Czarnawczyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czarnawczyce
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Białoruś
Obwód brzeski
Rejon brzeski
Nr kierunkowy +375 162
Kod pocztowy 225030
Tablice rejestracyjne 1
Położenie na mapie obwodu brzeskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu brzeskiego
Czarnawczyce
Czarnawczyce
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Czarnawczyce
Czarnawczyce
Ziemia52°12′42″N 23°44′29″E/52,211667 23,741389
Portal Portal Białoruś

Czarnawczyce (biał. Чарнаўчыцы, ros. Чернавчицы, także Czernawczyce, Czerniawczyce) – wieś na Białorusi, w rejonie brzeskim obwodu brzeskiego, centrum sielsowietu Czarnawczyce.

Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w hrabstwie czarnawczyckim w powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiego[1].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona nad rzeką Leśną przy drodze regionalnej R83 (Дарога Р83).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XV wieku wieś Czarnawczyce była własnością Wawczkiewiczów, ale w drugiej połowie tegoż stulecia znalazła się w posiadania Iwaszki Ilinicza. Na początku XVI w. Jerzy Iwanowicz Ilinicz zgromadził w okolicach Brześcia znaczący majątek ziemski, którego centrum stały się Czarnawczyce. Prawa miejskie miejscowość otrzymała już w 1521 r. Bezdzietny wnuk Jerzego, również Jerzy Ilinicz, swój majątek zapisał w 1566 r. adoptowanemu przez siebie Mikołajowi Krzysztofowi Radziwiłłowi „Sierotce”, synowi swojego opiekuna. Czarnawczyce stały się rezydencją Radziwiłłów, centrum „hrabstwa czarnawczyckiego”, które obejmowało około 400 wsi. Dobra czarnawczyckie posiadały prawo wchodów. W miasteczku w 1583 r. wzniesiono kościół Świętej Trójcy, unikatowy zabytek renesansu na Białorusi z elementami architektury gotyckiej. Przez Czarnawczyce przebiegały ważne trakty handlowe przez Brześć z Lublina do Wilna oraz z Nieświeża do Brześcia, a dalej do Kodnia i Włodawy.

W 1671 r. o milę od Czarnawczyc Radziwiłłowie wznieśli okazały dwór drewniany, zwany Turna. Obok powstał kompleks parkowy i zwierzyniec. Wygląd tej rezydencji znany jest jedynie z opisu Juliana Ursyna Niemcewicza[2], a pozostałością jej mogą być ślady założenia parkowego we wsi Turna Mała położonej o 4 km na północ od Czarnawczyc przy szosie do Kamieńca[3].

W 1718 r. Czarnawczyce otrzymały herb i prawo magdeburskie[4][5]. W 1777 r. działał tu młyn wodny. W XVIII w. miasto należało do Marcina Radziwiłła. Prowadził on tu liczne eksperymenty fizyczne, chemiczne i alchemiczne, m.in. próbując odkryć kamień filozoficzny. On także sprowadzał do Czarnawczyc Żydów i zbudował tu synagogę[2]. Ekscentryczny tryb życia Radziwiłła pozwolił Hieronimowi Florianowi (również osławionemu licznymi okrucieństwami) na doprowadzenie do uznania krewnego za obłąkanego i objęcie kurateli nad jego majątkiem.

Od 1778 r. mieszkał w Czarnawczycach poeta, tłumacz i pedagog Fabian Sakowicz. Na przełomie XVIII i XIX w. dobra Czarnawczyce przeszły w ręce Grabowskich.

Rozbiory Rzeczypospolitej przyczyniły się do upadku miejscowości. W XIX w. znajdowała się ona w powiecie brzeskim guberni grodzieńskiej.

Julian Ursyn Niemcewicz opisuje Czarnawczyce jako „nędzne miasteczko dziś już zupełnie oblazłe przez żydów[2].

W 1868 r. było tu ponad 70 domów, dwie cerkwie prawosławne (Piatnicka i dawny kościół Troicki), synagoga, sklep, warsztat szewski, dwie karczmy. W 1889 r. założono tu hutę szkła.

W okresie międzywojennym Czarnawczyce należały do gminy Turna w powiecie brzeskim województwa poleskiego. Według spisu powszechnego z 1921 r. była to wieś licząca 101 domów. Mieszkało tu 749 osób: 356 mężczyzn, 393 kobiety. Pod względem wyznania żyło tu 138 rzymskich katolików, 182 prawosławnych, 428 żydów oraz jeden ewangelik. 428 mieszkańców deklarowało narodowość żydowską, 149 polską, 143 białoruską, 21 rusińską[a], 6 litewską a 2 rosyjską[6]. Tutejszy majątek ziemski należał do Puzynów[3].

W czasie II wojnie światowej w wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow i agresji ZSRR na Polskę w 1939 r. w Czarnawczycach ustanowiono władzę radziecką (okres „pierwszych sowietów” od 1939 do 1941). Jednak po ataku Niemiec na ZSRR znalazły się pod okupacją hitlerowską. Ofiarą terroru okupanta padła miejscowa ludność, szczególnie Żydzi, stanowiący przed wojną większość mieszkańców. Egzekucje miały miejsce już po wkroczeniu wojsk niemieckich[7]. Prawdopodobnie w Czarnawczycach utworzono getto przejściowe, a następnie ludność żydowską przesiedlono do getta w Brześciu, gdzie została ona wymordowana. Zniszczono wówczas także synagogę[8][9].

Po II wojnie światowej miejscowość znalazła się w granicach ZSRR. W 1949 r. utworzono tu kołchoz „Iskra”.

Od 1991 r. wieś znajduje się w niepodległej Białorusi. Istnieją tu szkoła średnia, dom kultury, 4 sklepy, 2 restauracje, lokalne centrum kształcenia rolniczego i przyrodniczego, fabryka elementów betonowych. W 1997 r. Czarnawczyce uzyskały status agromiasteczka, a mieszkańcy podjęli zakończone sukcesem starania o nadanie miejscowości miejskich symboli heraldycznych[10].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Вялiкi гicтарычны атлас Беларусi Т.2, Mińsk 2013, s. 106.
  2. a b c Podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte (według Juliana Ursyna Niemcewicza)
  3. a b Czarnawczyce. [dostęp 2012-02-05].
  4. Вёска Чарнаўчыцы (biał.). [dostęp 2012-02-04].
  5. В истории Чернавчиц был и герб, и Магдебургское право (ros.). [dostęp 2012-02-04].
  6. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.. T. 8: Województwo poleskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924, s. 10. [dostęp 2012-02-04].
  7. Tablica upamiętniająca rozstrzelanie cywilnych mieszkańców wsi Czarnawczyce 23 czerwca 1941 r. Lista ofiar: Abram Winikowski, Motel Winikowski, Michael Wiszengrad, Berk Jerazamski, Kisiel Zelcer, Chuna Zelcer, Abram Zelcer, Szmul Zelcer, Borys Korżaniewicz, Aleksiej Plinda, Uszer Tarnopolski. Por. także Shmul, Kisel, Abram i Khuna Zeltzer w The Central Database of Shoah Victims' Names (Jad Waszem) na podstawie listy ofiar terroru hitlerowskiego sielsowietu czarnawczyckiego
  8. Czerniawczyce - gmina żydowska. [dostęp 2012-02-05].
  9. Shmuel Spector, Geoffrey Wigoder: The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust: A-J. NYU Press, 2001. ISBN 0-8147-9356-8. [dostęp 2012-02-05]. (ang.)
  10. Александр Николаевич Курец: Узняць сцяг вёскі Чарнаўчыцы! (Podnieść flagę wsi Czarnawczyce!). „Белорусская нива”, 2.07.2010, 121 [dostęp 2012-02-05].
  11. 425-lecie kościoła w Czernawczycach. [dostęp 2012-02-04].

Uwagi

  1. Inna niż tutejsza i poleszucka.