Łazarz (Poznań)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Poznania Łazarz
Część Poznania
Ilustracja
Rynek Łazarski – centrum Łazarza
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Miasto Poznań
Dzielnica Osiedle Św. Łazarz
W granicach Poznania 1900
Nr kierunkowy (+48) 61
Tablice rejestracyjne PO
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Łazarz
Łazarz
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Łazarz
Łazarz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łazarz
Łazarz
Ziemia52°23′54″N 16°53′58″E/52,398333 16,899417
Portal Portal Polska

Łazarz – część Poznania, położona na obszarze jednostki pomocniczej Osiedle Św. Łazarz, na południowy zachód od centrum miasta. Zespół urbanistyczno-architektoniczny Łazarza obejmuje wiele przedwojennych obiektów (w tym sporo z przełomu XIX i XX w.) i od 6 października 1982 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-239[1].

Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej
Kościół pw. św. Anny
Hala „Arena”
Palmiarnia
Willa Paula Ueckera – siedziba Radia Poznań
VIII LO
ul. Kanałowa
Postmodernistyczny budynek przy ul. Calliera
Domy robotnicze przy ul. Kolejowej
Widok na budowaną przychodnię przy ul. Bogusławskiego, Liceum Ogólnokształcące VIII i wieżę Kościoła pw. Matki Boskiej Bolesnej, 1964 rok

Miejsce w strukturze miasta[edytuj]

Położony jest w południowej części miasta, graniczy od północy z centrum i Jeżycami, od wschodu z Wildą, od południa z Dębcem i Górczynem, a od zachodu z osiedlami Raszyn i Grunwald. Na Łazarzu znajduje się organ samorządowy pomocniczy Miasta Poznania: Rada Osiedla Świętego Łazarza. Obecnie (od 1 stycznia 2011 r., po włączeniu Osiedla Targowego) granicą administracyjną Osiedla Św. Łazarz jest obszar ulic: Bukowska – Przybyszewskiego – Rondo Jana Nowaka-Jeziorańskiego – Reymonta – Arciszewskiego – Palacza – Krauthofera – tory kolejowe równolegle do ul. Góreckiej i Kolejowej (w tym tereny starego dworca kolejowego[2]) – most Dworcowy (krótko) – Dworcowa do wysokości Bukowskiej – skrzyżowanie Bukowskiej i Roosevelta[3][4]. Łazarz posiada ponadto swoje logo i herb wyłonione przez mieszkańców w konkursie portalu lazarz.pl.

Głównymi punktami Łazarza są[edytuj]

Znajduje się tu szkoła średnia – II LO im. Generałowej Zamoyskiej i Heleny Modrzejewskiej.

Historia[edytuj]

Osiedle św. Łazarz utworzone zostało w XVI w. na terenie należącym do dawnego szpitala św. Łazarza (położonego przy obecnej ul. Niedziałkowskiego). Nazwa osiedla św. Łazarz związana jest właśnie ze starym szpitalem, istniejącym już od lat sześćdziesiątych XVI wieku i kościółkiem pw. św. Łazarza. Od imienia patrona wzięła się nazwa lazaretów (głównych prowizorycznych szpitalików wojennych) oraz nazwa części Poznania. Już w 1569 roku pojawili się kwestarze, którzy drogą ofiar i jałmużny gromadzić mieli fundusze na budowę szpitala dla biednych zadżumionych. W roku 1571 pierwsze obiekty szpitala były już gotowe, by potem przez następne kilkadziesiąt lat pomyślnie rozwijać się i rozbudowywać. Szpital, którego patronem był św. Łazarz, zarządzany był przez mianowanych przez magistrat poznański prowizorów, zwanych też ekonomami lub opiekunami. Jak później odnotowano posiadał on silne zaplecze ekonomiczne w postaci folwarku. Jego ziemie „poczynają się zaraz za szpitalem (...) a kończą u granicy drogi górczyńskiej”[potrzebny przypis]. Był to zatem znaczny obszar, obejmujący część dzisiejszej Wildy i cały Łazarz. Nic dziwnego zatem, że do pracy angażowano również sezonowych wyrobników wiejskich, tzw. ratajów. Mieszkali oni głównie w wiosce miejskiej, po drugiej stronie Warty, od ich profesji zwanej Ratajami. Na terenie wsi w XVIII wieku zaczęli osiadać Bambrzy. Na należących do nich gruntach w następnych stuleciach wzniesiono opodal dworzec kolejowy i kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej. W końcu XIX w. powstały pierwsze zakłady przemysłowe, uruchomiono fabrykę maszyn rolnych (przy ul. Kolejowej) i elektrownię (przy ul. Sczanieckiej). Zachowaną pamiątką wiejskiej przeszłości Łazarza jest dom ostatniego sołtysa wsi, Adama Jeskiego, przy ul. Głogowskiej 37 (25 września 2011 roku częściowo spłonął). Łazarz w granice Poznania został włączony w kwietniu 1900 roku wraz z Wildą, Górczynem oraz Jeżycami, stając się terenem intensywnego budownictwa. Nazwa ul. Granicznej upamiętnia przebieg granicy między gminami Wilda i Łazarz sprzed 1900 r. (obszar należący niegdyś do kościoła w praktyce już wcześniej został oddzielony od Wildy torami kolejowymi).

W pierwszych latach XX w. powstała m.in. zabudowa ulic w okolicy ul. Matejki, o bogatych formach eklektycznych oraz w okolicy ul. Małeckiego, o nieco skromniejszych formach. Już wtedy Łazarz zaczął dzielić się wyraźnie na dwie części: wschodnią (dolny) i zachodnią (górny). Do dziś osią przedzielającą zabudowania jest ulica Głogowska. We wschodniej części oprócz kamienic przeważały skromne domostwa kolejarzy, zbudowane nieco na południe, wzdłuż torów kolejowych oraz ulic Kolejowej i Łukaszewicza.

W styczniu i lutym 1945 Łazarz (wraz z Wildą) był pierwszą dzielnicą Poznania, z której wyparto Niemców. Stosunkowo niewielkie zniszczenia substancji budowlanej sprawiły, że w tych miesiącach stał się administracyjnym centrum Poznania[6]. Urząd Wojewódzki znajdował się w budynku Gimnazjum im. Adama Mickiewicza, Urząd Miejski, siedziba PPR i Milicji Proletariackiej[7] przy ul. Matejki róg Wyspiańskiego, a PPS przy Spokojnej 24 (potem Kniewskiego, obecnie Limanowskiego). Na terenie Johow-Gelände i okolic rozlokowały się ponadto inne instytucje i wydziały służb miejskich[8]. Na Rynku Łazarskim 2 lutego 1945 poznańscy komuniści pod wodzą Franciszka Danielaka zorganizowali pierwsze wiece mieszkańców, mające na celu agitację polityczną[9].

W latach 1954-1990 Łazarz należał do administracyjnej dzielnicy Grunwald, od roku 1996 znajduje się w granicach Osiedla Św. Łazarz[10].

W 1987 roku zorganizowano pierwsze Dni Łazarza; od 1991 r. stały się dorocznym świętem mieszkańców dzielnicy i odbywają się na przełomie maja i czerwca[11].

Znani mieszkańcy Łazarza[edytuj]

Ważniejsze ulice i obiekty architektoniczne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 31 marca 2017; 6 miesięcy temu. [dostęp 2010-09-20]. s. 157.
  2. Osiedle Targowe i Święty Łazarz zostały połączone. Lazarz.pl. [dostęp 2015-08-21].
  3. Osiedle Św. Łazarz. Poznan.pl. [dostęp 2015-08-21].
  4. Uchwała Rady Miasta Poznania nr LXXV/1068/V/2010 z dnia 2010-07-09. bip.poznan.pl. [dostęp 2015-08-21].
  5. Park Wilsona – Rozbierali kiosk, znaleźli schron. [dostęp 2015-08-21].
  6. Wiktoria Hetmańska, W partyjnej kuźni przy ulicy Matejki, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 78, ​ISBN 83-232-0322-9​.
  7. Adam Glapa, Wśród ludzi z czerwoną opaską, w: Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 57, ​ISBN 83-232-0322-9​.
  8. Bolesław Pleśniarski, W budynku dawnego gimnazjum przy ulicy Focha, W: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 240-241, ​ISBN 83-232-0322-9​.
  9. Tadeusz Świtała, przedmowa do: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 22, ​ISBN 83-232-0322-9​.
  10. Uchwała Rady Miejskiej Poznania nr XXXV/234/II/96 z dnia 1996-03-19. bip.poznan.pl. [dostęp 2015-08-21].
  11. Dni Łazarza. Lazarz.pl, poznański portal dzielnicowy. [dostęp 2015-08-21].
  12. Polski hip-hop

Bibliografia[edytuj]

  • Atlas architektury Poznania, pod red. Janusza Pazdera, Poznań, Wyd. Miejskie, 2008, ​ISBN 978-83-7503-058-7​.

Linki zewnętrzne[edytuj]