Brójce (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brójce
Herb
Herb Brójec
Kościół pw. św. Michała Archanioła
Kościół pw. św. Michała Archanioła
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat międzyrzecki
Gmina Trzciel
Liczba ludności (2011) 996[1]
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 66-304
Tablice rejestracyjne FMI
SIMC 0188021
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Brójce
Brójce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brójce
Brójce
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Brójce
Brójce
Ziemia 52°18′48,9″N 15°40′21,3″E/52,313583 15,672583
Brójce
Brójce – rynek
Brójce – rynek

Brójce (niem. Brätz) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Trzciel.

W latach 1428–1946 Brójce posiadały prawa miejskie. W latach 1945–1954 i 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Brójce.

Położenie i infrastruktura[edytuj]

Duża wieś sołecka, W latach 1975–1998 administracyjnie należała do województwa gorzowskiego. Brójce położone są w dolinie Gniłej Obry, obok drogi krajowej nr A2/E30, pomiędzy Trzcielem (15 km) i Świebodzinem (12 km). Lokalna szosa przez Stary Dwór i Bukowiec zapewnia połączenie z Międzyrzeczem (17 km).

W Brójcach znajdują się dwa hotele z restauracjami, bank, stacja benzynowa, poczta, ośrodek zdrowia, szkoła z halą sportowa, liczne sklepy i mała gastronomia. Przy rynku znajduje się przystanek PKS. We wsi zachował się pierwotny miejski układ urbanistyczny składający się z zabudowy wokół dwóch głównych ulic z dużym prostokątnym rynkiem pośrodku.

Okolice[edytuj]

Brójce leżą w granicach obszaru chronionego Dolina Leniwej Obry zgłoszonego do Komisji Europejskiej w 2004 r. w ramach programu Natura 2000.

Obok wsi (2 km na północny zachód) znajduje się rezerwat przyrody Czarna Droga, gdzie na obszarze ok. 22 ha ochronie podlega fragment pierwotnego lasu mieszanego z bogatym runem. Na południowy zachód od Brójec, nieopodal wsi Wilenko znajduje się rezerwat leśny Uroczysko Grodziszcze o powierzchni ok. 16 ha. Ochronie podlega wielogatunkowy las liściasty wraz ze średniowiecznym grodziskiem.

Historia[edytuj]

We wczesnym średniowieczu istniał tu gród obronny, którego ślady zachowały się 2 km na południe od centrum współczesnych Brójec. Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie pochodzi z roku 1319. W 1428 roku król Władysław Jagiełło pozwala staroście babimojskiemu Michałowi Korczbokowi na założenie miasta na prawie magdeburskim. Proces organizowania miasta trwał wolno, co było spowodowane niewielką ilością kolonistów. Dopiero w roku 1603 Brójce otrzymują pełne prawa miejskie z rąk Zygmunta III. Nazwa miasta pochodzi od królewskiego lasu Brodcza, od XVII w. równolegle funkcjonuje niemiecka forma Brätz.

Podstawą gospodarki miasteczka było rzemiosło i w mniejszym stopniu rolnictwo. W XVIII w. szczególnie rozwinęło się sukiennictwo, istniały też cechy szewców, garncarzy, młynarzy, piekarzy, krawców i browarników, regularnie odbywały się targi i jarmarki. Pod koniec XVIII w. tylko 3 domy były kryte dachówką. Dawną, drewnianą zabudowę Brójec zniszczyły dwa wielkie pożary w latach 1657 i 1807. Od początku XIX w. następuje upadek rzemiosła spowodowany odcięciem miasta od tradycyjnych rynków zbytu po rozbiorach Polski. W 1871 roku większość mieszkańców zajmowała się rolnictwem, nieliczni rzemieślnicy to szewcy, młynarze i sukiennicy. Na przełomie XIX i XX planowano budowę linii kolejowej łączącej Trzciel ze Świebodzinem, jednak nigdy nie doszło do realizacji tej inwestycji.

W okresie reformacji Brójce były ośrodkiem protestantyzmu, zbór istniał tu przed rokiem 1657. Po pożarze w 1807 roku odbudowano jedynie świątynię ewangelicką, spowodowane to było brakiem społeczności katolickiej w mieście, mogącej ponieść ciężar odbudowy. Kościół katolicki wzniesiono dopiero w latach 1859-1861. W roku 1875 mieszkało w Brójcach "1401 ewangelików, 147 katolików, 2 dysydentów i 81 izraelitów"[2] Gmina żydowska pojawiła się w Brójcach w XVIII w. i przetrwała do początku XX w. Synagoga istniała tu do 1890 roku, jej budynek zachował się do czasów współczesnych, jednak utracił dawne cechy.

W Brójcach istniało 7 młynów wiatrowych, ostatnie stały na tzw. Piaskowej Górce jeszcze w latach 30. XX wieku[3].

W czasie II wojny światowej na północ od miasta powstał obóz karny Brätz. Początkowo więziono w nim Żydów, później przekształcono w tzw. obóz pracy wychowawczej dla Polaków i więźniów z całej Europy. Obóz miał kształt czworoboku z usytuowanymi na rogach wieżyczkami strażniczymi, całość otoczona była drutem kolczastym. Przebywało tu przeciętnie 800 – 1200 osób, warunki życia i pracy były tragiczne, ocenia się, że życie straciło co najmniej 2646 osób, a wiele wywieziono do obozów zagłady. Obóz zlikwidowano w styczniu 1945 roku[4]. Na cmentarzu w Brójcach znajduje się pomnik i zbiorowa mogiła ofiar.

W 1945 roku Brójce zostały ponownie przyłączone do Polski. Dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec, zasiedlając miejscowość ludnością pochodzącą z Kresów i z centralnej Polski. Miasteczko pozbawione przedwojennych rzemieślników i kupców nabrało charakteru wiejskiego i w 1946 roku utraciło prawa miejskie. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 12 listopada 1946[5].

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[6]:

  • kościół parafialny, katolicki pod wezwaniem Imienia Najświętszej Marii Panny, z lat 1850-60[7], neogotycki, orientowany ze strzelistą wieżą. Na uwagę zasługuje barokowy ołtarz główny ufundowany w 1709 roku, drewniany z wizerunkiem Matki Bożej, pochodzący ze spalonego kościoła w roku 1807. Na wieży kościoła parafialnego zachował się jeden z najstarszych dzwonów na terenie powiatu międzyrzeckiego. Jest to instrument spiżowy, wykonany w 1504 r. przez nieznanego ludwisarza, do 1859 roku znajdował się w kościele w Lutolu Suchym. Inny dzwon z roku 1516 zaginął w czasie II wojny światowej[8]
  • stara zabudowa miejska, m.in. kamienice mieszczańskie, domy szachulcowe:
    • domy, ul. 1 Maja 7, 9, szachulcowo-murowane, z XIX wieku, w początku XX wieku
    • domy, ul. Świerczewskiego nr 11, 15, 19 szachulcowo-murowane, i nr 21, z XVIII wieku/XIX wieku, w początku XX wieku
  • dom, ul. Poznańska 38
  • domy, pl. Wiosny Ludów nr 4, 8, 23

inne zabytki:

  • kościół poewangelicki, pomocniczy pw. św. Michała Archanioła z 1903 roku, neogotycki, jednonawowy, z wieżą. Na wyposażeniu świątyni znajduje się ołtarz neogotycki, witraż figuralny, na wieży dzwon z pocz. XX w. i zegar
  • historyczna zabudowa rynku pochodząca z XIX i początku XX w., odzwierciedlająca średniowieczny, przestrzenny układ miasta
  • budynek straży pożarnej
  • architektura przemysłowa z przełomu XIX i XX w.
  • budynek dawnej synagogi
  • cmentarz żydowski, pozostałości – kirkutu, zniszczonego w czasie II wojny światowej. Kirkut usytuowany jest obok drogi do Starego Dworu i Łagowca, porośnięty jest lasem, widoczne są jedynie fragmenty murowanego ogrodzenia i dwa nagrobki
  • cmentarz ewangelicki położony jest po północnej stronie wsi, zachowało się kilkadziesiąt płyt nagrobnych z XIX w., resztki furt cmentarnych i kaplicy.

Sport[edytuj]

Siedzibę ma tu piłkarski Klub Sportowy „Chrobry” Brójce, który został założony w 2007 roku i występujący w B-klasie.

Przypisy

  1. Wieś Brójce w liczbach. , 21-07-2016. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. 
  2. B. Chlebowski, W. Walewski (red.), Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom 1, 1880, Warszawa, s. 376.
  3. Mapa topograficzna w skali 1 : 100 000, Międzyrzecz – Meseritz, pas 39, słup 21, Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa 1936.
  4. P. Mnichowski, Świebodzin – Brójce 1942-1945, Miejsca pamięci narodowej województwa zielonogórskiego, Zielona Góra, brak roku wydania.
  5. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 29.1.13]. s. 32-33.
  7. Oficjalna strona Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej. [dostęp 23.08.2008].
  8. M. Tureczek, Najstarsze dzwony na ziemi międzyrzeckiej do 1815 roku., Księgarnia Akademicka, Zielona Góra, 2005, s. 69

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]