Bukowiec (województwo lubuskie)

Bukowiec

wieś
Kościół pw. św. Marcina z 1985
Państwo	Polska
Województwo	lubuskie
Powiat	międzyrzecki
Gmina	Międzyrzecz
Wysokość	100 m n.p.m.
Liczba ludności (2022)	742
Strefa numeracyjna	95
Kod pocztowy	66-313
Tablice rejestracyjne	FMI
SIMC	0183940
Położenie na mapie gminy Międzyrzecz Bukowiec
Położenie na mapie Polski Bukowiec
Położenie na mapie województwa lubuskiego Bukowiec
Położenie na mapie powiatu międzyrzeckiego Bukowiec
52°22′34″N 15°41′23″E

Bukowiec – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Międzyrzecz.

Położenie

Bukowiec położony jest 10 kilometrów na południowy wschód od Międzyrzecza przy lokalnej drodze do Zbąszynka. Miejscowość leży na zboczu tzw. Wału Bukowieckiego, który stanowi lokalną kulminację moreny o wysokości do 133 m n.p.m. Wzgórza Wału Bukowieckiego ciągną się pomiędzy Wyszanowem, Bukowcem i Lutolem Suchym. Wokół znajdują się duże obszary leśne z ukrytymi jeziorami (Bukowieckie, Wyszanowskie).

Nazwa

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od początku XIV wieku. Wymieniona pierwszy raz w łacińskim dokumencie z 1301 "Bucowetz", 1390 "Bukowecz", 1412 "Bucowecz", 1420 "Bukuicz", 1422 "Bukowcze", 1425 "Buccowecz", 1427 "Bucowiecz", 1447 "Buccowetz", 1449 "Bukowicz", 1452 "Bukovvcz", 1474 "Bukowicze", 1508 "Buccowecz Almanicum", 1580 „Bukowiec”.

Dyskusyjne wśród historyków są wzmianki wcześniejsze: pierwsza z 1236 r. jako Bucove oraz z 1250 (Przybygniew z Bukowca).

Nazwa miejscowości pochodzi od apelatywu Bukowiec oznaczającego „las bukowy” złożony z buków, drzew z rodziny bukowatych. Od nazwy miejscowości pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Bukowieckich dawnych właścicieli miejscowości notowanych od średniowiecza.

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów w XIX i pierwszej połowie XX wieku pruska administracja zaboru pruskiego używała także zgermanizowanej nazwy niemieckiej "Bauchwitz". W 1900 odnotowano polską nazwę „Bukowiec” oraz niemiecką „Bauchwitz”, którą wieś nosiła do 1944

Historia

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością rycerską potem klasztorną, a następnie szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Konopków, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko Bukowieckich, a później także Lwowskich, Krzyckich, Szlichtyngów, Szczanieckich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1449 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1420 była siedzibą własnej parafii Wiry.

Pierwszy czternastowieczny zapis datowany na 1301 odnotował, że na podstawie darowizny miejscowość stała się własnością opactwa cystersów w Paradyżu. Wtedy to komes Mroczek oddał Bukowiec klasztorowi za zgodą swoich synów oraz dziedziców. W zamian za darowiznę mnisi mieli zbudować w kościele ołtarz św. Jana Ewangelisty dla niego oraz dla komesa Boguszy i Pawła ich stryjecznego, a także przygotować pochówek pod tym ołtarzem dla nich oraz ich potomków. Dokument potwierdzony został pieczęciami Mroczka, Boguszy, komesa Gniewomira oraz ich stryjecznego Pawła.

W 1390 odnotowany został dziedzic bukowiecki Jan Konopka, który w 1425 był w sporze sądowym z nieistniejącym obecnie klasztorem zakonu augustianów w Sierakowie. W latach 1412-1436 odnotowany został Stefan lub Szczepan Konopka z Bukowca, który w 1436 notowany był jako Bobowicki. W 1444 wspomniana została wdowa po nim Małgorzata, a w 1445 odnotowana ponownie jako teściowa Jodoka z Piesków. W 1449 zmarli Stefan i Janusz z Bukowca nazwani stryjami Tomasza ze Śremu koło Sierakowa. Stefan wystąpił wraz z innymi dziedzicami z Bukowca braćmi Andrzejem, Fabianem, Henrykiem i Piotrem. W 1412 Stefan, Andrzej, Fabian i Henryk Konopkowie z Bukowca zwolnieni zostali od przysięgi dotyczącej 120 grzywien szkód i kosztów załogi (łac. „obstagium”) przez Jana syna Dziersława Chycińskiego.

W pierwszej połowie XV wieku wieś wspomniano przy okazji sporu granicznego. W 1422 Henryk Konopka dziedzic w Bukowcu, który wówczas miał ok. 40 lat, złożył zeznania w związku ze sporem o granice pod Gorzowem Wielkopolskim pomiędzy Koroną Królestwa Polskiego a zakonem krzyżackim.

W 1428 Stefan Konopka toczył spór sądowy z Henrykiem z Gorzycka, który dowodził, że kmieć Mikołaj Hert, czyli Nikiel, osadził swój ślad w Bukowcu zanim przeszedł do niego. W 1436 Stefan oraz Henryk, Fabian i Andrzej Konopkowie dziedzice bukowieccy byli w sporze z Piotrem Konopką, jego bratem Januszem i Barbarą żoną Sędziwoja, dziedzicami z Łagowca, o granice pomiędzy Myśleszewem i Bukowcem oraz Łagowcem i Bukowcem. Spór ten miał rozstrzygnąć sąd polubowny. W 1436 woźny sądu ziemskiego potwierdził kopce usypane pomiędzy dziedzinami Bukowiec i Łagowiec Stefana, Fabiana, Henryka, Andrzeja i Piotra z jednej strony oraz Piotra, Barbary i Jana z drugiej. W 1436 Stefan Bobowicki, czyli Stefan Konopka, toczył spór sądowy z Janem Polickim o granice pomiędzy Bobowickiem a Polickiem. W 1444 Małgorzata wdowa po Stefanie z Bukowca sprzedała Piotrowi Konopce dożywocie i posag, tj. 200 kóp groszy na szóstej części w Bukowcu za 100 grzywien. W 1445 Małgorzta oraz Kasper z Piesków kupili od Jodoka, czyli Josta, z Piesków część w Pieskach z połową dworu za 150 grzywien.

W 1464 Jakub Bukowiecki zapisał żonie Annie po 100 kóp posagu oraz wiana na trzeciej części Bukowca, tj. na 18 łanach. W 1469 Jan Jost Bukowiecki zakupił część Bukowca od Jakuba i braci. W 1469 zapisał swojej żonie Małgorzacie po 150 złotych węgierskich posagu oraz wiana na 0,5 połowy Bukowca. W 1476 dał Wojciechowi Ogance z Rogozińca czwartą część, czyli 9 wielkich łanów w Bukowcu w zamian za sołectwo, czyli folwark w Rogozińcu oraz za 150 grzywien. W 1486 i 1491 Dobrogost z Lwówka kupił od Walentyna z Bukowca prawo bliższości po zmarłym bracie Janie Joście dziedzicu we wsi za 50 grzywien, a także od Andrzeja z Bukowca jego część majętności we wsi przypadłą po śmierci wuja Jana Josta Bukowieckiego za 100 grzywien.

W latach 1469-1476 odnotowany został Jan Jost Pakosławski z Bukowca zwany też Janem Jostem Bukowieckim z Bukowca, a w 1476 Jan Jost z Rogozińca. W 1486 wspomniany został jako zmarły. W 1469 Jan Jost Bukowiecki kupił część Bukowca od Jakuba oraz od braci. W 1469 zapisał swojej żonie Małgorzacie po 150 złotych węgierskich posagu oraz wiana na połowie połowy Bukowca. W 1474 Jan zapisał żonie Katarzynie po 100 grzywien posagu i wiana na części Bukowca. W 1476 zapisał Katarzynie po 150 złotych węgierskich posagu i wiana na połowie części Bukowca. W 1476 Jan Bukowiecki dał Wojciechowi Ogance z Rogozińca czwartą część, czyli 9 wielkich łanów w Bukowcu w zamian za sołectwo, czyli folwark w Rogozińcu i 150 grzywien, a Wojciech z Bukowca zapisał Janowi Jostowi z Rogozińca 6 złotych węgierskich na trzech wielkich łanach osiadłych w Bukowcu z zastrzeżeniem prawa wykupu W latach 1486 i 1491 Dobrogost z Lwówka zakupił od Walentyna z Bukowca prawo bliższości po zmarłym bracie Janie Joście dziedzicu w Bukowcu za 50 grzywien, a od Andrzeja z Bukowca jego część w Bukowcu, przypadłą po śmierci wuja Jana Josta Bukowieckiego za 100 grzywien.

W XVI wieku miejscowość objęła reformacja, a właściciele wsi przeszli na protestantyzm, co potwierdzają zachowane dokumenty z wizytacji 1640 roku. Katolicki kościół parafialny w Bukowcu wraz z kościołem filialnym w Łagowcu oddany został innowiercom. Od 1550 roku we wsi istniał tu zbór luterański. W miejscowości urodził się polski pisarz reformacyjny]] Jan Bukowiecki (ur. ok. 1597, zm. 1640–1643), który był autorem łacińskiej rozprawy moralnej De liberalitate et avaritia brevis dissertatio auctore Joanne Bukowiecki a Bukowiec (Krótka rozprawa o hojności i skąpstwie napisana przez Jana Bukowieckiego z Bukowca). Był to niewielki traktat filozoficzny, który stanowi zapis świadomości kalwińskiej szlachty zamieszkującej pogranicze wielkopolsko-brandenburskie. Z dzieła pochodzi zawołanie rodziny Bukowieckich: Cnota tylko jest szlachectwem.

W drugiej połowie XVI w. części wsi przeszły w ręce innych właścicieli. W roku 1578 Franciszek Bukowiecki swoje udziały w wiosce sprzedał Bartłomiejowi Szlichtyngowi, od tego roku rodzina Szlichtyngów zaczęła dodawać sobie do nazwiska przydomek "z Bukowca". Ostatnie działy wsi Jan Bukowiecki sprzedał w 1596 Jerzemu Szczanieckiemu. Wśród współwłaścicieli dóbr bukowieckich wymieniani są także Krzyccy. Rodziny te były ze sobą spokrewnione i zmiany własnościowe wynikały z licznych koligacji rodzinnych oraz transakcji finansowych, podziałów majątków oraz dziedziczenia.

Wieś odnotowały historyczne rejestry podatkowe. W 1499 wieś odnotowano w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 pobrano we wsi podatki z 12 łanów oraz 6 groszy z karczmy. W 1510 pobór odbył się z 14 łanów. W 1563 miał miejsce pobór od 22 łanów, 2 karczm, 5 rzemieślników, dwóch komorników. W 1564 we wsi było 39 łanów. W 1577 płatnikiem poboru podatkowego był Franciszek Bukowiecki. W 1580 odnotowano płatników poboru ze wsi: Andrzeja Krzyckiego, Bartłomieja Szlichtynka, Jerzego Szczanieckiego oraz Małgorzatę Bukowiecką. Płacili oni podatki od 21,5 łana, 17 zagrodników (w tym jednego wolnego zagrodnika) gospodarujących we wsi, 11 komorników, kowala, garncarza, 2 pasterzy wypasających 125 owiec oraz od 4 pługów kolonistów.

W 1653 roku Bukowiec przeszedł na własność rodziny Unrugów w linii zwanej odtąd bukowiecką. Pierwszym przedstawicielem rodu władającym majątkiem w Bukowcu był Aleksander Unrug (1628-po 1682), syn Jerzego. Ostatnimi właścicielami wsi (w latach 1787-1945) była rodzina von Gersdorff.

W wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 548 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 73 dymy (domostwa). Bukowiec stanowił odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas Leopold Gersdorff. W skład majątku Bukowiec wchodziły wówczas także dwa folwarki: Jezierny (1 dom, 9 mieszkańców) i Kozioł (1 dom, 6 mieszkańców).

Urodzony w Bukowcu Hans Otto von Gersdorff (1864-1908) zasiadał w latach 1900-1908 w Reichstagu. Przed drugą wojną światową we wsi znajdował się drewniany kościół, duży folwark, pałac właścicieli z XVII w. (spłonął po wejściu wojsk radzieckich), cegielnia, wiatrak, dwie kuźnie, gospoda i kilka sklepów. Miejscowość liczyła 950 mieszkańców.

Po wojnie wieś została zasiedlona przez ludność pochodzącą z Kresów i z centralnej Polski. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bukowiec. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Obecnie we wsi znajduje się kościół pod wezwaniem świętego Marcina, szkoła podstawowa, stacja PKP, przystanek PKS, kilka sklepów, bar i dyskoteka. Z dawnego folwarku pozostał budynek bramny z wieżami, gorzelnia i część zabudowań gospodarczych. Obok zabudowań folwarku zachował się położony w wąwozie park krajobrazowy.

Zabytki

Drewniany kościół w Bukowcu, rysunek wykonany przed 1905

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:

• kościół filialny pod wezwaniem św. Marcina, zabytkowy i drewniany, wzniesiony w 1550 roku, który zniszczył pożar w 1978 r., nową świątynię wybudowano w latach 1980-1985
• park dworski.

Galeria

• 
  Mapa Bukowca i okolic z 1936 r.
• 
  Bukowiec – centrum wsi
• 
  Bukowiec – neorenesansowa brama folwarku
• 
  Bukowiec – budynek bramny z wieżami
• 
  Widok Bukowca ze wzgórza przy drodze do Starego Dworu

Zobacz też

• Bukowiec
• Bukowiec Opoczyński
• Bukowiec nad Pilicą
• Pomnik Wilka
• Wał Bukowiecki

Bibliografia

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I, (A – H), hasła „Bukowiec”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 146–148. ISBN 83-04-00938-2.
• Kazimierz Rymut: Nazwy Miejscowe Polski. Historia, Pochodzenie, Zmiany, Tom I A-B, hasło „Bukowiec (1),(7)”. Kraków: Polska Akademia Nauk Instytut Języka Polskiego, 1996, s. 450. ISBN 83-85579-34-6.
• Marceli Tureczek, (red.) Stary Dwór. Kronika małej ojczyzny, Stary Dwór – Zielona Góra, Księgarnia Akademicka, 2004, ISBN 83-918060-7-3.
• Marceli Tureczek, Najstarsze dzwony na ziemi międzyrzeckiej do 1815 r., Księgarnia Akademicka, Zielona Góra, 2005, ISBN 83-60218-03-X.
• F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1890–1902.
• S. Cyraniak, Wyszanowo stare i nowe dzieje, Wydawnictwo Akapit, Świebodzin 2001.
• Marceli Tureczek: Zabytki w krajobrazie kulturowym Międzyrzecza i okolic. Międzyrzecz: Agencja Reklamowa BM, 2012. ISBN 978-83-935668-0-8.

Linki zewnętrzne

• Bukowiec w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”