Wielbłąd jednogarbny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: samolot PZL M18 Dromader.
Wielbłąd jednogarbny
Camelus dromedarius[1]
Linnaeus, 1758
Wielbłąd jednogarbny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina wielbłądowate
Rodzaj Camelus
Gatunek wielbłąd jednogarbny
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło dromader w Wikisłowniku

Wielbłąd jednogarbny, dromedar, dromader (Camelus dromedarius) – gatunek dużego, udomowionego ssaka lądowego z rodziny wielbłądowatych (Camelidae), blisko spokrewniony z wielbłądem dwugarbnym (baktrianem) oraz z gwanako i wigoniem. Jest wszechstronnie użytkowany: jako wierzchowiec, zwierzę juczne, źródło mleka, wełny, mięsa i skóry, a także do celów rozrywkowych. Wyhodowano liczne rasy.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Właściwą dla tego gatunku nazwą w języku polskim jest dromedar, od nazwy naukowej dromedarius. Polska nazwa dromader nie ma uzasadnienia[2]. Pochodzi z czasów Stanisława Augusta, kiedy modne było używanie francuskiego dromadaire. Zarówno jednak w polskim piśmiennictwie zoologicznym, jak i w słownikach poprawnej polszczyzny nazwa dromader wyparła w praktyce nazwę dromedar[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Formy dzikie żyły prawdopodobnie w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim. Udomowienie nastąpiło prawdopodobnie na Półwyspie Arabskim około 6 tys. lat temu. Po udomowieniu wielbłąd jednogarbny został rozprzestrzeniony przez człowieka na całym świecie[3]. Podejmowano próby wprowadzenia go na tereny pustynne Ameryki Południowej i Australii[4].

Do warunków naturalnych wtórnie przystosowała się liczna populacja dromaderów introdukowanych w Australii, gdzie wykorzystywano je jako środek lokomocji na terenach pustynnych. W wyniku rozwoju motoryzacji wielbłądy przestały być potrzebne i pozostawiono je na wolności[3]. Porzucone zwierzęta utworzyły zdziczałą populację tzw. wielbłąda australijskiego (ang. Australian feral camel).

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Wielbłąd jednogarbny ma piaskowe ubarwienie, jest wyższy od baktriana, ale charakteryzuje się lżejszą budową, dłuższymi nogami, na grzbiecie ma tylko jeden garb, a jego owłosienie nie jest tak obfite jak u baktriana[4].

Stado dromedarów, Maroko
Dromedar
Wielbłądzica z młodym w ZOO w Gdańsku

Dane liczbowe[edytuj | edytuj kod]

  • Długość tułowia: 300 cm
  • Długość ogona: ok. 50 cm
  • Wysokość w kłębie: 180–210 cm
  • Masa ciała: 600-1000 kg
  • Ciąża: trwa 12–13 miesięcy.
  • Liczba młodych w miocie: 1
  • Czas karmienia: 1 rok
  • Długość życia: około 50 lat

Przystosowania[edytuj | edytuj kod]

Wielbłądy wykazują bardzo dużą odporność na brak wody przy wysokiej temperaturze otoczenia, ponieważ ich organizmy wykształciły wiele przystosowań. Przed niekorzystnym nagrzewaniem ciała promieniami słonecznymi chronią je dwie warstwy stanowiące izolację termiczną: pierwsza to ok. 10-centymetrowa, wełnista warstwa futra, drugą tworzy nagromadzona w garbie warstwa tłuszczu. Różnorodne przystosowania fizjologiczne, etologiczne oraz sposób odżywiania się pozwalają tym zwierzętom oszczędnie gospodarować zasobami wody w organizmie[3].

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Kości wielbłądzie, prawdopodobnie dromaderów, znajdowane są na stanowiska paleolitycznych na terenach od Syrii do Egiptu. Sceny polowania pojawiają się w rytach skalnych pochodzących z 6-3,5 tys. lat p.n.e. Kości wielbłądzie znajdowane są w neolitycznych osadach w Jordanii. Miejsce i okres udomowienia wielbłąda jednogarbnego nie są znane. Podejrzewa się obszar południowej Arabii, gdzie żyły liczne ludy pasterskie, i które mogły zacząć je wykorzystywać do transportu, w kontaktach z centrami miejskimi znajdującymi się na Synaju i północnej części Półwyspu Arabskiego, ok. 2 tys. lat p.n.e.[5]

Ze względu na doskonałe przystosowanie do warunków pustynnych, dromadery są szeroko wykorzystywane jako zwierzęta juczne, mięsne i mleczne na terenach o niedoborze wody.

  • Minimalnie obciążony wielbłąd jednogarbny jest w stanie biec z prędkością ok. 16 km/h przez 18 godzin w ciągu doby. Na krótkie dystanse może przenieść ładunek 800 kg, a 300 kg - przez kilka dni[5].
 Osobny artykuł: Mleko wielbłądzie.
Mleko wielbłądzie przypomina krowie pod względem odżywczym i smakowym; zawiera więcej witaminy C. Wielbłądy dają mleko nawet w bardzo suchych warunkach, kilkukrotnie więcej niż inne zwierzęta hodowlane w tych samych warunkach. Dromadery dają mleko nawet 20 miesięcy po ocieleniu. W Sudanie wielbłądy mające dobry dostęp do wody dają 8-15 kg mleka dziennie. Wśród niektórych ludów afrykańskich, mleko wielbłądzie zaspokaja większość zapotrzebowania energetycznego (60% w przypadku Masajów, 60-70% dla ludów Borana, a nawet 75% dla Rendille)[5].
  • Mięso przypomina wołowinę, jest bardzo chude (poniżej 5% tłuszczu). Zabijając dorosłego dromadera można uzyskać do 400 kg mięsa, ale starsze zwierzęta są bardzo łykowate; cenione jest mięso wielbłądów poniżej 5 roku życia. Tłuszcz skoncentrowany jest w garbie, wytopiony używa się czasem zamiast masła. Wyznawcy niektórych religii jak część żydów, zaratusztrian czy Koptów unikają mięsa wielbłądziego[5].
  • Krew wielbłądów spożywana jest we wschodniej Afryce[5].
  • Wełna dromaderów pozyskiwana jest w Sudanie i Indiach, gdy zwierzęta linieją i służy do wyrobu kurt, materiału na namioty, lin i dywanów[5].
  • Odchody wykorzystywane są jako nawóz i opał[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • birtugan (inaczej nar) – hybryda wielbłąda dwugarbnego z jednogarbnym
  • cama – hybryda lamy i dromedara

Przypisy

  1. Camelus dromedarius w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Komosińska i Podsiadło, 2002, za: Łukaszewicz K., 1971. Zagadka "Okrętów pustyni". Wszechświat, Kraków, 12: 309–311.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  4. 4,0 4,1 Mały słownik zoologiczny. Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Elizabeth A. Stephens: Camels. W: Kenneth F. Kiple, Kriemhild Coneè. Ornelas: The Cambridge world history of food. Cambridge, UK ; New York: Cambridge University Press, 2000, s. 468-480. ISBN 978-0-521-40216-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.