowym hiszpańskim są stosowane.

Asturyjski w porównaniu z hiszpańskim[edytuj | edytuj kod]

Podobieństwa[edytuj | edytuj kod]

Języki i dialekty Półwyspu Iberyjskiego

Język asturyjski jest zbliżony do języka hiszpańskiego – posiadają mniej więcej 85% wspólnego słownictwa oraz bardzo podobną gramatykę. Dodatkowo, niemal wszystkie osoby posługujące się asturyjskim biegle władają językiem kastylijskim. Język asturyjski jest raczej starym dialektem j. hiszpańskiego, niż odrębnym językiem. Jednak uważano go za język ze względów politycznych (partie regionalne).

Istnieją pewne słowa, które różnią się tematem w obu językach. Zdarza się też, że używa się obu tematów w każdym z języków, ale w jednym częściej niż w innym.

Różnice[edytuj | edytuj kod]

  • Tam, gdzie w źródłosłowach łacińskich jest połączenie -ct-, hiszpańskiej literze c w połączeniach -ct- odpowiada w słowach asturyjskich u: hiszp. efecto – ast. efeutu (łac. effectus).
  • Hiszpańskiej literze g przed e lub i odpowiada w słowach asturyjskich x: hiszp. algebraica – ast. alxebraica.
  • Hiszpańskiej literze j:
    • odpowiada w słowach asturyjskich x o ile w łacińskich odpowiednikach jest i/j lub x: hiszp. ejemplo, joven, japonesa – ast. exemplu, xoven, xaponesa (łac. exemplum, iuvenalis, japonica).
    • odpowiada w słowach asturyjskich y z reguły tam, gdzie w łacińskich źródłosłowach jest li: hiszp. mujer, consejo – ast. muyer, conseyu (łac. mulier, concilium).
  • Hiszpańskiej literze l przed samogłoskami często odpowiada podwójne l w słowach asturyjskich: hiszp. relación, lengua – ast. rellación, llingua. Trudno jednak sformułować jakąś regułę co do tej odpowiedniości. Na pewno nie podwaja się l w rodzajnikach ani w końcówkach -les liczby mnogiej.

Przyrostki:

Język hiszpański Język asturyjski Uwagi
-dad (l. poj.), -dades (l. mn.) -dá (l.poj.), -daes (l. mn.)  
-logía -loxía W nazwach dyscyplin nauki.

Dialekty języka asturyjskiego[edytuj | edytuj kod]

W języku asturyjskim występują trzy główne dialekty – centralny ("Bable", ast. d'asturianu central), zachodni (ast. d'asturianu occidental) i wschodni (ast. d'asturianu oriental). Czasem dodaje się tutaj dialekt leoński, który jednak często uważany jest za wariant hiszpańskiego.

Ze 100 tysięcy ludzi używających asturyjskiego jako pierwszego języka, 50 tys. posługuje się dialektem centralnym, 30 tys. zachodnim, a 20 tys. – wschodnim.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]