Bambrzy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bambrzy
Nazwa polska Bambrzy
Bambry
Rejon Wielkopolska
Kraj Polska
Język polski
Religia rzymski katolicyzm
Grupa Polacy

Bambrzy, Bambry (niem. Posener Bamberger, potocznie też Gelbfuss, w gwarze dolnoniemieckiej Jeiafout[1]) – Polacy pochodzenia niemieckiego, potomkowie osadników przybyłych z okolic Bambergu (Frankonia), którzy w latach 1719–1753 zostali sprowadzeni przez władze Poznania, aby zasiedlić opuszczone wsie, które zostały zniszczone podczas wojny północnej i będącej jej skutkiem epidemii cholery. Z ideą tą wystąpił najprawdopodobniej biskup Krzysztof Antoni Szembek lub jego poprzednik – Michał Bartłomiej Tarło. Oni to, w czasie pobytu w południowej Frankonii, zauważyli, że pomimo wysoko postawionej kultury rolnej wielu tamtejszych chłopów żyje w ubóstwie. Był to wynik zakazu podziału gospodarstw pomiędzy dzieci. Jedynym warunkiem dla osadników było (zgodnie z nakazem Augusta II Mocnego z 1710 dotyczącego wszystkich cudzoziemców osiedlających się w Polsce) wyznanie rzymskokatolickie.

W rzeczywistości strój „Bamberki” to suknia z okolic Czarnkowa
Bamberki podczas procesji Bożego Ciała na Jeżycach
Bamberka w stroju odświętnym
Strój panieński (na głowie kornet)

Osadnicy przybywali w kilku falach osiedlając się:

Osadnicy przybyli nie tylko z okolic samego Bambergu, ale także z innych regionów Starej Rzeszy. W początkowym okresie, ze względu na język i warunki zasiedlenia, wszystkich osadników zwano bambrami. W wieku XIX mianem tym określano wszystkich, niezależnie od pochodzenia, mieszkańców wsi, w okresie międzywojennym „bamber” oznaczał dobrego, bogatego gospodarza. Po II wojnie światowej słowo to zmieniło swój wydźwięk na pejoratywny.

Ogółem liczba osadników wynosiła ok. 450-500 osób – na podstawie zachowanych kontraktów, natomiast późniejsze dokumenty sugerują przybycie osadników niemieckich pomiędzy czterema falami, stąd dokładniejsza liczba przybyłych szacowana jest na 900 osób.

Nowi przybysze uzyskali od miasta bardzo korzystne warunki: gospodarkę czynszową (polskich chłopów obowiązywała w tym czasie pańszczyzna), drewno na budowę domów, ziarno na zasiew i kilkuletnie zwolnienie z czynszu. Te same warunki, kilkanaście lat później, rozszerzono na nielicznych polskich rolników.

Stosunkowo szybkiej polonizacji sprzyjała wspólna z rdzennymi mieszkańcami wiara oraz małżeństwa mieszane. O tym zjawisku najlepiej świadczy fakt, że w końcu XIX wieku wśród katolickich mieszkańców wsi należących do miasta Poznania nie było ani jednej osoby deklarującej narodowość niemiecką.

Kobiecy strój bamberski ukształtował się w okresie XIX wieku w Poznaniu ze skrzyżowania cech strojów frankońskich, łużyckich, lubuskich oraz wielkopolskich, a także biedermeieru.

W listopadzie 2003 otwarto w Poznaniu Muzeum Bambrów Poznańskich, zbudowane głównie staraniem Towarzystwa Bambrów Poznańskich i prof. Marii Paradowskiej.

Zobacz też[edytuj]

Literatura[edytuj]

  • Maria Paradowska: O historii Bambrów inaczej, Wydawnictwo Miejskie, Poznań: staraniem Towarzystwa Bambrów Poznańskich, 2003, ​ISBN 83-89525-00-3​.
  • Maria Paradowska: Poznań. Bamberger Spuren. Stadtführer, Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2002, ​ISBN 83-87847-77-1​.

Przypisy

  1. Albert Koerth 1904. „Sprachliche Eigenarten des Posener Plattdeutsch”, Historische Monatsblätter für die Provinz Posen V: 65-73.

Linki zewnętrzne[edytuj]