Atticus Finch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Atticus Finch
Ilustracja
Gregory Peck jako Atticus Finch w filmowej ekranizacji z 1962
Pierwsze wystąpienie Zabić drozda (1960)
Ostatnie wystąpienie Idź, postaw wartownika (2015)
Twórca Harper Lee
Grany przez Gregory Peck
Dane biograficzne
Pochodzenie amerykańskie
Płeć mężczyzna
Rodzina Jean Graham Finch (żona – nie żyje)
Jeremy „Jem” Finch (syn)
Jean Louise „Scout” Finch (córka)
Jeremy Finch (ojciec)
John Hale „Jack” Finch (brat)
Alexandra Finch Hancock (siostra)
Caroline Finch (siostra)
Inne informacje
Specjalność prawnik

Atticus Finch (wym. [ˈætɪkəs fɪnʧ]) – fikcyjna postać literacka, główny bohater uznawanej za arcydzieło światowej literatury powieści obyczajowej Zabić drozda z 1960 autorstwa nagrodzonej Pulitzerem Harper Lee[1]. Wczesna wersja postaci pojawia się również w powieści Idź, postaw wartownika, napisanej w połowie lat 50. XX wieku, jednak opublikowanej dopiero w 2015. Atticus Finch jest owdowiałym prawnikiem z fikcyjnego miasta Maycomb w stanie Alabama i ojcem dwójki dzieci: Jeremy’ego „Jema” Fincha i Jean Louise „Scout” Finch[a].

Harper Lee oparła postać Fincha na własnym ojcu Amasie Colemanie Lee (1880–1962), który był redaktorem naczelnym „The Monroe Journal” i adwokatem w Alabamie. Podobnie jak Finch, reprezentował on dwóch młodych czarnoskórych oskarżonych o morderstwo w szeroko nagłośnionym procesie karnym w 1919[3][4]. Magazyn literacki „Book” sklasyfikował Atticusa Fincha na 7. miejscu w przygotowanym przez siebie w marcu 2002 zestawieniu „The 100 Best Characters in Fiction Since 1900”[5]. W czerwcu 2003 American Film Institute uznał Fincha za „największego bohatera w historii kina[6]. W 2016 Brytyjczycy, na podstawie badania przeprowadzonego na grupie dwóch tysięcy respondentów, uznali go za „najbardziej inspirującego bohatera literatury”[7]. Atticus Finch uważany jest za wzór w walce o prawa obywatelskie czarnoskórych[8].

Amerykański aktor Gregory Peck, odtwarzający postać Atticusa Fincha w filmowej ekranizacji (1962, reż. Robert Mulligan), został laureatem Oscara w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego w 1963[9].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Gregory Peck i Brock Peters w jednej ze scen z filmu

Atticus Finch jest owdowiałym prawnikiem w średnim wieku, mieszkającym w małym miasteczku Maycomb w stanie Alabama na południu Stanów Zjednoczonych. Wychowuje samotnie dwójkę dzieci: dziesięcioletniego Jeremy’ego „Jema” Fincha i ośmioletnią Jean Louise „Scout” Finch[10]. Jego żona, Jean Graham Finch, zmarła na atak serca gdy córka miała 2 lata. W opiece nad dziećmi pomaga mu czarnoskóra gosposia Calpurnia. Finch wychowuje swoje dzieci w duchu prawdy, szacunku dla drugiego człowieka i uczciwości[10]. W młodości trenował strzelanie i był uznawany za „najbardziej zabójczy strzał w Maycomb County”[11]. Nie wspomina jednak o tym fakcie, ponieważ nie podoba mu się myśl o przewadze nad innymi ludźmi. Pewnego dnia, gdy na teren posesji Finchów wbiega wściekły pies, Atticus w trosce o bezpieczeństwo swoich dzieci zabija go jednym strzałem[10]. Dopiero wtedy najbliżsi dowiadują się o jego umiejętnościach strzeleckich[10].

Będąc orędownikiem sprawiedliwości, pomimo sprzeciwu lokalnej społeczności, podejmuje się obrony Toma Robinsona, młodego Afroamerykanina oskarżonego o zgwałcenie białej dziewczyny Mayelli Violet Ewell[10]. Choć od początku jest jasne, że Robinson jest niewinny i padł ofiarą uprzedzeń i nienawiści na tle rasowym, biała społeczność Maycomb woli wierzyć kłamstwom dziewczyny i jej ojca. Sama jest gotowa wymierzyć samosąd. Finch traktuje swoją rolę bardzo poważnie, pomimo przekonania, że nie wygra tej sprawy[10]. Mimo dowodów świadczących o braku winy oskarżonego, Robinson wyrokiem sądu zostaje skazany na karę śmierci. Finch postanawia złożyć apelację, jednak w trakcie desperackiej próby ucieczki z więzienia, Robinson umiera od śmiertelnego postrzału[10]. Wiara w wymiar sprawiedliwości Fincha zostaje mocno osłabiona, podobnie jak jego syna Jeremy’ego[10].

Charakterystyka postaci[edytuj | edytuj kod]

Atticus Finch reprezentuje silny kompas moralny z opanowanym i stanowczym uosobieniem[12]. Choć wydaje się łagodny, a nawet staromodny, wiele z jego przekonań jest dość rewolucyjnych. Ciężko pracuje, aktywnie udziela się jako członek miejscowej wspólnoty[12]. Będąc oddanym i odpowiedzialnym ojcem, od najmłodszych lat uczy dwójkę swoich dzieci dobrych manier, empatii, uczciwości, pokory, rozumienia innych i szacunku, a to wszystko z silnym poczuciem moralności i sprawiedliwości[12]. Mocno wierzy w swoją rodzinę. Jako prawnik z zawodu, jest nauczycielem życia zarówno dla swoich dzieci jak i lokalnej społeczności[12]. Finch postrzega ludzi jako jednostki, bez względu na rasę i pochodzenie[12]. Jest otwarty na nowe idee i myśli, uczy poprzez rozsądek, bez użycia siły[12]. Jest cierpliwym i konsekwentnym człowiekiem. Niezależnie od zaistniałej sytuacji, stosuje wedle niezmiennych i zdyscyplinowanych zasad kodeks postępowania. Jego celem nie jest dążenie do pieniędzy czy sławy, lecz do sprawiedliwości i prawdy. Odznacza się bystrością umysłu, elokwencją; jest bardzo rozważny i erudycyjny w swoich działaniach[12].

Wpływ na środowisko prawnicze[edytuj | edytuj kod]

Postać Atticusa Fincha ma znaczący wpływ na współczesne środowisko prawnicze[13]

Postać Atticusa Fincha i jego rzetelna postawa od wielu dekad ma wpływ na środowisko prawników. Amerykańska naukowiec Alice Petry przyznała: „Atticus stał się kimś w rodzaju ludowego bohatera w kręgach prawniczych i traktowany jest niemal tak, jakby był prawdziwą osobą”[13]. Morris Dees z organizacji Southern Poverty Law Center stwierdził, że został prawnikiem będąc pod wpływem postawy Fincha, a sędzia federalny Richard Paul Matsch, który przewodniczył procesowi Timothy’ego McVeigha, przyznał, że Finch miał istotny wpływ na władzę sądowniczą[14]. Jeden z profesorów prawa uczelni University of Notre Dame w stanie Indiana, oświadczył, że najbardziej wpływowym podręcznikiem z którego się uczył, była powieść Lee. Steven Lubet napisał na łamach „Michigan Law Review”: „Żaden prawnik nie zrobił więcej dla własnego wizerunku lub społecznego postrzegania zawodu prawnika” przed postawieniem pytania czy „Atticus Finch był wzorem honoru lub zręcznie wynajętym najemnikiem”[15].

W 1992 profesor prawa Monroe H. Freedman opublikował dwa artykuły prasowe w dzienniku prawnym „Legal Times”, w których zachęcał do zawodu prawnika, odstawiając jednocześnie Fincha jako wzór do naśladowania[16]. Freedman argumentował, że Finch nadal pracował w systemie zinstytucjonalizowanego rasizmu i seksizmu i nie powinien być podziwiany. Artykuły Freedmana wywołały szereg komentarzy i odpowiedzi ze strony prawników, którzy otwarcie przyznawali, że wybrali zawód, gdzie Finch był bohaterem i głównym powodem dla którego zdecydowali się wybrać taką drogę kariery zawodowej[17]. Autor artykułów zarzucał bohaterowi powieści, że był on nieuczciwy, nieetyczny, seksistowski, i z natury rasistowski oraz, że nie zrobił nic, by rzucić wyzwanie rasistowskiemu status quo w Maycomb[18]. Publikacja Freedmana wywołała szereg kontrowersji; jeden z prawników stwierdził: „To czego Monroe naprawdę chce, to Atticusa pracującego na pierwszej linii dla National Association for the Advancement of Colored People w latach 30. XX wieku, a jeśli nie, to dyskwalifikuje go to automatycznie ze wszelkiego rodzaju tytułów bohatera. Monroe ma tę wizję prawnika jako proroka. Atticus ma wizję prawnika nie tylko jako proroka, ale także jako proboszcza”[16]. W 1997 stowarzyszenie adwokatów Alabama State Bar wzniosło na cześć Fincha pomnik w Monroeville w stanie Alabama, określając jego istnienie jako „pierwszy pamiątkowy kamień milowy w sądowej historii państwa”[19].

Odniesienia społeczne[edytuj | edytuj kod]

Gotowość Atticusa Fincha do wspierania społecznych wyrzutków i ofiar uprzedzeń jest tytułową inspiracją dla organizacji non-profit Atticus Circle utworzonej w Austin w stanie Teksas (członkowie organizacji określają siebie mianem „prostych sojuszników”; to znaczy osób o heteroseksualnej orientacji popierających postulaty równouprawnienia osób LGBT)[20].

W 2016 prawnik Joseph Madison Beck opublikował książkę My Father & Atticus Finch, w której zauważył liczne podobieństwa między sprawą obrony jego ojca Fostera Becka czarnoskórego oskarżonego o zgwałcenie białej kobiety w procesie stanu Alabama z 1938 (stan Alabama przeciwko Charlesowi White’owi) do tego z książki Lee. W liście do autora, pisarka sama zwróciła uwagę na „oczywiste analogie” pomiędzy obydwiema sprawami (Lee miała 12 lat w czasie procesu White’a), chociaż przyznała, że nie pamiętała samej rozprawy, a Zabić drozda było fikcją[21].

Prezydent Barack Obama podczas jednego ze swoich pożegnalnych przemówień w 2017, określił Atticusa Fincha mianem „idealnej amerykańskiej postaci”[22].

Idź, postaw wartownika[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2015, na kilka dni przed oficjalną premierą drugiej powieści Lee Idź, postaw wartownika, opublikowano na łamach brytyjskiego dziennika „The Guardian” pierwszy rozdział wspomnianej książki[23], której akcja rozgrywa się niespełna dwadzieścia lat później w porównaniu do Zabić drozda, lecz nie jest jej chronologicznym sequelem[24]. Randall Kennedy z „The New York Timesa”, w swojej recenzji zwrócił uwagę na fakt, że postać Atticusa Fincha została przedstawiona w znacznie mniej pozytywnym świetle. Bohater uchodzący za wzór cnót obywatelskich, w powieści Idź, postaw wartownika reprezentuje sprzyjający pogląd segregacji rasowej i uczestniczy w posiedzeniach Citizens’ Councils (skrajnie prawicowej organizacji powstałej na Południu Stanów w latach 50. XX wieku)[25]. Wywołało to wiele kontrowersji, głównie wśród czytelników, którzy będąc nieświadomymi faktu, że Idź, postaw wartownika jest wczesnym szkicem tekstu, który później przemianowany został na Zabić drozda i opublikowany jako pierwszy, a charakterystyka i kluczowe szczegóły fabuły między dwiema książkami są nie tylko różne, ale i sprzeczne[26].

Rzeczywiste porównania z ojcem Lee, zostały również dokonane w dwóch różnych wersjach Atticusa, ponieważ oryginalnie Amasa Coleman Lee był zwolennikiem segregacji. Dopiero w późniejszym czasie zmienił swoje poglądy na liberalne. Tay Hohoff, redaktorka Lee, przyznała, że ojciec pisarki odegrał ważną rolę w rozwoju postaci powieści, zwłaszcza w jego liberalnej transformacji[27].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W polskich tłumaczeniach najczęściej występuje jako „Skaut”, choć pojawia się także zwrot „Smyk”[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Carlos E. Cortés: Multicultural America: A Multimedia Encyclopedia. SAGE Publications, 2013, s. 2074. ISBN 978-1452216836. (ang.)
  2. Estera Rdzak, Artur Maszota: 9 ciekawostek na temat powieści „Zabić drozda” Harper Lee (pol.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-11)].
  3. Jared Brown: Alan J. Pakula: His Films and His Life. Back Stage Books, 2005, s. 49. ISBN 978-0823087990. (ang.)
  4. Carolyn Perry, Mary Weaks-Baxter: The History of Southern Women’s Literature. Louisiana State University Press, 2002, s. 413. ISBN 978-0807127537. (ang.)
  5. Geoff King, Laura King: Brilliant Baby Names: How to Choose a Name That You and Your Child Will Love for Life. Pearson Life, 2008, s. 223. ISBN 978-0273722007. (ang.)
  6. Afi’s 100 Greatests Heroes & Villains (ang.). American Film Institute. [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-03)].
  7. Alison Flood. To Kill a Mockingbird’s Atticus Finch voted most inspiring character. „The Guardian”. ISSN 0261-3077 (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2018-03-12]. 
  8. Ingunn Økland: Harper Lee med vaklevorent rasismeoppgjør (norw. bokmål). Norsk Rikskringkasting. [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-12)].
  9. Freedland 1980 ↓, s. 177; Molyneaux 1995 ↓, s. 155.
  10. a b c d e f g h Harper Lee: To Kill a Mockingbird. J. B. Lippincott & Co., 1960. ISBN 0-06-093546-4. (ang.)
  11. Jeffery Hunter: Contemporary Literary Criticism. Gale, 2004, s. 82. ISBN 978-0787679637. (ang.)
  12. a b c d e f g Nedda Gilbert: Business School Essays that Made a Difference. Princeton Review, 2002, s. 168. ISBN 978-0375763519. (ang.)
  13. a b Petry 1994 ↓, s. xxiii.
  14. Petry 1994 ↓, s. xxiv.
  15. Steven Lubet. Reconstructing Atticus Finch. „Michigan Law Review”, s. 97, maj 1999. ISSN 0026-2234. 
  16. a b David Margolick. At the Bar; To Attack A Lawyer In ‘To Kill a Mockingbird’: An Iconoclast Takes Aim At A Hero. „The New York Times”. ISSN 0362-4331 (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2012-09-11]. 
  17. Monroe H. Freedman. Atticus Finch, Esq., R.I.P., Finch: The Lawyer Mythologized, Atticus Finch – Right and Wrong. „Legal Times”, 1992, 1994. OCLC 751725838. 
  18. Christopher Metress. The Rise and Fall of Atticus Finch. „The Chattahoochee Review”, s. 24, wrzesień 2003. ISSN 0741-9155. 
  19. ‘Mockingbird’ Hero Honored in Monroeville. „Birmingham News”, s. 7, 3 maja 1997. OCLC 24506580. 
  20. About Atticus Circle (ang.). Atticus Circle. [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-14)].
  21. Joseph Madison Beck: My Father and Atticus Finch: A Lawyer’s Fight for Justice in 1930s Alabama. W. W. Norton & Company, 2016, s. vii. ISBN 978-0393285826. (ang.)
  22. Spencer Kornhaber. Obama’s Ingenious Mention of Atticus Finch. „The Atlantic Monthly”. ISSN 1072-7825 (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2017-01-11]. 
  23. Go Set A Watchman. „The Guardian”. ISSN 0261-3077 (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2015-07-13]. 
  24. Keith Collins, Nikhil Sonnad: See where ‘Go Set a Watchman’ overlaps with ‘To Kill a Mockingbird,’ word-for-word (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-15)].
  25. Randall Kennedy. Harper Lee’s ‘Go Set a Watchman’. „The New York Times”. ISSN 0362-4331 (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2015-07-19]. 
  26. Sam Sacks. In Harper Lee’s ‘Go Set a Watchman’ Atticus Finch Defends Jim Crow. „The Wall Street Journal”. ISSN 0099-9660 (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2015-07-14]. 
  27. Jonathan Mahler. The Invisible Hand Behind Harper Lee’s ‘To Kill a Mockingbird’. „The New York Times”. ISSN 0362-4331 (ang.). [dostęp 2018-03-12]. [zarchiwizowane z adresu 2016-02-26]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]