Przejdź do zawartości

Federico Fellini

Edytuj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Federico Fellini
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

20 stycznia 1920
Rimini

Data i miejsce śmierci

31 października 1993
Rzym

Zawód

reżyser, scenarzysta

Współmałżonek

Giulietta Masina
(1943–1993;
syn Pier Federico)

Lata aktywności

1942–1990

Odznaczenia
Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001) Order Zasługi Republiki Włoskiej II Klasy (1951-2001)
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Federico Fellini (ur. 20 stycznia 1920 w Rimini, zm. 31 października 1993 w Rzymie) – włoski reżyser i scenarzysta filmowy, jeden z czołowych przedstawicieli europejskiego kina autorskiego drugiej połowy XX wieku. Karierę rozpoczynał jako scenarzysta współpracujący z przedstawicielami włoskiego neorealizmu, m.in. Roberto Rossellinim, z czasem jednak wypracował własny, rozpoznawalny styl, łączący elementy baroku, estetyki cyrkowej oraz onirycznej wizyjności.

Do najbardziej znanych filmów w jego dorobku należą La strada (1954), Noce Cabirii (1957), Osiem i pół (1963) oraz Amarcord (1974) – nagrodzone Oscarami dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego – a także Słodkie życie (1960), uhonorowane Złotą Palmą na Festiwalu Filmowym w Cannes. W 1993 roku otrzymał Oscara honorowego za całokształt twórczości. Przez większą część swojej kariery reżyserskiej, od Białego szejka (1952) do Próby orkiestry (1979), współpracował z kompozytorem Nino Rotą, a od 1943 roku pozostawał w związku małżeńskim z aktorką Giuliettą Masiną, która zagrała w wielu jego filmach.

Twórczość Felliniego łączyła elementy realizmu magicznego i surrealizmu z pogłębioną analizą psychologiczną postaci, co pozwalało reżyserowi balansować między rzeczywistością a sferą wyobraźni. Wpływ jego twórczości na kolejne pokolenia reżyserów był na tyle istotny, że w krytyce filmowej upowszechnił się przymiotnik felliniano, odnoszący się do filmów o bujnej, ekstrawaganckiej wyobraźni wizualnej. W przeprowadzonej w 2002 roku ankiecie magazynu „Sight and Sound” Fellini zajął siódme miejsce na liście najważniejszych reżyserów w historii kina według krytyków oraz drugie miejsce na analogicznej liście sporządzonej przez samych reżyserów.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość

[edytuj | edytuj kod]

Federico Fellini urodził się 20 stycznia 1920 roku w Rimini[1]. Jego ojciec, Urbano Fellini, pracował jako komiwojażer i z racji zawodu często przebywał poza domem[2.1], matka Ida zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego[3.1].

Fellini wielokrotnie opowiadał w wywiadach historię o tym, jak w dzieciństwie uciekł z domu, by przyłączyć się do wędrownego cyrku. Wydarzenie to jednak nigdy nie miało miejsca i służyło ubarwieniu jego biografii[4.1]. W 1929 roku ukończył katolicką szkołę podstawową[4.2].

Fellini nie przejawiał szczególnego zainteresowania nauką szkolną. Po jej ukończeniu w 1938 wyjechał z rodzinnego Rimini do Florencji[4.2], a następnie do Rzymu, gdzie rozpoczął studia prawnicze, by uniknąć służby wojskowej[1][5]. Dołączył do redakcji pisma satyrycznego „Marc’Aurelio”[6.1], gdzie do 1942 publikował setki rysunków oraz prowadził rubrykę humorystyczną[5][7]. W Rzymie poznał aktora rewiowego Aldo Fabriziego, dla którego pisał humorystyczne monologi i skecze radiowe. W jednej z tych produkcji występowała młoda aktorka Giulietta Masina; para poznała się w tym okresie, a w 1943 zawarła związek małżeński[4.3]. Mieli jednego syna, Piera Federica, urodzonego i zmarłego w 1945 wskutek powikłań poporodowych[4.3].

W Rzymie nawiązał również kontakt z Roberto Rossellinim, jednym z głównych przedstawicieli włoskiego neorealizmu. Fellini został współscenarzystą dialogów filmu Rzym, miasto otwarte (1945), co przyniosło mu pierwszą nominację do Oscara za scenariusz[8]. Wkrótce potem był współscenarzystą i asystentem reżysera przy kolejnym filmie Rosselliniego, Paisà (1946)[5]. Współpracował również jako scenarzysta z Pietro Germim (m.in. przy filmie Droga nadziei, 1950) oraz z Albertem Lattuadą, z którym napisał scenariusze do Senza pietà (1948) i Il mulino del Po (1949)[7]. Nie został natomiast uwzględniony w napisach filmu Luigiego Comenciniego Persiane chiuse (1951)[7].

Od wędrówki do widowiska

[edytuj | edytuj kod]
Alberto Lattuada i Federico Fellini na planie Świateł variété (1950)

Po okresie pracy scenariuszowej u innych reżyserów Fellini zadebiutował jako reżyser filmem Światła variété (Luci del varietà, 1950), zrealizowanym wspólnie z Albertem Lattuadą, o wędrownej trupie cyrkowców. Wśród badaczy panuje zgoda, że o ile Lattuada odpowiadał przeważnie za aspekty produkcyjne filmu, o tyle treść oraz klimat filmu były wytworem Felliniego[6.2]. Historyk Peter Bondanella pisał, że za sprawą tego filmu Fellini zerwał ze scenariuszami neorealistycznymi i zaznaczył charakterystyczne cechy dalszej twórczości reżysera:

opustoszałe place odzwierciedlające nieautentyczność egzystencji, samotność i osamotnienie bohaterów; gorączkowe nocne zabawy, po których nieuchronnie nadchodzi poranny moment prawdy; korowody licznych komicznych postaci o groteskowych lub niezwykle zabawnych cechach fizycznych, uchwycone w ujęciach z jazdy kamery lub obserwowane poprzez powolne panoramy[6.3].

Jego pierwszym samodzielnym filmem był Biały szejk (Lo sceicco bianco, 1952), powstały na podstawie szkicu scenariusza, który sporządził inny reżyser Michelangelo Antonioni[6.4]. Bohaterka filmu, młoda mężatka Vanda, ulega fascynacji światem komiksu[6.5]. Zlecenie na realizację filmu Fellini otrzymał od producenta Carla Pontiego[6.6]. Podczas pierwszego dnia samodzielnej pracy reżyserskiej zaobserwował zupełny chaos w ekipie filmowej, któremu początkowo nie był w stanie podołać. Ponti rozważał jego zwolnienie, ale Fellini przeforsował decyzję o kręceniu początkowo planowanej, trudnej sceny oceanicznej na plaży; przejął też odpowiedzialność za kształt artystyczny filmu[6.7].

Światła variéte oraz Biały szejk poniosły porażkę komercyjną[6.8]. Kolejny film, w Polsce znany jako Wałkonie (1953, tytuł oryginalny I vitelloni), przełamał jednak złą passę reżysera i został nawet nagrodzony Srebrnym Lwem na 14. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji[6.8]. Tematem filmu są losy młodych mężczyzn z nadmorskiego miasteczka inspirowanego Rimini, pozbawionych życiowego celu. W retrospektywnej recenzji dla „Senses of Cinema” Jonathan Dawson pisał, że film Felliniego „skrzy się buntowniczą energią, a zarazem przenika go swoista melancholia związana z własnym kształtowaniem się Felliniego jako młodego artysty: wyznacza on zarówno centralny punkt, jak i kres jego twórczego terminowania na drodze do miana wielkiego reżysera”[9].

Federico Fellini za kamerą podczas zdjęć do Niebieskiego ptaka (1955)

Sukces artystyczny i komercyjny Wałkoni pozwolił Felliniemu uzyskać zgodę na sfilmowanie utworu La strada (1954)[6.8], który przyniósł Felliniemu pierwszego Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego[10]. Fabuła – przypowieść utrzymana w konwencji bliskiej realizmowi magicznemu – opowiada o wędrującej trupie cyrkowej, dziewczynie imieniem Gelsomina (Masina) i brutalnym Zampanie (Anthony Quinn), który po jej śmierci konfrontuje się z konsekwencjami swojego postępowania. Brian Eggert z portalu Deep Focus Review tłumaczył przyczyny powodzenia filmu: „Wraz z La strada Fellini odcina się od neorealizmu i wyraża się w sposób czysty […]. Choć La strada może być bolesnym odbiciem życia Felliniego, pozostaje enigmatyczną baśnią, której interpretacja jest tak ściśle związana z osobą autora, że trudno się oprzeć pokusie projektowania na nią własnych znaczeń”[11].

Il bidone (1955, w polskiej dystrybucji jako Niebieski ptak) łączy obserwację życia drobnych oszustów z motywem poszukiwania głębszego sensu istnienia ludzkiego. Film został przeciętnie przyjęty; John C. Cocks z „Film Quarterly” komentował, iż Il bidone „jest w gruncie rzeczy kamieniem milowym i punktem wyjścia – szkicem tematów, które zostaną rozwinięte później, z o wiele większą pasją i elokwencją, w Cabirii, Słodkim życiu i 8½”[12.1]. Podobną tematykę – tym razem skupioną na postaci rzymskiej prostytutki – podejmuje dzieło Noce Cabirii (Le notti di Cabiria, 1957), nakręcone z Masiną w roli głównej; współscenarzystą filmu był Pier Paolo Pasolini[13]. Film został pozytywnie przyjęty przez krytykę filmową i zapewnił Felliniemu drugiego Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny[14]. Roger Ebert pisał, że na tle dotychczasowej neorealistycznej twórczości Felliniego „Noce Cabirii mają charakter przejściowy – zapowiadają wizualną swobodę Słodkiego życia, pozostając jednocześnie wciąż wrażliwe na realny świat powojennego Rzymu”[15].

Fellini i Anita Ekberg na planie Słodkiego życia (1960)

Słodkie życie (La dolce vita, 1960) to satyra na kondycję powojennej kultury europejskiej. Film, zrealizowany jeszcze w czerni i bieli, z muzyką Nino Roty, składa się z epizodów ukazujących m.in. środowisko dziennikarzy i fotoreporterów (od włoskiego słowa paparazzo wywodzi się późniejszy międzynarodowy termin „paparazzi”) oraz środowisko rzymskiej arystokracji. Podczas prac nad filmem Fellini poróżnił się z dotychczasowym producentem jego filmów, Dino De Laurentiisem, który namawiał reżysera do nakręcenia konwencjonalnej komedii. Ostatecznie produkcją zajęli się Giuseppe Amato(inne języki) i Angelo Rizzoli(inne języki), którzy zapewnili Felliniemu znacznie większą swobodę. W obsadzie znaleźli się między innymi Marcello Mastroiannni jako niespełniony paparazzo oraz zagraniczne aktorki Anouk Aimée i Anita Ekberg[16.1]. Film spotkał się w momencie premiery z krytyką ze strony Kościoła katolickiego, ze względu na bluźnierczą początkową scenę przelotu helikoptera z rzeźbą Jezusa Chrystusa, odczytywaną przez katolików jako parodia ponownego przybycia Chrystusa[17]. Kontrowersje wywołało również spojrzenie na współczesne Włochy jako targane dekadencją i konsumpcjonistyczną zgnilizną[17]. Pasolini w swej recenzji filmu jednak podkreślał, że paradoksalnie diagnoza Felliniego jest optymistyczna i odzwierciedla wiarę reżysera w odrodzenie katolicyzmu[18.1]. Słodkie życie dzięki barokowemu stylowi narracji zdobyło Złotą Palmę na Festiwalu Filmowym w Cannes, lecz w krajach katolickich wielokrotnie narażało się na cenzurę; przykładowo we frankistowskiej Hiszpanii film nie był wyświetlany aż do 1975 roku[17].

Trzeciego Oscara Fellini zdobył za film Osiem i pół (Otto e mezzo, 1963). Autorskie dzieło Felliniego było pierwszym w jego dorobku, które odeszło od tradycyjnej narracji powieściowej; tytuł nawiązuje do liczby zrealizowanych wcześniej przez reżysera filmów pełnometrażowych i nowel. Fabuła dotyczy reżysera filmowego Guida (w tej roli Marcello Mastroianni), zmagającego się z kryzysem twórczym podczas pracy nad filmem, oraz przeplata się ze wspomnieniami z jego dzieciństwa i wyobrażeniami. Film bywa odczytywany jako utwór autotematyczny, dotyczący procesu twórczego i poszukiwania tożsamości artysty. Ebert pisał o Ośmiu i pół jako „najlepszym filmie o robieniu filmów wszech czasów”[19]; reżyser Terry Gilliam uznał film za „esencję kina”[20]. Zdaniem Wheelera Winstona Dixona Osiem i pół stanowi „dokument osobistego wyzwolenia dla jej reżysera, a dla widzów – świadectwo triumfu ludzkiego ducha twórczego”[21].

Kolor, kryzys twórczy i późna twórczość

[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym barwnym dziełem Felliniego była nowela Kuszenie doktora Antoniego, część filmu zbiorowego Boccaccio ’70 (1962). Pierwszym pełnometrażowym filmem fabularnym nakręconym przez reżysera w kolorze – Giulietta i duchy (Giulietta degli spiriti, 1965)[22]. Film charakteryzuje się stosowaniem dużych jednolitych płaszczyzn koloru, w tym intensywnej czerwieni, oraz kontrastowym operowaniem światłem[23.1]. Fabuła dotyczy kobiety zdradzanej przez męża, zmagającej się z lękami i wizjami. Erika Suderburg w krótkiej charakterystyce Giulietty i duchów podkreśliła queerowy aspekt filmu: „Mężczyźni są ozdobni, przymilni i łagodni, choć obłudni. Performans kobiecości […] (z wyjątkiem Giulietty) jest rozległy, przesadny i podniosły”[24.1]. Film został przyjęty z rezerwą przez krytyków; w magazynie „Time” pisano: „Choć Giulietta i duchy oferuje widowisko zarazem osobliwe i kuszące, jest to oczywista, pretensjonalna intelektualna gra w trzy karty, która pochłania ogromne ilości energii tylko po to, by odkryć groch pod skorupką”[25].

Po chłodnym przyjęciu Giulietty i duchów Fellini stworzył nowelę Toby Dammit (1968), część filmu trzech reżyserów opartego na opowiadaniach Edgara Allana Poego, luźno nawiązującą do pierwowzoru literackiego i opowiadającą o podupadłym aktorze. Frederick Bohne nazwał Toby’ego Dammita „najbardziej udaną” kinową adaptacją Poego[26.1]. Fellini-Satyricon (1969), swobodna adaptacja powieści Gajusza Petroniusza, został zrealizowany w przeważającej części w Cinecittà; szkice scenograficzne do filmu wykonywał osobiście Fellini[27.1], a w warstwie muzycznej Nino Rota wykorzystał elementy muzyki tybetańskiej[28.1]. Fabuła, osnuta wokół wędrówki kilku młodych mężczyzn, bywa odczytywana przez krytyków jako studium dekadencji kultury antycznej[29]. Mike D’Angelo z A.V. Clubu komentował, iż „film sprawia wrażenie zwyczajnie niespójnego, chaotycznie przeskakując z jednego epizodu do drugiego”, a w odbiorze Satyriconu nie pomogło zatrudnienie angielskich i amerykańskich aktorów z niskiej jakości włoskim dubbingiem[29].

Fellini w środku pomiędzy Anną Magnani a Giuseppe Rotunną na planie Rzymu (1972)

Rzym (Roma, 1972) przedstawia mikrohistorię Rzymu widzianą z perspektywy młodego przybysza z prowincji, zawiera m.in. sekwencje dotyczące okresu wojennego oraz fikcyjny pokaz mody kościelnej[30.1]. Iwona Kolasińska-Pasterczyk pisała, że „Wizja Wiecznego Miasta i populus Romanus, jaką dał Fellini w Rzymie, jest pełna goryczy”, a film traktuje o brzydocie, „o zanikaniu świętości i złowieszczej perspektywie na przyszłość”[30.2]. Pauline Kael ostro krytykowała Rzym, uznając Felliniego za skupionego na sobie „dyrektora cyrku”:

ilekroć pojawia się dialog lub myśl, film staje się banalny. W duszącym nowoczesnym mieście Fellini ugania się za celebrytami; film osiąga swoje dno, gdy Gore Vidal oznajmia nam, że Rzym jest równie dobrym miejscem jak każde inne, by czekać na koniec świata. Fellini zdaje się postrzegać siebie jako oficjalnego wodzireja apokalipsy; jego żonowaty uśmiech powitalny jest emblematem pustki[31.1].

Amarcord (1974, tytuł w dialekcie rzymskim oznacza „pamiętam”) to portret nadmorskiego miasteczka wzorowanego na rodzinnym Rimini reżysera, osadzony w okresie kształtowania się włoskiego faszyzmu. Dave Kehr z „Chicago Readera” opisywał Amarcord jako dzieło „nierówne, luźno skonstruowane i momentami dość wulgarne, a także sentymentalne, jednak zawierające kilka poruszających i uroczych epizodów, z których najbardziej zapadają w pamięć te, w których mieszkańcy wioski przypatrują się transatlantykowi oraz przyjęcie weselne”[32]. Za Amarcord Fellini zdobył czwartego Oscara w swojej karierze[33].

Film Casanova (Il Casanova di Federico Fellini, 1976), oparty na pamiętnikach Giacoma Casanovy, zrealizowano niemal w całości w atelier, przy budżecie szacowanym ówcześnie na 10 milionów dolarów; w roli tytułowej wystąpił Donald Sutherland[34]. Wenecki kochanek został przedstawiony w filmie Felliniego jako „żałosna ofiara własnej próżności i męskości”[34], w jednej z groteskowych scen kopulując z mechaniczną lalką[35]. Fellini w wywiadach wprost stwierdzał, że Casanova jest uosobieniem „faszysty”, który „cechuje się głupotą, arogancją i zarozumiałością typową dla koszar i Kościoła”[36.1]. Film podzielił krytyków. Jak pisał Paul Schwartzman z „The New York Timesa”: „Niektórzy włoscy krytycy zarzucali Felliniemu, że zniekształcił życie XVIII-wiecznego libertyna, aby dostosować je do własnych uprzedzeń, i to w sposób raczej mało przekonujący, podczas gdy pisarz Alberto Moravia stwierdził, że reżyser przeszedł samego siebie”[37].

Miasto kobiet (La città delle donne, 1980) bywa odczytywane jako satyra na ruch feministyczny tamtego okresu. Marcello Mastroianni wcielił się w mężczyznę przypominającego analogiczną postać z Ośmiu i pół, który dociera do surrealistycznego miasta zdominowanego przez wyzwolone kobiety[38]. Philip French z „The Guardiana” pisał: „Masochistyczne i mizoginiczne Miasto kobiet to brawurowy, wyrafinowany ciąg scenicznych popisów, chełpliwa apologia pro vita sua”[39].

Próba orkiestry (Prova d’orchestra, 1979) powstała pod wpływem burzliwych wydarzeń politycznych we Włoszech („dekada ołowiu”) i przedstawia spontaniczny, lecz płonny konflikt pomiędzy depostycznym niemieckim dyrygentem a anarchizującymi członkami zespołu orkiestrowego, kończący się tragedią i przywróceniem status quo. Film był krytykowany jako tendencyjny i pesymistyczny przez przedstawicieli Włoskiej Partii Komunistycznej, którzy oskarżali reżysera o niedocenienie progresywnych przemian politycznych w powojennych Włoszech[40.1]. A statek płynie (E la nave va, 1983) opowiada o fikcyjnym rejsie sprzed I wojny światowej, zorganizowanym w celu rozsypania nad morzem prochów zmarłej śpiewaczki operowej[40.2].

Ginger i Fred (Ginger e Fred, 1985) było ostatnim filmem z udziałem Giulietty Masiny i przedostatnim z udziałem Marcella Mastroianniego; fabuła dotyczy pary dawnych tancerzy występujących w telewizyjnym programie rozrywkowym. Vincent Canby z „The New York Timesa” opisywał kreacje Masiny i Mastroianniego jako „triumfalne”[41]. Ostatnim filmem Felliniego był Głos księżyca (La voce della luna, 1990) z udziałem Roberta Benigniego i Nadii Ottaviani. Chwalony we Włoszech, Głos księżyca nie został doceniony poza granicami kraju, a w Stanach Zjednoczonych doczekał się chłodnych recenzji[42].

Ostatnie lata

[edytuj | edytuj kod]
Fellini i Marcello Mastroianni ze Złotym Lwem za całokształt twórczości na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji (1990)

Federico Fellini zmarł w 1993, w tym samym roku, w którym otrzymał honorowego Oscara za całokształt twórczości[43], w wyniku powikłań po udarze mózgu. Kilka miesięcy później zmarła jego żona, Giulietta Masina, na raka płuca. Oboje zostali pochowani w Rimini[44]. W rodzinnym mieście reżysera znajduje się poświęcone mu muzeum[45], a jego imię nosi międzynarodowy port lotniczy w Rimini[46].

Styl filmowy

[edytuj | edytuj kod]

Federico Fellini jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych reżyserów w historii kina[47][48]. Jego twórczość łączyła elementy realizmu magicznego, surrealizmu[49] oraz pogłębioną analizę psychologiczną postaci, co pozwalało mu na balansowanie między rzeczywistością a sferą wyobraźni[50.1].

Fellini był wymieniany przez krytykę filmową jako przedstawiciel „złotej ery kina włoskiego”, obok takich twórców jak Luchino Visconti, Michelangelo Antonioni i Pier Paolo Pasolini[51.1]. Był jednym z reżyserów istotnych dla rozwoju stylu filmowego drugiej połowy XX wieku, zwłaszcza za sprawą filmu Osiem i pół[52.1]. Wskazywano przy tym na nowatorskie podejście do kompozycji narracyjnej – swobodnej, eseistycznej, opartej na motywie wędrówki – oraz na charakterystyczne operowanie kolorem. Część krytyków i badaczy interpretowała filmy Felliniego jako diagnozę kryzysu duchowego kultury współczesnej, łączoną niekiedy z wątkami zaczerpniętymi z psychologii Carla Gustava Junga[53].

Metoda pracy Felliniego opierała się na przygotowaniu szczegółowego zarysu plastycznego przy jednoczesnym zapewnieniu aktorom swobody improwizacji na planie[54.1]. Estetyka jego filmów charakteryzowała się rozmachem inscenizacyjnym, dynamiką osiąganą m.in. poprzez ruchy kamery[55.1] oraz częstym wykorzystaniem motywów cyrku, karnawału i symboliki[55.2]. Do powracających w jego dziełach tematów należały: religia, dzieciństwo, marzenia oraz samotność[56][57].

Od Białego szejka do Próby orkiestry stałym współpracownikiem Felliniego był kompozytor Nino Rota[58].

Wpływ

[edytuj | edytuj kod]

Twórczość Felliniego wywarła wpływ na wielu reżyserów kolejnych pokoleń, do tego stopnia, że w krytyce filmowej upowszechnił się przymiotnik felliniano na określenie filmów o bujnej, ekstrawaganckiej wyobraźni wizualnej[59]. Martin Scorsese wielokrotnie wskazywał Wałkoni jako inspirację dla swojego filmu Ulice nędzy (1973)[60]. Woody Allen przyznawał się do wpływu filmu Osiem i pół na swoje Wspomnienia z gwiezdnego pyłu (1980)[61]. Wśród reżyserów, którzy publicznie odwoływali się do twórczości Felliniego jako źródła inspiracji, wymieniani są również m.in. David Lynch[62], Tim Burton[63], Terry Gilliam[64], Emir Kusturica[65] i Pedro Almodóvar[66].

W przeprowadzanej co dziesięć lat przez magazyn „Sight and Sound” (wydawany przez British Film Institute) ankiecie wśród krytyków i reżyserów filmowych, w edycji z 2002 roku Fellini zajął siódme miejsce na liście najważniejszych reżyserów w historii kina według krytyków[67] oraz drugie miejsce na analogicznej liście sporządzonej przez samych reżyserów[68]. Wpływ stylistyki Felliniego bywa wskazywany również w odniesieniu do nowszych filmów, takich jak Wielkie piękno Paola Sorrentina (2013), uznawane przez część krytyków za nawiązujące do Słodkiego życia[69].

Wybrana filmografia

[edytuj | edytuj kod]
RokTytuł polskiTytuł oryginalny Reżyser Scenarzysta Uwagi
1942 Avanti c'è posto... Avanti c'è posto... T reż. Mario Bonnard
Czwarta strona Quarta pagina T reż. Nicola Manzari
1943 Campo de’ fiori Campo de’ fiori T reż. Mario Bonnard
Ostatnia dorożka L’ultima carrozzella T reż. Mario Mattoli
1945 Rzym, miasto otwarte Roma città aperta T reż. Roberto Rossellini
1946 Paisà Paisà T reż. Roberto Rossellini
1947 Zbrodnia Giovanniego Episcopo Il delitto di Giovanni Episcopo T reż. Alberto Lattuada
Przewoźnik Il passatore T reż. Duilio Coletti
1948 Miłość L’amore T reż. Roberto Rossellini
Bez litości Senza pietà T reż. Alberto Lattuada
1949 Pod niebem Sycylii In nome della legge T reż. Pietro Germi
Młyn na Padzie Il mulino del Po T reż. Alberto Lattuada
1950 Droga nadziei Il cammino della speranza T reż. Pietro Germi
Światła variétéLuci del varietà T T
1952Biały szejkLo sceicco bianco T T
1953WałkonieI vitelloni T T
Biuro matrymonialne (nowela w filmie Miłość w mieście)Un’agenzia matrimoniale (w L’amore in città) T T
1954La stradaLa strada T T
1955Niebieski ptakIl bidone T T
1957Noce CabiriiLe notti di Cabiria T T
1960Słodkie życieLa dolce vita T T
1962Kuszenie doktora Antoniego (nowela w filmie Boccaccio '70)Le tentazioni del dottor Antonio T T
1963Osiem i półOtto e mezzo T T
1965Giulietta i duchyGiulietta degli spiriti T T
1968Toby Dammit (nowela w filmie Trzy kroki w szaleństwo)Toby Dammit (w Tre passi nel delirio) T T
1969SatyriconFellini-Satyricon T T
Notatnik reżyseraFederico Fellini: A Director’s Notebook T
1970KlauniI clowns T T
1972RzymFellini-Roma T T
1974AmarcordAmarcord T T
1976CasanovaIl Casanova di Federico Fellini T T
1979Próba orkiestryProva d’orchestra T T
1981Miasto kobietLa città delle donne T T
1983A statek płynieE la nave va T T
1986Ginger i FredGinger e Fred T T
1987WywiadIntervista T T
1990Głos księżycaLa voce della luna T T

Reklamy telewizyjne

[edytuj | edytuj kod]

Nagrody

[edytuj | edytuj kod]
Rok Tytuł Instytucja Nominacja Wynik Źródła
1947 Rzym, miasto otwarte Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej Oscar za najlepszy scenariusz adaptowany nominacja [72]
1950 Paisà Oscar za najlepszy scenariusz oryginalny nominacja [73]
1956 La strada Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych Nagroda BAFTA dla najlepszego filmu nominacja [74]
1957 Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej Oscar za najlepszy scenariusz oryginalny nominacja [10]
Oscar dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego wygrana [10]
1958 Wałkonie Oscar za najlepszy scenariusz oryginalny nominacja [14]
1959 Noce Cabirii Oscar dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego wygrana [14]
Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych Nagroda BAFTA dla najlepszego filmu nominacja [74]
1960 Słodkie życie Festiwal Filmowy w Cannes Złota Palma wygrana [75]
1961 Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych Nagroda BAFTA dla najlepszego filmu nominacja [74]
1962 Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej Oscar za najlepszy scenariusz oryginalny nominacja [76]
Oscar za najlepszą reżyserię nominacja [76]
1964 Osiem i pół Oscar dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego wygrana [77]
Oscar za najlepszy scenariusz oryginalny nominacja [77]
Oscar za najlepszą reżyserię nominacja [77]
Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych Nagroda BAFTA dla najlepszego filmu nominacja [74]
1965 Giulietta i duchy Złoty Glob Złoty Glob za najlepszy film nieanglojęzyczny wygrana [78]
1969 Satyricon Złoty Glob za najlepszy film nieanglojęzyczny nominacja [78]
1971 Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej Oscar za najlepszą reżyserię nominacja [79]
1972 Rzym Złoty Glob Złoty Glob za najlepszy film nieanglojęzyczny nominacja [78]
1975 Amarcord Złoty Glob za najlepszy film nieanglojęzyczny nominacja [78]
1976 Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej Oscar dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego wygrana [80]
Oscar za najlepszy scenariusz oryginalny nominacja [80]
Oscar za najlepszą reżyserię nominacja [80]
1977 Casanova Oscar za najlepszy scenariusz adaptowany nominacja [81]
1986 Ginger i Fred Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych Nagroda BAFTA za najlepszy film nieanglojęzyczny nominacja [74]
Złoty Glob Złoty Glob za najlepszy film nieanglojęzyczny nominacja [78]
1987 Wywiad Festiwal Filmowy w Cannes Nagroda Specjalna 40-lecia Festiwalu wygrana [82]

Wyróżnienia honorowe

[edytuj | edytuj kod]
RokOrganizacja / ceremoniaWyróżnienieWynik Źródła
1964Republika WłoskaOrder Zasługi Republiki Włoskiej, stopień Grande Ufficiale (Wielki Oficer)przyznane [83]
1974Festiwal Filmowy w CannesZłota Palma za całokształt twórczościprzyznane [84]
1985Międzynarodowy Festiwal Filmowy w WenecjiZłoty Lew za całokształt twórczościprzyznane [85]
Film Society of Lincoln CenterNagroda za osiągnięcia w sztuce filmowejprzyznane [86]
1987Republika WłoskaOrder Zasługi Republiki Włoskiej, stopień Cavaliere di Gran Croce (Kawaler Wielkiego Krzyża)przyznane [87]
Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i TelewizyjnychBAFTA Fellowshipprzyznane [88]
1989Europejska Nagroda FilmowaNagroda za całokształt twórczościprzyznane [89]
1990Japońskie Stowarzyszenie ArtystówPraemium Imperialeprzyznane [90]
1993Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy FilmowejNagroda Akademii Filmowej za całokształt twórczości (Oscar honorowy)przyznane [91]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Antonia Shanahan, Fellini, Federico [online], Senses of Cinema, luty 2022 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  2. William Van Watson, Fellini and Lacan: The Hollow Phallus, the Male Womb, and the Retying of the Umbilical, [w:] Frank Burke, Marguerite R. Waller (red.), Federico Fellini: contemporary perspectives, Toronto – Buffalo: University of Toronto Press, 2002, s. 65–92, ISBN 978-0-8020-0696-7 (ang.).
    1. ↑ s. 69
  3. Frank Burke, Marguerite Waller, Marita Gubareva, A Companion to Federico Fellini, John Wiley & Sons, 2020, ISBN 1-119-43153-0 (ang.).
    1. ↑ s. xxiv
  4. Tullio Kezich, Federico Fellini, Macmillan – ORM, 2007, ISBN 1-4299-2325-3 (ang.).
    1. ↑ s. 400
    2. 1 2 s. 401
    3. 1 2 s. 403
  5. 1 2 3 Biography. Fondazione Federico Fellini / Comune di Rimini. [dostęp 2026-06-19]. (ang.).
  6. Peter Bondanella, The Films of Federico Fellini, Cambridge University Press, 2002, ISBN 0-521-57573-7 (ang.).
    1. ↑ s. 4
    2. ↑ 75–76
    3. ↑ s. 78
    4. ↑ s. 79
    5. ↑ s. 83
    6. ↑ s. 80
    7. ↑ s. 81
    8. 1 2 3 s. 89
  7. 1 2 3 Federico Fellini. Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2026-06-19]. (ang.).
  8. ↑ Rome, Open City – BFI Southbank Programme Notes. BFI. [dostęp 2026-06-19]. (ang.).
  9. ↑ Jonathan Dawson, I Vitelloni [online], Senses of Cinema, 4 października 2002 [dostęp 2026-06-20] (ang.).
  10. 1 2 3 The 29th Academy Awards | 1957 [online], www.oscars.org, 26 marca 2015 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  11. ↑ Brian Eggert, La strada [online], Deep Focus Review, 3 marca 2015 [dostęp 2026-06-20] (ang.).
  12. John C. Cocks, Review: Il Bidone (The Swindle) by Federico Fellini, Titanus, „Film Quarterly”, 18 (1), 1964, s. 55–57, DOI: 10.2307/1210159, ISSN 0015-1386, JSTOR: 1210159 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
    1. ↑ s. 57
  13. ↑ Nights of Cabiria [online], Harvard Film Archive, 23 lutego 2000 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  14. 1 2 3 The 30th Academy Awards | 1958 [online], www.oscars.org, 4 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  15. ↑ Roger Ebert, Nights of Cabiria movie review [online], RogerEbert.com, 18 czerwca 1998 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  16. Tullio Kezich, Federico Fellini and the Making of „La Dolce Vita”, „Cinéaste”, 31 (1), 2005, s. 8–14 [dostęp 2026-06-24].
    1. ↑ s. 9–11
  17. 1 2 3 Philip French, Italian cinema's sweet success, „The Guardian”, 17 lutego 2008 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  18. Pier Paolo Pasolini, The Catholic Irrationalism of Fellini, „Film Criticism”, 9 (1), 1984, s. 63–73 [dostęp 2026-06-24].
    1. ↑ s. 71
  19. ↑ 8 1/2 / Eight and a Half movie review [online], www.rogerebert.com [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  20. ↑ Is Federico Fellini's 8 1/2 the coolest film ever made? [online], www.bbc.com, 13 lutego 2023 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  21. ↑ “A Fantastic, Enchanted Ballet”: Federico Fellini’s 8 ½ (1963) [online], Senses of Cinema, 21 marca 2003 [dostęp 2026-06-24] (ang.).
  22. ↑ Roger Ebert, Juliet of the Spirits movie review [online], RogerEbert.com, 5 sierpnia 2001 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
  23. John C. Stubbs, The Fellini Manner: Open Form and Visual Excess, „Cinema Journal”, 32 (4), 1993, s. 49–64, DOI: 10.2307/1225710, ISSN 0009-7101, JSTOR: 1225710 [dostęp 2026-06-25].
    1. ↑ s. 61
  24. Erika Suderburg, Giulietta degli spiriti ( Juliet of the Spirits): A Twenty‐First Century Users’ Guide, [w:] Frank Burke, Marguerite Waller, Marita Gubareva (red.), A Companion to Federico Fellini, John Wiley & Sons, 2020, s. 479–481, ISBN 1-119-43153-0 (ang.).
    1. ↑ s. 480
  25. ↑ TIME, Cinema: A Wife Betrayed, TIME, 12 listopada 1965 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
  26. Frederick Bohne, "Fellini's Toby Dammit" an original adaptation, „Film Criticism”, 1 (1), 1976, s. 26–29 [dostęp 2026-06-25].
    1. ↑ s. 26
  27. Marco Bellano, Fellini's Graphic Heritage: Drawings, Comics, Animation, and Beyond, [w:] Frank Burke, Marguerite Waller, Marita Gubareva (red.), A Companion to Federico Fellini, John Wiley & Sons, 2020, s. 59–78, ISBN 1-119-43153-0 (ang.).
    1. ↑ s. 71
  28. Franco Sciannameo, Nino Rota's The Godfather trilogy: a film score guide, Lanham, Md: Scarecrow Press, 2010, ISBN 978-1-4616-6424-6.
    1. ↑ s. 20
  29. 1 2 Mike D'Angelo, Fellini Satyricon is the Italian director at his most decadent and tedious [online], A.V. Club, 15 lutego 2015 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
  30. Iwona Kolasińska-Pasterczyk, Grzechy po włosku według Federica Felliniego. Rzymski tryptyk zatracenia i zanikanie świętości, „Załącznik Kulturoznawczy” (9), 2022, s. 341–379, DOI: 10.21697/zk.2022.9.18 [dostęp 2026-06-25] (pol.).
    1. ↑ s. 372
    2. ↑ s. 374
  31. Pauline Kael, Reeling, London: Calder and Boyars, 1977, ISBN 978-0-7145-2582-2.
    1. ↑ s. 27
  32. ↑ Dave Kehr, Film Archives - Amarcord, „Chicago Reader” [dostęp 2026-06-25] (ang.).
  33. ↑ Dan Heaton, 'Amarcord': What Evil Lurks Beneath the Absurd Surface [online], PopMatters, 15 marca 2011 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
  34. 1 2 Film Review: Casanova, Variety, 31 grudnia 1975 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  35. ↑ Casanova [online], Harvard Film Archive, 23 czerwca 2001 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  36. Frank Burke, Deconstructing Fellini, „CTheory”, 12 (1-2), 1988, s. 118–126, ISSN 1190-9153 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
    1. ↑ s. 121
  37. ↑ Paul Schwartzman, Fellini's unlovable Casanova, „The New York Times”, 6 lutego 1977 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  38. ↑ City of Women [online], Harvard Film Archive, 22 lipca 2022 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  39. ↑ Philip French, City of Women, „The Guardian”, 17 marca 2013 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  40. Marco Bellano, Prova d'orchestra (Orchestra Rehearsal) and E la nave va (And the Ship Sails On), [w:] Frank Burke, Marguerite Waller, Marita Gubareva (red.), A Companion to Federico Fellini, John Wiley & Sons, 2020, s. 495–498, ISBN 1-119-43153-0 (ang.).
    1. ↑ s. 496
    2. ↑ s. 497
  41. ↑ Vincent Canby, SCREEN: FELLINI'S 'GINGER AND FRED', „The New York Times”, 28 marca 1986 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  42. ↑ Michael Barrett, Fellini the Lunatic and His Last Film 'Voice of the Moon' » PopMatters [online], www.popmatters.com, 30 listopada 2017 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  43. ↑ Carla Hall, Eastwood, ‘Unforgiven’ Take Top Oscars; Al Pacino Best Actor; Emma Thompson Wins For ‘Howards End’, „The Washington Post”, 30 marca 1993, E01.
  44. ↑ Vanessa McLean, Fellini’s widow dies, „USA Today”, 24 marca 1994, 02D.
  45. ↑ Fellini Museum Rimini [online], Fellini Museum [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  46. ↑ Rimini, Domenico Procacci rileva una quota dell'aeroporto Fellini [online], www.ilmessaggero.it, 4 listopada 2014 [dostęp 2026-06-29] (wł.).
  47. ↑ Pascale Iannone, Federico Fellini: 10 essential films [online], BFI, 20 stycznia 2016 [dostęp 2026-06-30] (ang.).
  48. ↑ Jochen Kürten, Director Federico Fellini born 100 years ago, „Deutsche Welle”, 20 stycznia 2020 [dostęp 2026-06-30] (ang.).
  49. ↑ Cody Lang, Fantastic Historicity, „Canadian Review of Comparative Literature / Revue Canadienne de Littérature Comparée”, 49 (1-2), 2022, s. 14–32, DOI: 10.1353/crc.2022.0001, ISSN 1913-9659 [dostęp 2026-06-30] (ang.).
  50. Paolo Bertetto, Fellini and the Aesthetics of Intensity, [w:] Frank Burke, Marguerite Waller, Marita Gubareva (red.), A Companion to Federico Fellini, John Wiley & Sons, 2020, s. 267–278, ISBN 1-119-43153-0 (ang.).
    1. ↑ s. 278
  51. Irmbert Schenk, The Breakthrough of Italian Cinema Around 1960, Wiesbaden: Springer Fachmedien, 2025, DOI: 10.1007/978-3-658-44821-9_5, ISBN 978-3-658-44821-9 (ang.).
    1. ↑ s. 103
  52. Rafał Syska, Filmowy modernizm, „Kwartalnik Filmowy” (67–68), 2009, s. 142–168 [dostęp 2026-06-19].
    1. ↑ s. 143-144
  53. ↑ Peter Keough, Fellini’s ‘Roma’ is Jung at heart: Memory can be more truthful than history, especially when transformed by a genius in his 1972 masterpiece, „Boston Globe”, 25 grudnia 2016.
  54. Frank Burke, Fellini Remixed: Anglo‐American Film and Television Appropriations, [w:] Frank Burke, Marguerite Waller, Marita Gubareva (red.), A Companion to Federico Fellini, John Wiley & Sons, 2020, s. 403–418, ISBN 1-119-43153-0 (ang.).
    1. ↑ s. 411
  55. Stefania Parigi, Neorealism Masked: Fellini’s Films of the 1950s, [w:] Frank Burke, Marguerite Waller, Marita Gubareva (red.), A Companion to Federico Fellini, John Wiley & Sons, 2020, s. 43–58, ISBN 1-119-43153-0 (ang.).
    1. ↑ s. 51
    2. ↑ s. 55
  56. ↑ The many faces of Federico Fellini – part four: la famiglia Fellini [online], BFI, 7 lutego 2020 [dostęp 2026-06-30] (ang.).
  57. ↑ Tass Bey, They Might Be Giants: The Creative Interplay of Literature and Psychology, „Journal of Humanistic Psychology”, 2024, DOI: 10.1177/00221678241274317 [dostęp 2026-06-30] (ang.).
  58. ↑ Izabela Żukowska-Sypniewska, Nino Rota i Federico Fellini tworzą historię kina. Ich współpraca zmienia oblicze filmu [online], Kultura Onet, 23 kwietnia 2001 [dostęp 2026-06-30].
  59. ↑ Andrew Wordsworth, Cinema’s crisis of confidence, „The Spectator”, 23 maja 1998, s. 45–46 (ang.).
  60. ↑ Jonathan Romney, Europe in 25 films: the critics’ choice, „The Observer”, 10 października 2019, s. 10 (ang.).
  61. ↑ Ben Steelman, Has Woody grown too old for his spectacles?, „Star - News”, 18 września 2003, s. 28.
  62. ↑ Ciaran Lawless, 10 Movies That Had The Biggest Influences On The Films Of David Lynch [online], Taste of Cinema, 5 maja 2015 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  63. ↑ The world of Tim Burton [online], Festival de Cannes, 24 stycznia 2010 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  64. ↑ Rumsey Taylor, Gilliam, Terry [online], Senses of Cinema, grudzień 2003 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  65. ↑ Dan Halpern, The (Mis)Directions of Emir Kusturica, „The New York Times”, 8 maja 2005, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-06-29] (ang.).
  66. ↑ Marsha Kinder, Restoring Broken Embraces, „Film Quarterly”, 63 (3), 2010, s. 28–34 (ang.).
  67. ↑ BFI | Sight & Sound | Top Ten Poll 2002 - The Critics' Top Ten Directors [online], old.bfi.org.uk [dostęp 2026-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-23] (ang.).
  68. ↑ BFI | Sight & Sound | Top Ten Poll 2002 - The Directors' Top Ten Directors [online], old.bfi.org.uk [dostęp 2026-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2026-03-15] (ang.).
  69. ↑ Jay Weissberg, Sorrentino Updates Fellini Rome Poem, „Variety”, 21 maja 2013, s. 96 (ang.).
  70. 1 2 3 Mike Springer: Fellini’s Fantastic TV Commercials / Open Culture. openculture.com, 10 stycznia 2012. [dostęp 2015-07-30]. (ang.).
  71. ↑ Anche Fellini alla Galleria Campari / PagineDiPoggio.com. paginedipoggio.com, 6 czerwca 2014. [dostęp 2015-07-30]. (wł.).
  72. ↑ The 19th Academy Awards | 1947 [online], www.oscars.org, 4 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  73. ↑ The 22nd Academy Awards | 1950 [online], www.oscars.org, 3 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  74. 1 2 3 4 5 Film From Any Source [online], Bafta [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  75. ↑ LA DOLCE VITA [online], Festival de Cannes [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  76. 1 2 The 34th Academy Awards | 1962 [online], www.oscars.org, 5 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  77. 1 2 3 The 36th Academy Awards | 1964 [online], www.oscars.org, 5 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  78. 1 2 3 4 5 Federico Fellini [online], Golden Globes [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  79. ↑ The 43rd Academy Awards | 1971 [online], www.oscars.org, 4 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  80. 1 2 3 The 48th Academy Awards | 1976 [online], www.oscars.org, 4 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  81. ↑ The 49th Academy Awards | 1977 [online], www.oscars.org, 5 października 2014 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  82. ↑ FEDERICO FELLINI INTERVISTA [online], Festival de Cannes [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  83. ↑ Segretariato generale della Presidenza della Repubblica - Servizio, Le onorificenze della Repubblica Italiana [online], www.quirinale.it [dostęp 2026-06-19] [zarchiwizowane z adresu 2023-09-29] (wł.).
  84. ↑ Cannes Festival – Opening of the 1974 Festival – Ina.fr [online], Cannes Festival [dostęp 2026-06-19].
  85. ↑ Fellini, Federico, [w:] Joanna Błachnio, ProQuest Biographies, Ann Arbor: ProQuest, 2013.
  86. ↑ Leslie Bennetts, FILM SOCIETY PAYS TRIBUTE TO FELLINI, „The New York Times”, 11 czerwca 1985, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  87. ↑ Segretariato generale della Presidenza della Repubblica - Servizio, Le onorificenze della Repubblica Italiana [online], Quirinale [dostęp 2026-06-19] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-04] (wł.).
  88. ↑ Full list of BAFTA Fellows [online], Bafta [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  89. ↑ Awards 1989 [online], European Film Academy [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  90. ↑ Federico Fellini | The official website of the Praemium Imperiale [online], 高松宮殿下記念世界文化賞 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  91. ↑ Człowiek, który myślał obrazem. 100 lat temu urodził się Federico Fellini, legenda włoskiego kina [online], Kultura Onet, 20 stycznia 2020 [dostęp 2026-06-19].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Federico_Fellini&oldid=80166546”