Biblioteka Aleksandryjska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Biblioteka Aleksandryjska
Biblioteka Aleksandryjska
Wyobrażenie wnętrza starożytnej Biblioteki Aleksandyjskiej
Data założenia III w p.n.e.
Lokalizacja Egipt Aleksandria
Położenie na mapie Egiptu
Mapa lokalizacyjna Egiptu
Biblioteka Aleksandryjska
Biblioteka Aleksandryjska
Ziemia31°12′32″N 29°54′33″E/31,208889 29,909167

Biblioteka Aleksandryjska – największa biblioteka świata starożytnego, założona w Aleksandrii przez Ptolemeusza I Sotera za radą Demetriusza z Faleronu[1].

Historia[edytuj]

Biblioteka działała prawdopodobnie od III w. p.n.e. przy Muzeum Aleksandryjskim (Muzejonie), ówczesnym odpowiedniku instytutu badawczo-naukowego. Ptolemeusz II Filadelfos znacząco się przyczynił do zgromadzenia wielu wartościowych zbiorów. Nakazał przeszukiwanie rejonu śródziemnomorskiego w poszukiwaniu pism, które uznawał za wartościowe[1]. Niektóre wykupowano, inne tylko przepisywano. Każdy, kto wjeżdżał do Aleksandrii z jakąś księgą, musiał ją zostawić w depozycie biblioteki; odebrać mógł dopiero po jej skopiowaniu[2].

W czasach Ptolemeusza I biblioteka liczyła podobno 200 tysięcy zwojów, a w I wieku p.n.e. ich liczba osiągnęła 700 tysięcy[3][4].

Główną bibliotekę zwano Bruchejon, w Aleksandrii założono także mniejszą bibliotekę przy świątyni Serapisa – Serapejon. Bruchejon nie był dostępny dla wszystkich, księgi w nim znajdujące się mogli przeglądać tylko wybrani – najczęściej byli to uczeni. Zbiory przechowywane w Serapejonie były dostępne dla mieszkańców miasta[2].

W roku 2004 polsko-egipski zespół archeologów ogłosił, że odkrył ruiny Bruchejonu[5].

Zniszczenie biblioteki[edytuj]

Na przestrzeni dziejów doszło do licznych wydarzeń, w trakcie których część lub całość księgozbioru mogła ulec zniszczeniu, między innymi:

Podczas inwazji Cezara na Egipt (48/47 p.n.e.) od okrętów egipskich zajął się ogniem pałac królewski, a następnie ogień przeniósł się na bibliotekę (Bruchejon)[6]. Prawdopodobnie nie wszystkie zbiory spłonęły, bo Serapejon został nienaruszony, ale na pewno spora ich część. W czasie pożaru spłonęło przypuszczalnie około 40 tysięcy woluminów. Według świadectwa historyka greckiego Plutarcha, wódz rzymski Antoniusz ofiarował królowej Kleopatrze tytułem rekompensaty 200 tysięcy woluminów z biblioteki w Pergamonie[3][6].

W 115 roku n.e. wybuchło antyrzymskie powstanie w cyrenajskiej diasporze żydowskiej. Wywołało to pogromy Żydów w Aleksandrii. W odwecie zwycięscy powstańcy całkowicie zniszczyli miasto jeszcze tego samego roku. Wydarzenia te są znane jako Wojna Kwietusa lub bunt wygnańców.

Podczas kryzysu wieku III Aleksandria przechodziła z rąk do rąk. Znacznego zniszczenia miał dokonać Aurelian odbijając miasto z rąk separatystów królowej Zenobii w 272 roku.

W 391 roku, po edykcie cesarza Teodozjusza, zakazującego kultu pogańskiego, biskup Teofil, w zamiarze zniszczenia świątyń pogańskich, sprowokował w mieście zamieszki, zakończone wzajemną masakrą chrześcijan i ludności pogańskiej[a]. Po opanowaniu sytuacji zburzono Serapejon[8][9]. Nie jest jednak jasne, czy przy świątyni wciąż funkcjonowała jakaś większa biblioteka.

Istniała legenda, że w 642 zniszczenia biblioteki dokonał kalif Omar, który miał powiedzieć: „Albo te księgi zawierają to samo co Koran, więc są niepotrzebne, albo coś innego, więc są szkodliwe”. Legendę tę wymyślił w XIII wieku historyk Abdulfarad, który przeszedł z islamu na chrześcijaństwo[10].

Nowa Biblioteka Aleksandryjska[edytuj]

Nowa Biblioteka Aleksandryjska
 Osobny artykuł: Bibliotheca Alexandrina.

W 1989 roku władze Egiptu rozpisały konkurs architektoniczny na projekt nowej biblioteki, która ma być kontynuacją i nawiązaniem do tradycji. W 1995 roku rozpoczęto budowę. Nowa Biblioteka Aleksandryjska, zwana Bibliotheca Alexandrina, została udostępniona w 2002 roku.

Uwagi[edytuj]

  1. „W starciu niewielu padło pogan, ale chrześcijan całe mnóstwo. A rannych było po obu stronach bez liku”.[7]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Barbara Bieńkowska: Książka na przestrzeni dziejów. Warszawa: Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej im. H. Radlińskiej, 2005. ISBN 838858121X.
  • Barbara Bieńkowska, Halina Chamerska: Zarys dziejów książki. Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze, 1987. ISBN 8320905575.
  • Karol Głombiowski, Halina Szwejkowska: Książka rękopiśmienna i biblioteka w starożytności i średniowieczu. Warszawa; Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 8301000295.
  • Sokrates Scholastyk: Historia Kościoła. Stefan Kazikowski (tłum.), Ewa Wipszycka (wstęp), Adam Ziółkowski (kom.). Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1986. ISBN 832110519X.
  • Werner Fuld: Das Buch der verbotenen Bücher: Universalgeschichte des Verfolgten und Verfemten von der Antike bis heute. Berlin: Galiani, 2012. ISBN 9783869710433.

Linki zewnętrzne[edytuj]