Wszystko na sprzedaż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wszystko na sprzedaż
Gatunek film psychologiczny
Rok produkcji 1968
Data premiery 28 stycznia 1969
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 94 min
Reżyseria Andrzej Wajda
Scenariusz Andrzej Wajda
Główne role Beata Tyszkiewicz
Elżbieta Czyżewska
Andrzej Łapicki
Daniel Olbrychski
Witold Holtz
Małgorzata Potocka
Elżbieta Kępińska
Muzyka Andrzej Korzyński
Zdjęcia Witold Sobociński
Scenografia Wiesław Śniadecki
Kostiumy Katarzyna Chodorowicz
Montaż Halina Prugar
Produkcja Barbara Pec-Ślesicka (kierownik produkcji)
Wytwórnia Zespół Realizatorów Filmowych „Kamera”

Wszystko na sprzedaż – polski film psychologiczny z 1968 w reżyserii i według scenariusza Andrzeja Wajdy.

Początkowo film miał być hołdem tragicznie zmarłemu rok wcześniej Zbyszkowi – Zbigniewowi Cybulskiemu. Ten wątek jest w filmie obecny. Aktor Daniel (Daniel Olbrychski) jest traktowany przez środowisko jako następca zmarłego gwiazdora. Sam przymierza się do roli spadkobiercy, by ją ostatecznie odrzucić i zademonstrować, że pragnie iść w innym kierunku.

Wajda dał w filmie obraz środowiska filmowego, nieco ironiczny, prześmiewczy. Pokazał fobie nękające filmowych twórców. Pokazał jednak również siłę tkwiącą w tych ludziach, nakazującą za każdym razem stanąć z obu stron kamery i stawiać wyzwanie nowym problemom.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Andrzej Wajda (na motocyklu) podczas kręcenia filmu Wszystko na sprzedaż

W styczniu 1967 roku Zbigniew Cybulski zginął przejechany przez pociąg, do którego próbował przedtem wskoczyć. Wajda długo uznawał Cybulskiego za jednego z najwybitniejszych polskich aktorów[1], nie był jednak pierwszym realizatorem, który zmierzył się z pustką po śmierci odtwórcy głównej roli w Popiele i diamencie. Analizy spuścizny pokoleniowej Cybulskiego podjął się Jan Laskowski w filmie montażowym Zbyszek, który miał być „hołdem złożonym pamięci Zbyszka i filmem Zbyszka o jego bohaterze i o sobie”[2]. Wajda jednak poszedł dalej, próbując zrealizować film fabularny – jak to ujmował Rafał Marszałek – „bez klasycznie rozumianej fabuły”[2]. Celem Wajdy nie był film biograficzny o Cybulskim, gdyż jak uważał reżyser: „istotą aktora jest przecież jego osobowość i żadna osobowość innego aktora jej nie zastąpi”[2]. Zamiast filmu biograficznego poświęconego tragicznie zmarłemu Cybulskiemu Wajda planował stworzyć utwór poświęcony aktorowi, który przejmuje schedę po filmowym Maćku Chełmickim. Tym aktorem okazał się Daniel Olbrychski[2].

W przeciwieństwie do dotychczasowych filmów stworzonych przez Wajdę, scenariusz do Wszystko na sprzedaż napisał on sam. W roli reżysera Andrzeja, alter ego Wajdy, wystąpił Andrzej Łapicki[1]. Wajda rozważał zagranie samego siebie, ale uznawał, że jako aktor nie podołałby tej roli[3]. W rolę żony filmowego reżysera wcieliła się Beata Tyszkiewicz, ówczesna małżonka samego Wajdy, natomiast żonę Aktora uosabiała Elżbieta Czyżewska, ówcześnie poddawana nagonce prasowej ze względu na żydowskie pochodzenie jej męża Davida Halberstama w momencie wzmożonych antysemickich nastrojów w Polsce. Wyjątkowo na prośbę reżysera Czyżewska powróciła ze Stanów Zjednoczonych (gdzie przebywała po wybuchu nagonki antysemickiej), a zaraz po zakończeniu zdjęć wyjechała z powrotem do Nowego Jorku[4]. W rolach asystentów reżysera, posługujących się różnymi technikami operatorskimi, Wajda planował obsadzić Jerzego Skolimowskiego i Andrzeja Kostenkę; pierwszy z nich uosabiał przełom nowofalowy w polskim kinie, drugi zaś miał reprezentować estetyzujący prąd artystyczny na miarę modnego w momencie powstania filmu Claude'a Leloucha. Ostatecznie Skolimowski nie mógł się pojawić w filmie, więc zastąpił go Witold Holtz[5].

Jako plenery wykorzystano Warszawę („Kamieniołomy”, Związek Polskich Artystów Plastyków, Osiedle „Panieńska” na Pradze, komora wodna przy ul. Kłopotowskiego, Most Gdański), Bogusławice oraz stację kolejową Racot pod Poznaniem[6]. Zdjęcia do filmu nakręcił Witold Sobociński, a jego montażu dokonała Halina Prugar. Premiera Wszystko na sprzedaż odbyła się 21 stycznia 1969 roku[6].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Krzysztof Teodor Toeplitz uznał Wszystko na sprzedaż za „bezsprzecznie ważny punkt zwrotny w dziele [Wajdy]” oraz próbę zakwestionowania zarówno dotychczasowego dorobku reżysera, jak i mitu narosłego wokół Cybulskiego[7]. Bolesław Michałek pisał o reżyserze: „Wajda nie jest filozofem, lecz prawdziwym artystą. Mówi on jedynie o tym, że w chwili śmierci szybko zapomina się o człowieku – przykry stan rzeczy, ale prawdziwy”[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marta Bryś, Brak i nadobecność. O obrazie polskiego doświadczenia Marca ’68 w filmach Andrzeja Wajdy, „Didaskalia”, 126, 2015, s. 32-40.
  • Janina Falkowska, Andrzej Wajda: History, Politics, and Nostalgia in Polish Cinema, New York – Oxford: Berghahn Books, 2007.
  • Rafał Marszałek, Film fabularny [w:] Rafał Marszałek (red.), Historia Filmu Polskiego, t. 6, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1994, s. 15-184.
  • Bolesław Michałek, The Cinema of Andrzej Wajda, London: The Tantivy Press, 1973.
  • Wojciech Otto, Wajda autotematyczny: „Wszystko na sprzedaż” i „Tatarak” Andrzeja Wajdy, „Przestrzenie Teorii”, 27, 2017, s. 155-169.
  • Krzysztof Teodor Toeplitz, Wajda Redivivus, „Film Quarterly”, 23 (2), 1969–1970, s. 37-41.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]