Żabi Róg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53°52'03"N 20°00'47"E
- błąd 38 m
WD 53°52'59.9"N, 20°1'0.1"E, 53°52'16.14"N, 20°0'42.84"E
- błąd 14 m
Odległość 1876 m
Żabi Róg
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Morąg
Liczba ludności  1220
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 14-300
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0482938
Położenie na mapie gminy Morąg
Mapa konturowa gminy Morąg, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa konturowa powiatu ostródzkiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Ziemia53°52′03″N 20°00′47″E/53,867500 20,013056

Żabi Róg (dawna nazwa Horn[1]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Morąg.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Miejscowość leży w historycznym regionie Prus Górnych[2].

Wieś położona jest nad jeziorem Żabim na Pojezierzu Iławskim. Wieś turystyczna, położona w pobliżu jeziora Narie (3 km), w bliskim sąsiedztwie miejscowości turystycznych: Kretowiny, Bogaczewo oraz Gubity.

Żabi Róg położony jest na terenie historycznej krainy Prusy Górne.

W Żabim Rogu swoją siedzibę mają dwa duże zakłady przemysłowe: producent kostki brukowej oraz „fabryka domów” produkująca płyty do budowy bloków mieszkalnych. Poza tym na życie i krajobraz wsi oraz okolic wpływ ma duża żwirownia, która do płukania żwiru wykorzystuje naturalny spadek wody pomiędzy jeziorem Marąg a położonym niżej jeziorem Żabim.

We wsi działa kilka sklepów spożywczych oraz funkcjonuje położona 2 km od centrum wsi stacja kolejowa Żabi Róg – na linii kolejowej nr 220 OlsztynPasłęk.

Na uwagę zasługuje również nowoczesny budynek, w którym w 1997 roku odbyła się wojewódzka inauguracja roku szkolnego. Mieści się w nim szkoła podstawowa, a w latach 1999–2017 także gimnazjum[3]. W szkole działa czołowa polska sekcja unihokeja „Nolet”. W Żabim Rogu działał również klub sportowy piłki nożnej (liga okręgowa) „Żabianka” Żabi Róg.

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

O Żabim Rogu wspomniał Zbigniew Nienacki w swojej powieści dla młodzieży Pan Samochodzik i Niewidzialni. Prawdopodobnie Żabi Róg był też inspiracją dla nazwy miejscowości Złoty Róg, w której toczy się akcja wcześniejszej części Pan Samochodzik i Winnetou (Zbigniew Nienacki mieszkał w Jerzwałdzie – 50 km od Żabiego Rogu).

Etymologia nazwy wsi[edytuj | edytuj kod]

Przed 1945 rokiem Żabi Róg nosił niemiecką nazwę „Horn” (róg), która w niemieckiej etymologii oznaczała również „brzeg, nabrzeże” i często występuje w nazwach miejsc położonych nad wodą (porównaj Niedźwiedzi Róg nad jeziorem Śniardwy i inne miejscowe nazwy na Mazurach). Natomiast pewna część jeziora (jedna z zatok wraz z sąsiadującymi z nią domami), według podania ludowego obfitująca w żaby, nazywana była przez miejscowych „Poggewinkel” (dosłownie żabi kąt, żabi róg). Poza tym jezioro Żabie, jako zbiornik płytki, rzeczywiście obfituje w żaby. Komisja Ustalania Nazw Miejscowych działająca po 1945 roku nawiązała do tych tradycji wybierając nazwę Żabi Róg. Do przedwojennej nazwy nawiązują natomiast miejscowe nazwy topograficzne: Horno (jeziorko, obecnie zarosłe), Mały Horn (osada nad jez. Narie sąsiadująca z Bogaczewem, administracyjnie należąca do Żabiego Rogu).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu wsi (dokładniej koło stacji kolejowej, osada Żabi Róg PKP, odnaleziono ślady po dwóch kurhanach z młodszej epoki brązu.

Wieś wymieniana w dokumentach w latach 1340–1343, kiedy to Zygfryd Sitten – główny szpitalnik i komtur elbląski – wydał przywilej na założenie karczmy, niejakiemu Jakubowi. W przywileju wyznaczono dwa lat wolnizny oraz roczną daninę w wysokości półtorej grzywny zwykłej monety i czterech gęsi rocznie. Budowa karczmy wskazuje, że w tym miejscu istniała wieś lub jakaś osada.

Wieś lokowana na prawie chełmińskim w 1353 r. przez komtura elbląskiego Ortolfa z Trewiru, który polecił wójtowi z Morąga założyć wieś czynszową na 60 włokach pod nazwą „Guldindhorn”. Zasadźca otrzymał 6 włók wolnych od daniny i urząd sołtysa. Na 54 włokach wyznaczono daninę w wysokości pół grzywny i dwóch kur od każdej włóki rocznie. Ponieważ nie wspomniano o wolniźnie, można wnioskować, że wieś lokowana była na terenie już zagospodarowanym (być może wcześniej była tu wieś na prawie pruskim). W przywileju lokacyjnym mieszkańcy otrzymali także prawo połowu ryb na własne potrzeby w sąsiadującym z wsią jeziorze (obecnie jezioro Żabie). Przywilej lokacyjny został odnowiony w 1420 r., z dodatkowym obciążeniem: sołtys. zobowiązany został do służby zbrojnej w pancerzu, a z włók czynszowych obowiązywało płużne i należność wartownicza oraz dziesięcina dla księdza we Florczakach.

Wieś była bardzo niszczona w czasie wojny w latach 1519–1521, jeszcze w 1543 r. aż 33 włoki ziemi leżało odłogiem, a jedynie 21 było uprawianych. Kolejne znaczne zniszczenia nastąpiły w czasie wojen szwedzkich – wieś nie była w stanie płacić żadnych danin przez dłuższy czas.

Na początku XVII w. we wsi było 16 chłopów, posiadających po 3 włoki. W 1782 r. w Żabim Rogu były 34 „dymy” (gospodarstwa domowe). W 1817 we wsi było 43 domów z 230 mieszkańcami, w 1858 – 70 domów i 495 mieszkańców. W roku 1939 we wsi było 223 gospodarstwa domowe i 769 mieszkańców. 349 osób utrzymywało się z rolnictwa lub leśnictwa, 244 z pracy w przemyśle lub rzemiośle, 61 osób utrzymywało się z pracy w handlu lub komunikacji. W tym czasie było 55 gospodarstw rolnych o powierzchni w granicach 0,5-5 ha, 22 gospodarstwa o areale 5-10 ha, 26 o areale 10-20 hai 14 o powierzchni w granicach 20-100 ha.

Jednoklasowa szkoła powstała w XVIII w. W 1939 r. była to już trzyklasowa szkoła z trzema nauczycielami, a uczęszczały do niej dzieci także z pobliskich Kretowin.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

W centrum wsi znajduje się zabytkowa szkoła, w której obecnie znajduje się pensjonat. Naprzeciwko niej ulokowane są pozostałości pomnika, poświęconego ofiarom I wojny światowej. Marmurowa tablica z tego pomnika przechowywana jest w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.

Montek (niem. Montek Bruch) – bagno położone około jednego kilometra na północ od wsi Żabi Róg[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Marian Biskup Wojna pruska, str. 29: "Ukształtowanie terenowe Prus powodowało, że już w XV wieku dzielono je na tak zwane Prusy Górne (Oberland), sięgające od linii dolnej Wisły do Pasłęki, i Prusy Dolne (Niederland) obejmujące nizinne obszary na Wschód od Pregoły (...).
  3. Historia szkoły | Szkoła Podstawowa im. Ireny Kwinto w Żabim Rogu. oficjalna strona [dostęp 2021-03-07]
  4. Gustaw Leyding „Nazwy Fizjograficzne”, W: „Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Morąg. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1973

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]