Metotreksat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Metotreksat
Metotreksat
Metotreksat
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C20H22N8O5
Masa molowa 454,44 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 59-05-2
PubChem 126941[1]
DrugBank APRD00353[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC L01 BA01

Metotreksatorganiczny związek chemiczny, lek cytostatyczny należący do antagonistów kwasu foliowego.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Należy do grupy antymetabolitów. Jest najczęściej stosowanym lekiem z tej grupy. Metotreksat jest antywitaminą kwasu foliowego, z dehydrogenazą tetrahydrofolianową wiąże się tysiąc razy silniej niż kwas foliowy[5], praktycznie całkowicie nieodwracalnie. Jest wydalany w 90% z moczem.

Może być podawany w infuzji lub doustnie. Szybko wchłania się z układu pokarmowego, choć nie w całości (wchłanianie spada wraz ze wzrostem dawki). Lek jest metabolizowany w 30%.

Wskazania[edytuj | edytuj kod]

Metotreksat jest najczęściej stosowany w chorobach nowotworowych: ostrej białaczce limfatycznej, ostrej białaczce szpikowej, nabłoniaku kosmówkowym, raku sutka, raku jajnika, raku płuca, nasieniaku, mięsaku kościopochodnym oraz nowotworach litych głowy i szyi.

W znacznie mniejszych dawkach (zwykle 10 do 25 mg na tydzień w dawce jednorazowej) znajduje zastosowanie jako lek immunosupresyjny w leczeniu ciężkich postaci łuszczycy oraz aktywnych zapalnie postaci chorób reumatoidalnych (między innymi reumatoidalnego zapalenia stawów i zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa). Jako lek immunosupresyjny jest zaliczany do LMPCh. Hamuje zarówno wytwarzanie przeciwciał swoistych dla danej choroby, jak też przeciwciał indukowanych, na przykład po zastosowaniu niektórych leków biologicznych, zwłaszcza tych blokujących TNF-α.

Możliwe działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

W zastosowaniu onkologicznym lek jest bardzo toksyczny. Jego stężenie we krwi powinno być monitorowane, dla większego bezpieczeństwa jego stosowania. Przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego. Przenika również do jam surowiczych ciała, jamy otrzewnej, jamy opłucnej. Powolna eliminacja leku z płynu wysiękowego przedłuża jego toksyczne działanie na organizm. W dużych dawkach może powodować niewydolność nerek, wątroby, zapalenia skóry, naczyń krwionośnych. Uszkadza również szpik i błony śluzowe. może powodować stany zapalenie błony śluzowej, biegunki, nudności, nadżerki, wypadanie włosów. Podany dokanałowo jest również neurotoksyczny. Ciężkość objawów jest ściśle uzależniona od czasu ekspozycji na lek i wzrasta po 48 godzinach jego stosowania. Z tego względu w przypadkach pozaonkologicznych po 24 godzinach od przyjęcia dawki leku stosuje się kwas foliowy w dawce 15 mg. W onkologii podaje się dożylnie folinian wapnia, zgodnie z opracowanym schematem terapeutycznym.

Profilaktycznie należy dążyć do nawodnienia chorego i alkalizacji jego moczu, co pozwala zmniejszyć ekspozycje na metotreksat i nieco obniżyć częstość występowania działań niepożądanych. Konieczne jest obniżenie dawki u chorych z niewydolnością nerek. W razie zatrucia podaje się folinian wapnia.

Podczas leczenia immunosupresyjnego w chorobach autoimmunologicznych objawy uboczne są znacznie mniej nasilone; wymagane jest podawanie kwasu foliowego (poza dniem przyjęcia dawki metotreksatu) i okresowe kontrole morfologiczne krwi oraz aktywności AlAT, AspAT i kreatyniny.

Interakcje[edytuj | edytuj kod]

Lek będzie zmieniał właściwości w połączeniu z lekami o właściwościach zakwaszających (salicylanami, sulfonamidami, fenylobutazonem, fenytoiną). W połączeniu z tymi lekami konieczne jest obniżenie dawki. Gryzeofulwina przyśpiesza jego metabolizm i zmniejsza jego działanie.

Przypisy

  1. Metotreksat – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. 2,0 2,1 Metotreksat (APRD00353) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-7.
  4. Karta charakterystyki. [dostęp 11 grudnia 2008].
  5. Struktura dynamiczna metotreksatu według InsightII.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.