Tuatha Dé Danann

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy mitycznej grupy ludności zamieszkującej Irlandię. Zobacz też: Tuatha de Danann - zespół muzyczny z Brazylii grający folk metal.

Tuatha Dé Danann (wymowa nowoirlandzka: [ˠuːəhə dʲeː ˠaˠəˠ], wymowa staroirladzka: [uːaθa ʲeː aa]; „plemię, lud bogini Danu”) – według tradycji Lebor Gabála Érenn (Księga Inwazji) piąta grupa ludności zamieszkująca Irlandię. Są uważani za reprezentantów bogów goidelo-iryjskich; chrześcijańscy redaktorzy księgi zredukowali ich do stopnia historycznych królów i bohaterów.

Pochodzenie i historia[edytuj | edytuj kod]

Poemat w Księdze z Leinster wymienia wielu z Tuatha Dé, ale kończy się słowami "Mimo że (autor) wylicza ich, nie oddaje im czci". Goibniu, Creidhne i Luchta przypisani są do Tri Dée Dána ("trzej bogowie kunsztu"), a imię Dagdy jest w średniowiecznych tekstach interpretowane, jako "dobry bóg". Nawet po tym jak zostali usunięci z listy władców Irlandii, postaci takie jak Lug, Mórrigan, Aengus i Manannan pojawiają się w historiach umiejscowionych stulecia później, zdradzając wszelkie znamiona nieśmiertelności. Posiadają liczne paralele w całym świecie Celtów. Nuada jest spokrewniony z brytyjskim bogiem Nondesem; Lug jest odbiciem pan-celtyckiego bóstwa Lugusa; Tuireann jest związany z galijskim Taranisem; Ogma z Ogmiosem; Badb z Catuboduą.

Tuatha Dé Danann pochodzili od Nameda, przywódcy poprzedniej fali ludności zamieszkującej Irlandię. Przybyli z czterech północnych miast: Falias, Gorias, Murias i Finias, gdzie zdobyli swe zdolności nadprzyrodzone i atrybuty. Przybyli do Irlandii około 1 maja (data święta Beltaine), na burzowych chmurach, jednak późniejsze przekazy racjonalizują to, mówiąc, że spalili swe statki, zapobiegając odwrotowi a "chmury" były dymem z płonących okrętów. Inne źródła podają, że przybyli z zachodu na chmurach.

Pod przywództwem swego króla Nuady, wzięli udział w pierwszej bitwie pod Magh Tuiredh, na zachodnim wybrzeżu, z której wyszli zwycięsko, rozgramiając i wypierając niezdarnych i słabo uzbrojonych Fir Bolgów, którzy w tym czasie zamieszkiwali Irlandię. Podczas bitwy Nuada stracił ramię. Odkąd nie był już doskonały, nie mógł już dłużej być królem i został zastąpiony przez pół-Fomorianina, Bresa, który w swych rządach wprowadził tyranię. Medyk Dian Cecht odtworzył ramię Nuady przy użyciu płynnego srebra, co pozwoliło królowi na ponowne przejęcie władzy nad plemieniem.

Wkrótce Tuatha Dé zmierzyli się z Fomorianami w drugiej bitwie pod Magh Tuiredh. Nuada został zabity przez zatrute oko króla Fomorian Balora, lecz Balor zginął z rąk Luga, który przejął rządy jako król.

Trzecia bitwa została stoczona przeciwko kolejnym falom najeźdźców, Milezjan z Hiszpanii potomków Mila Espáine (który, jak uważa się, reprezentuje Celtów goidelickich). Milezjanie napotkali na swej drodze trzy boginie z Tuatha Dé, Ériu, Banbę, i Fodlę, które poprosili o pozwolenie na osiedlenie się na wyspie. Boginie zażądały w zamian, aby od ich imion nazwać ową wyspę; od słowa Ériu wywodzi się współczesna nazwa Éire, a Banba i Fodla są wciąż w użyciu jako poetyczne określenia Irlandii.

Jednak nie zgodzili się na to mężowie bogiń Mac Cuill, Mac Cecht, Mac Gréine, którzy w tym czasie byli królami Tuatha Dé. Poprosili więc o trzydniowy rozejm, podczas którego Milezjanie mieli wrócić na statki i odpłynąć na odległość "dziewięciu fal" od brzegu, aby rozegrać bitwę sprawiedliwie. Milezjanie przystali na to, ale Tuatha Dé użyli swych mocy i stworzyli magiczny sztorm, który miał zepchnąć najeźdźców z dala od wyspy. Milezjański poeta Amergin chwycił morze swymi wersami, aby jego lud mógł wylądować i pokonać Tuatha Dé pod Tailtiu. Ci jednak poprowadzeni przez Dagdę, zdołali ukryć się pod ziemią wzgórz Sídhe.

Walczyli jeszcze przeciwko wiedźmie Carman i jej trzem synom. Mówi się, że sprowadzili do Irlandii rydwany i druidów.

Cztery Skarby Tuatha Dé Danann[edytuj | edytuj kod]

Tuatha Dé Danann przywieźli ze sobą do Irlandii cztery magiczne skarby:

Wysocy Królowie Irlandii z Tuatha Dé Danann[edytuj | edytuj kod]

AFM: chronologia według Kronik Czterech Mistrzów; FFE: chronologia na podstawie długości rządów z Forus Feasa ar Erinn autorstwa Seathrúna Céitinn.

  • Bres AFM 1897-1890 p.n.e.; FFE 1477-1470 p.n.e.
  • Nuada AFM 1890-1870 p.n.e.; FFE 1470-1447 p.n.e.
  • Lug AFM 1870-1830 p.n.e.; FFE 1447-1407 p.n.e.
  • Eochaid Ollathair AFM 1830-1750 p.n.e.; FFE 1407-1337 p.n.e.
  • Delbáeth AFM 1750-1740 p.n.e.; FFE 1337-1327 p.n.e.
  • Fiachna AFM 1740-1730 p.n.e.; FFE 1327-1317 p.n.e.
  • Mac Cuill, Mac Cecht and Mac Gréine AFM 1730-1700 p.n.e.; FFE 1317-1287 p.n.e.

Drzewo genealogiczne Tuatha Dé Danann[edytuj | edytuj kod]

Poniższa tabela jest oparta na genealogii ustalonej przez Seathrúna Céitinn, Lebor Gabála Érenn, oraz odwołań w Cath Maige Tuireadh. Nie jest do końca jasne czy liczne Elathy and Delbáethe to różne postaci o tym samym imieniu czy różne tradycje odnośnie genealogii tej samej osoby. Należy również zaznaczyć, że Fomorianie jak np. Elatha czy Balor są blisko związani z Tuatha Dé.

                                         Nemed
                                           |
                                    Iarbonel Faidh
                                           |
                                       Beothach
                                           |
                                        Iobáth
                                           |
                                         Enna
                                           | 
                                        Tabarn
                                           |
                                          Tat
       ____________________________________|__________________________________
       |                                                                     |
     Allai                                                                 Indai
       |                                           __________________________|__________________________
       |                                           |                                                   |
     Orda                                         Nét                                               Elatha
       |                       ____________________|______________________________________________     |
       |                       |                                    |                            |     |
    Etarlám                 Esar Brec                           Delbáeth                        Dot  Bres
       |                       |                                    |                            |
       |                       |                                    |                            |
    Eochaid                Dian Cecht                            Elatha                        Balor
       |                       |                                    |                            |
       |            ___________|___________        _________________|______________________      |
     Nuada          |    |     |    |     |        |         |          |       |         |      |
    (Elcmar)       Cu Cethen Cian Miach Airmed   Dagda    Fiacha    Delbáeth   Ogma     Allód  Ethniu
   (Nechtan)        |          |                   |                    |       |       (Ler)
  _____|____        |          |      _____________|____________        |       |         |
  |        |        |          |      |      |     |     |     |        |       |         |
Etarlám Nemain  Bec-Felmas    Lug  Cermait Aengus Bodb Midir Brigid   Boann  Delbáeth  Manannan
  |                 |                 |                                     (Tuireann)
  |                 |        _________|_________          ______________________|__________________________________
  |                 |        |        |        |          |      |      |       |     |      |       |      |     |
Ernmas            Abean  MacCuill MacCecht MacGréine   Fiachna Brian Iuchar Iucharba Danu Goibniu Credne Luchta Ollam
  |__________________                                                                                             |
  |        |        |                                                                                             |
 Ériu  =  Badb      |                                                                                            Aoi
Banba  = Macha      |
Fódla = Mórrígan = Anu

Inni członkowie Tuatha Dé Danann:

Odwołania w fikcji[edytuj | edytuj kod]

Tuatha Dé Danann to nazwa flagowej łodzi podwodnej organizacji Mithril w anime Full Metal Panic!.

Odwołania w literaturze[edytuj | edytuj kod]

  • Pisarka Julian May, w swej książce zat. Pliocene Saga, przedstawia Tuatha Dé Danaan i inne istoty mityczne jako istoty pozaziemskie, dysponujące rozwiniętą technologią i zdolnościami parapsychologicznymi.
  • Książka A Wizard Abroad pisarki Diane Duane
  • Cykl Davida Sullivana, zaczynający się od utworu Toma Deitz'a zat. Windmaster's Bane, opowiada o losach nastoletniej postaci z Georgii, która przypadkiem zostaje zamieszana w sprawy elfów
  • Głównym wątkiem książki The Singing Stone autorstwa O.R. Melling jest wyprawa młodej kobiety po Cztery Skarby Tuatha Dé Danaan
  • Mark Chadbourn opisał niektórych Tuatha Dé Danaan w swojej trylogii "Wiek złych rządów" (The Age of Misrule)
  • Raymond E Feist nadmienia tę postać kilkakrotnie w swojej książce "Niebajka" (Faerie Tale)