8½

8½ – Osiem i pół

Otto e mezzo

Gatunek	dramat psychologiczny
Data premiery	14 stycznia 1963 1965 (Polska)
Kraj produkcji	Włochy Francja
Język	włoski angielski francuski niemiecki
Czas trwania	138 minut
Reżyseria	Federico Fellini
Scenariusz	Federico Fellini Tullio Pinelli Brunello Rondi Ennio Flaiano
Główne role	Marcello Mastroianni Anouk Aimée Sandra Milo Claudia Cardinale
Muzyka	Nino Rota
Zdjęcia	Gianni di Venanzo
Scenografia	Piero Gherardi
Kostiumy	Piero Gherardi
Montaż	Leo Cattozzo
Produkcja	Angelo Rizzoli
Wytwórnia	Cineriz Francinex
Nagrody
2 Oscary w roku 1963 (za najlepszy film nieangielskojęzyczny oraz za kostiumy)

8½ (wł. Otto e mezzo) – czarno-biały włoski film psychologiczny z 1963 w reżyserii Federica Felliniego, z Marcellem Mastroiannim w roli głównej. Często uznawany za jeden z najlepszych, najbardziej inspirujących i wpływowych filmów w historii kina europejskiego i światowego.

Tytuł nawiązuje do faktu, że Fellini dotychczas zrealizował „osiem i pół” filmu. Twórca poprzednio wyreżyserował sześć filmów pełnometrażowych, dwa krótkometrażowe oraz film we współpracy z Albertem Lattuadą; ostatnia pozycja liczona jest jako „pół”.

Film otrzymał dwa Oscary: za najlepszy film nieanglojęzyczny oraz za najlepsze kostiumy.

Treść

Film rozpoczyna się symboliczną sceną ukazującą sen o dehumanizacji współczesnej cywilizacji. Reżyser Guido, uwięziony wewnątrz swojego samochodu stojącego w zatłoczonym tunelu, nie może otworzyć drzwi ani uchylić szyby. Ogarnia go panika, traci siły i dusi się, podczas gdy otoczenie pozostaje zupełnie obojętne. W ostatniej chwili przebija dach pojazdu, ucieka, unosi się ponad rzeczywistość i odlatuje w nieznane.

Film nie posiada klasycznej, linearnej fabuły. Główny bohater – obdarzony cechami samego Felliniego – zobowiązał się zrealizować kolejny film, który miał stanowić krytykę egoistycznego społeczeństwa i kończyć się ucieczką nielicznych sprawiedliwych z miejsca zagłady. Produkcja została już uruchomiona: zbudowano monumentalną scenografię, zaangażowano aktorów, wyznaczono datę rozpoczęcia zdjęć. Mimo to reżyser wciąż nie ma pomysłu na film.

W stanie twórczego kryzysu analizuje swoje życie, wspomina kluczowe momenty oraz kobiety, które odegrały w nim istotną rolę. Chociaż nie ma już nic do powiedzenia, jako artysta stara się opowiedzieć historię samego braku tej opowieści. W ten sposób rzeczywistość przeplata się z marzeniami sennymi, wspomnieniami z dzieciństwa i wizjami przyszłego filmu.

Dzieło jedynie częściowo odwołuje się do rzeczywistości – większą jego część stanowią fragmentaryczne obrazy: „uboczne komentarze mędrców i głupców, wspomnienia z młodości, umyślnie naiwne symbole, koszmary senne, marzenia, nieuświadomione lęki, wyrzuty sumienia, niewysłowione pożądania”.

Obsada

• Marcello Mastroianni – reżyser Guido Anselmi
• Anouk Aimée – Luisa, jego żona
• Sandra Milo – Carla, jego kochanka
• Claudia Cardinale – Claudia, gwiazda filmowa
• Rosella Falk – Rossella, przyjaciółka Luisy
• Elisabetta Catalano – Matilda, siostra Luisy
• Mario Pisu – Mario Mezzabotta, przyjaciel Guida
• Barbara Steele – Gloria Morin, nowa przyjaciółka Mezzabotty
• Madeleine Lebeau – Madeleine, francuska aktorka
• Caterina Boratto – tajemnicza kobieta
• Guido Alberti – Pace, producent filmu
• Mario Conocchia – Conocchia, dyrektor produkcji
• Jean Rougeul – Carini Daumier, krytyk filmowy
• Eugene Walter – amerykański dziennikarz
• Gilda Dahlberg – jego żona
• Giuditta Rissone – matka Guida
• Annibale Ninchi – ojciec Guida
• Tito Masini – kardynał
• Mary Indovino – jasnowidzka Maya
• Yvonne Casadei – Jacqueline Bonbon, b. tancerka kabaretowa
• Eddra Gale – Saraghina
• Nadia Sanders – Nadine
• Olimpia Cavalli – Olimpia

Oceny i interpretacje

Jedna z końcowych scen filmu

W istocie surrealistyczny komediodramat Felliniego odebrano jako przejaw kina autorskiego posuniętego do zupełnego autotematyzmu. Ten nader krytyczny, mocno zironizowany portret reżysera nacechowanego skrajnym egocentryzmem, odczytywano domyślnie jako wyraz skruchy środowiska filmowców wobec świata zewnętrznego; zwracano przy tym uwagę na szczerość samokrytycznej wypowiedzi Felliniego. Jako pokrewny film charakteryzujący się podobnym spojrzeniem i wykazujący liczne zbieżności z jego obrazem wskazywano Wszystko na sprzedaż Andrzeja Wajdy. Za inny utwór europejskiej kinematografii kwalifikowany do tej kategorii uznać można Noc amerykańską François Truffauta, przedstawiającą jednak raczej autoportret reżysera przy pracy.

W roku 1995, z okazji stulecia powstania kina, film Felliniego znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, które propagują szczególne wartości religijne, moralne lub artystyczne.

Nagrody

• 1964 – Federico Fellini, Oscar najlepszy film nieangielskojęzyczny
• 1964 – Piero Gherardi, Oscar najlepsze kostiumy
• 1964 – Federico Fellini, (nominacja) Oscar najlepszy reżyser
• 1964 – Federico Fellini, Ennio Flaiano, Tullio Pinelli, Brunello Rondi (nominacja) Oscar najlepszy scenariusz oryginalny
• 1964 – Piero Gherardi, (nominacja) Oscar najlepsza scenografia
• 1964 (nominacja) – BAFTA najlepszy film obcojęzyczny BAFTA

Bibliografia

• Jerzy Płażewski: Historia filmu (1895-2000). Warszawa: Książka i Wiedza, 2001, ISBN 83-05-13190-4, s. 258-259

Linki zewnętrzne

• 8½ – Osiem i pół w bazie IMDb (ang.)
• 8½ w bazie Filmweb
• Plakat filmu
• Criterion Collection: 8½ (ang.)
• Kolekcja z Museum of Modern Art: Federico Fellini. 8½. Moma. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).