Antoni Pajdak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antoni Pajdak
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 grudnia 1894
Biskupice, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 20 marca 1988
Warszawa, Polska
Minister, członek Rady Ministrów
Okres od 26 lipca 1944
do 27 marca 1945
Przynależność polityczna Polska Partia Socjalistyczna
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Wojska (czterokrotnie) Krzyż Armii Krajowej
Odznaka „Za wierną służbę”
Nagrobek Antoniego Pajdaka na Cmentarzu Powązkowskim, Warszawa, 30 lipca 2006

Antoni Pajdak ps. „Traugutt”, „Okrzejski” (ur. 7 grudnia 1894 w Biskupicach, zm. 20 marca 1988 w Warszawie) – polski adwokat, działacz socjalistyczny i niepodległościowy, minister, członek Krajowej Rady Ministrów, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie robotniczej. Ojciec Józef był początkowo rolnikiem, a następnie górnikiem i członkiem PPSD. W rodzinnej wsi ukończył szkołę podstawową oraz Szkołę Pospolita Męską w Wieliczce. Od września 1907 uczęszczał do gimnazjum w Krakowie. Od czasu gimnazjum należał do kręgu PPSD i uczęszczał na kursy Uniwersytetu Robotniczego.

W 1910, w wieku 16 lat, pod pseudonimem Antoni przystąpił do Związku Walki Czynnej, a następnie w 1912, Związku Strzeleckiego, gdzie ukończył szkołę oficerską. W 1915 ukończył Gimnazjum św. Anny w Krakowie.

Od sierpnia 1914 roku był żołnierzem Legionów. Początkowo jako plutonowy 2 kompanii IV batalionu 1 pułku piechoty, od 1916 jako starszy sierżant ps. „Ludor” w 5 pułku piechoty. Uczestniczył we wszystkich bitwach Legionów m.in. pod Łowczówkiem, Konarami, Jastkówem, Kostiuchnówką. W lutym 1917 został skierowany do pracy w Polskiej Organizacji Wojskowej na Lubelszczyznę. Po kilku miesiącach został aresztowany jako szpieg i osadzony w Puławach, skąd po miesiącu został odesłany do Legionów. W lipcu 1917 wraz z innymi odmówił złożenia przysięgi na wierność Austrii. Jako poddany austriacki został skierowany do szkoły oficerskiej rezerwy, a następnie do 40 rzeszowskiego pułku piechoty i wysłany na front włoski. Służył w Tyrolu w stopniu aspiranta. Do Polski wrócił w styczniu 1919. W tym samym roku rozpoczął działalność w Polskiej Partii Socjalistycznej.

Po powrocie do Krakowa ukończył kursy w Akademii Handlowej oraz rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, pracując jednocześnie w Wojskowej Fabryce Wozów. W lipcu 1920 zgłosił się ochotniczo do wojska. Został przydzielony do 5 zapasowego dywizjonu taborów w stopniu wachmistrza sztabowego. Nie wziął udziału w walkach. Zdemobilizowany w listopadzie 1920 kontynuował studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim uzyskując w lipcu 1921 absolutorium, zaś w lipcu 1922 stopień naukowy doktora.

Od 1923 roku pracował jako urzędnik starostwa powiatowego w Radomsku, od 1926 wicestarosta w Koninie, a następnie w Słupcy. W okresie 1928 – 1930 burmistrz Radomska. Od 1935 adwokat w Krakowie, obrońca w procesach działaczy socjalistycznych i komunistycznych. W maju 1939 wybrany wiceprezydentem Krakowa. Nie objął jednak funkcji do wybuchu wojny z uwagi na sprzeciw władz.

W czasie okupacji niemieckiej członek PPS-WRN, komendant Milicji Robotniczej. Od 1943 zastępca Delegata Rządu RP na Kraj, od 26 lipca 1944 minister-członek Krajowej Rady Ministrów. Aresztowany 27 marca 1945 przez NKWD, skazany w tzw. „procesie szesnastu” (formalnie w odrębnym tajnym procesie w listopadzie 1945) na 5 lat więzienia.

Od 1945 do 1949 roku więziony w Moskwie, od czerwca 1949 we Włodzimierzu nad Klaźmą. W maju 1950 po odbyciu kary został zesłany na Syberię do Krasnojarskiego Kraju gdzie pracował jako drwal. Po okresie uwięzienia w ZSRR wrócił do Polski w roku 1955. Od 1956 do 1968 pracował jako adwokat w Warszawie.

Działacz opozycji niepodległościowej w PRL. W 1972 wraz z innymi legionistami, wystąpił do premiera z memoriałem o uczciwą ocenę historii Legionów Polskich. Na przełomie 1975/1976 był jednym z sygnatariuszy „Listu 59”. Był jednym z założycieli Komitetu Obrony Robotników i Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. 10 marca 1981 napadnięty przez „nieznanych sprawców”. W efekcie pobicia znalazł się w szpitalu. Zmarł w marcu 1988 roku.

19 kwietnia 1990 roku Plenum Sądu Najwyższego ZSRR unieważniło wyrok z 14 listopada 1945.

Odznaczony w 1932 Krzyżem Niepodległości, w 1944 Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, czterokrotnie (1948) Medalem Wojska, w 1970 Krzyżem Armii Krajowej, pośmiertnie 19 marca 1988 przez Prezydenta RP na Uchodźstwie Kazimierza Sabbata Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[2][3], oraz Pro Fide et Patriae. Posiadał też legionową Odznakę „Za wierną służbę”.

21 września 2006 został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[4].

Żona Antoniego Pajdaka – Janina została aresztowana przez funkcjonariuszy MBP 3 listopada 1947 w Krakowie. Według oficjalnej wersji 24 listopada popełniła samobójstwo wyskakując z więziennego okna. Córka Pajdaka – Wiesława została aresztowana 5 listopada 1947 i więziona do 1953 roku.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

4 lipca 1991 Rada Dzielnicy gminy Warszawa Praga-Północ uchwałą Nr XVI/144?91 nadała imię Antoniego Pajdaka ulicy na osiedlu Nowodwory. Imię Pajdaka noszą również ulice w Krakowie i Radomsku.

31 marca 2006 w Biskupicach imię Pajdaka nadano Gminnej Bibliotece Publicznej oraz odsłonięto cokół z popiersiem bohatera[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim „Gracze”. Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976-1981, wybór, wstęp i opracowanie Łukasz Kamiński i Grzegorz Waligóra, Warszawa 2010, s. 61.
  2. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 28-29, Nr 3 z 27 czerwca 1988. 
  3. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 55, Nr 5 z 18 grudnia 1988. 
  4. M.P. z 2006 r. Nr 84, poz. 848
  5. Informacja ze strony gminy Biskupice.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Pajdak, Z Pruszkowa na Łubianki, Warszawa: nakł. Grupy Politycznej "Robotnik", 1986.
  • Paweł Sowiński, ''Antoni Pajdak'', w: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956-1989 Tom 1, Warszawa: Ośrodek Karta, 2000.
  • Tadeusz Żaczek, Antoni Pajdak (1894-1988): Uczestnik walk o Niepodległą Polskę od Legionów do Solidarności, Warszawa: Wydawn. „Comandor”, 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]