Włodawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Włodawa (ujednoznacznienie).
Włodawa
Ulica Kościelna w oddali Kościół św. Ludwika
Ulica Kościelna w oddali Kościół św. Ludwika
Herb Flaga
Herb Włodawy Flaga Włodawy
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat włodawski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1534
Burmistrz Wiesław Muszyński
Powierzchnia 17,97[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

13 535[2]
753,2 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 82
Kod pocztowy 22-200
Tablice rejestracyjne LWL
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Włodawa
Włodawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Włodawa
Włodawa
Ziemia51°32′41″N 23°32′52″E/51,544722 23,547778
TERC
(TERYT)
3060719011
Urząd miejski
al. J. Piłsudskiego 41
22-200 Włodawa
Strona internetowa

Włodawa (wymowa i) – miasto w północno-wschodniej części województwa lubelskiego, we wschodniej Polsce, w powiecie włodawskim; położone na obszarze Garbu Włodawskiego, nad Włodawką i Bugiem przy granicy z Białorusią. Włodawa leży na Południowym Podlasiu, Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim i Polesiu.

Włodawa położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiego[3]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Według danych z 31 stycznia 2014 r. miasto miało 13 601 mieszkańców.

Od 1 stycznia 1973 r.[4] do 15 lipca 1992[5] w skład Włodawy wchodził Orchówek (miasto od 1506 do XVIII wieku i ponownie w latach 1775-1869, obecnie wieś w gminie Włodawa).

Historia[edytuj]

Historia Włodawy do połowy XV wieku nie jest dobrze znana z powodu braku źródeł. Wiadomo jednak, że istniała już w pierwszej połowie XIII wieku jako jeden z grodów Księstwa halicko-wołyńskiego i już wtedy mieszkała w niej ludność polska, ruska i żydowska. Położenie nad wielką rzeką – Bugiem – sprzyjało szybkiemu rozwojowi miasta jako ośrodka handlowego i tranzytowego.

Po lokacji miasta, która miała miejsce prawdopodobnie[6] na początku XVI wieku, do Włodawy zaczęli coraz liczniej sprowadzać się Niemcy, Ormianie, Czesi i Żydzi.

Od 1569 r. Włodawa na mocy unii lubelskiej stała się miastem granicznym, zaś rzeka Włodawka stanowiła granicę pomiędzy województwem brzeskolitewskim a województwem ruskim. W roku 1596 Włodawa przeszła w ręce Leszczyńskich. W 1629 roku właścicielem miasta w województwie brzeskolitewskim był Rafał Leszczyński[7]. W 1624 r. wzniesiono we Włodawie szkołę i zbór kalwiński, czynny do 1698 roku. Ważnym wydarzeniem był zwołany do Włodawy w roku 1634 synod kalwiński, na który przybyli delegaci z całej Korony i Litwy w celu ustalenia jednolitych form obrzędowych.

W 1648 r. wojska Chmielnickiego zajęły i spustoszyły Włodawę, mordując znaczną część mieszkańców. Kolejne wieki to rozwój gminy żydowskiej i stopniowe zwiększanie się liczby mieszkańców wyznania mojżeszowego.

Podczas Konfederacji Barskiej 14-15 września 1769 w bitwie toczonej w odwrocie z Włodawy w kierunku Łomaz poległ Franciszek Ksawery Pułaski, śpieszący z pomocą bratu [[Kazimierz Pułaski|Kazimierzowi Pułaskiemu].

W drugiej połowie 1944 roku miasto było siedzibą sztabu 1 Frontu Białoruskiego pod dowództwem marsz. Konstantego Rokossowskiego[8].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Łomazami.
 Zobacz też: Obwód Włodawa AK.

Przed II wojną światową we Włodawie były już dwie synagogi, bejt midrasz, dom modlitwy, szkoła talmud-tora, mykwa i cmentarz żydowski; działały dwie kapele klezmerskie i klub sportowy Makabi. W 1920 r. oddziały ukraińskie Petlury dokonały w mieście mordu 46 Żydów[9].Holocaust zmienił diametralnie oblicze miasteczka, które było już wówczas od dawna typowym sztetlem. Większość żydowskich mieszkańców Włodawy zginęła w obozie zagłady w Sobiborze. Po wojnie pożydowskie budynki wykorzystywano m.in. jako magazyny, zaś macewy z cmentarza służyły często do brukowania ulic.

Synagogi we Włodawie
Mała Synagoga, widok od pd.-wsch.

W 1981 r. utworzono Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, które przejęło dawne synagogi, przekształcając je w budynki muzealne.

15 marca 1923 powstał klub sportowy „Sokół” Włodawa, rok później zmienił nazwę na „Włodawija”, a w roku 1956 przyjął dzisiejsza nazwę - Włodawianka.

Zabytki[edytuj]

Obiekty zabytkowe
Klasztor paulinów we Włodawie
Zespół kramów, tzw. Czworobok
Przedwojenny budynek na rogu ul. Rynek i Czerwonego Krzyża
Przedwojenny budynek znajdujący się przy ul. Krótkiej 3

Nieistniejące[edytuj]

Nekropolie we Włodawie
Główna brama cmentarza parafialnego wyznania rzymskokatolicki
Cmentarz Żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1939 r.
Groby prawosławnych duchownych znajdujące się za włodawską cerkwią Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
Dawny cmentarz żydowski, obecnie Park Miejski

Kultura[edytuj]

Włodawski Dom Kultury

Włodawa przez wieki była miastem, w którym w zgodzie żyli obok siebie Polacy, Rusini (Ukraińcy) oraz Żydzi, którzy do II wojny światowej stanowili ponad 60% jego ludności. Tradycję wielokulturowości upamiętnia i kultywuje coroczny Festiwal Trzech Kultur (kultur: żydowskiej, polskiej i ruskiej, związanych z trzema religiami: katolicyzmem, prawosławiem i judaizmem). W okresie zaborów Włodawa leżała początkowo w zaborze austriackim, dopiero potem została włączona do rosyjskiego.

Instytucje kultury:

  • Młodzieżowy Dom Kultury, ul. Partyzantów 17
  • Włodawski Dom Kultury, al. J. Piłsudskiego 10
  • Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Przechodnia 13
  • Biblioteka Pedagogiczna, ul. Sierpińskiego 4
  • Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, ul. Czerwonego Krzyża 7
  • Szkoła Muzyczna I stopnia, al. J. Piłsudskiego 10

Edukacja[edytuj]

Przedszkola[edytuj]

  • Miejskie Przedszkole Integracyjne we Włodawie, ul. Szkolna 5
  • Przedszkole Miejskie nr 1 we Włodawie, ul. Słowackiego 16
  • Przedszkole Miejskie nr 2 we Włodawie, ul. Zbigniewa Sierpińskiego 4
  • Niepubliczne Przedszkole "Mała Akademia", ul. 11 Listopada 5b

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa nr 2 we Włodawie, ul. Kopernika 3
  • Szkoła Podstawowa nr 3 we Włodawie, ul. Zbigniewa Sierpińskiego 4
  • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 4 we Włodawie, ul. Partyzantów 13

Gimnazja[edytuj]

  • Publiczne Gimnazjum nr 1 we Włodawie, ul. Szkolna 7
  • Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Zamoyskich we Włodawie, ul. Szkolna 1
  • Publiczne Gimnazjum Specjalne nr 3 we Włodawie, ul. Partyzantów 13
  • Gimnazjum z oddziałami przysposabiającymi do pracy, ul. Żołnierzy WiN 16

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

Religia[edytuj]

Cerkiew we Włodawie, (dawna cerkiew greckokatolicka)

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Transport[edytuj]

  • Przez Włodawę przebiega linia kolejowa nr 81 Chełm - Włodawa na której znajduje się przystanek Włodawa. Ruch pasażerski na tej trasie został wstrzymany w listopadzie 2002 roku. Od 11 sierpnia do 7 października 2012 kursowały jednak pomiędzy Włodawą a Chełmem szynobusy, reaktywowane w sezonie turystycznym. Było to pierwsze połączenie pasażerskie od 2002 roku[11].

Struktura powierzchni i układ urbanistyczny[edytuj]

Według danych z roku 2002[1] Włodawa ma obszar 18,67 km², w tym:

Zabudowa ulic i placów we Włodawie
Ul. Chełmska
Ul. Furmańska
Al. Piłsudskiego
Ul. Kościelna
Ul. 11 Listopada
Południowo-zachodnia pierzeja włodawskiego rynku

Zabudowa Włodawy rozciągnięta jest południkowo wzdłuż rzeki Bug, która stanowi wschodnią granicę miasta. Osią zabudowy są dwie równoległe względem siebie ulice, mianowicie al. Jana Pawła II i ul. J.Piłsudskiego, przechodząca na północy w ul. Długą, natomiast na południu w ul. Kraszewskiego. Południowa część Włodawy charakteryzuje się zwartą zabudową jednorodzinną, która w miarę podążając na północ ustępuje miejsca zabudowie szeregowej. Miasto w środkowej części możemy podzielić na dwa sektory. W sektorze wschodnim części środkowej obserwujemy obszerny kwadratowy rynek, w którego centralnej części znajduje się omawiany wyżej zespół kramów i jatek (Czworobok). Zarówno dookoła samego rynku, jak też przy odchodzących od niego wąskich, bocznych uliczkach możemy spotkać wiele zabytkowych kamieniczek. W tym też rejonie znajdują się trzy perły architektoniczne Włodawy, mianowicie barokowy kościół (XVIII w.) wraz z przyległym do niego klasztorem (XVII w.), synagogę (XVIII w.) oraz cerkiew prawosławną (XIX w.). Sektor zachodni części środkowej charakteryzuje się blokową zabudową wielorodzinną (bloki 2-5 kondygnacji), a także usługowo- przemysłową (szczególnie wzdłuż ul. Lubelskiej). Północna część miasta to głównie zabudowa jednorodzinna, z wyjątkiem usytuowanego w tym rejonie osiedla wojskowego (bloki 3-5 kondygnacji), a także bloków w rejonie ulic Wspólnej, Sybiraków i Szpitalnej (3 kondygnacje). Najdalej na północ (a mianowicie północny wschód) wysuniętym fragmentem miasta jest teren po byłej jednostce wojskowej (obecnie głównie zabudowa jednorodzinna i usługowo-przemysłowa).

Klimat[edytuj]

Klimat Włodawy kształtowany jest przez masy suchego i mroźnego powietrza kontynentalnego. Lato tutaj jest ciepłe – średnia temperatura w lipcu to +18 °C, zimą –6,5 °C, częste są poranne przymrozki jesienią i wiosną.

Statystyki[edytuj]

Miasto stanowi 1,49% powierzchni powiatu. Stopa bezrobocia (stan na marzec 2010) – 22,2%

Demografia[edytuj]

Ludność Włodawy w latach 1693-2006[edytuj]

Przyrost naturalny[edytuj]

  • 1950 rok – 201
  • 1960 rok – 84
  • 1970 rok – 48
  • 1980 rok – 185
  • 1983 rok – 225
  • 1985 rok – 171
  • 1990 rok – 118
  • 1995 rok – 38
  • 1999 rok – 37
  • 2000 rok – 23
  • 2005 rok – 32
  • 2006 rok – –19

Saldo migracji[edytuj]

  • 1980 rok – 255
  • 1985 rok – 114
  • 1990 rok – 155
  • 1995 rok – 18
  • 2000 rok – –23

Wiek i płeć mieszkańców[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Włodawy w 2014 roku [2].
    Piramida wieku Wlodawa.png

Sąsiednie gminy[edytuj]

Włodawa, Hanna, Hańsk, Stary Brus, Urszulin, Wola Uhruska, Wyryki.

Gmina sąsiaduje z Białorusią (sielsowiet Tomaszówka w rejonie brzeskim). Na południe od granic miasta znajduje się też granica z Ukrainą (graniczy z nią wiejska gmina Włodawa).

Włodawa w literaturze pięknej[edytuj]

W powieści Henryka Sienkiewicza Ogniem i mieczem Rzędzian spotkał w zajeździe we Włodawie Bohuna, publicznie podającego się za szlachcica Hulewicza z Podola, leczącego rany po pojedynku z Michałem Wołodyjowskim, gdy mu się w wypadku – przewróceniu wozu w Parczewie rany otworzyły. Tu Bohun wyjawił Rzędzianowi miejsce ukrycia kniaziówny Heleny Kurcewiczówny u Horpyny, w jarze nad Waładynką, niedaleko Raszkowa[12].

Włodawa w filmie[edytuj]

  • W filmie Wrota Europy (1999) we Włodawie sfilmowano ujęcia z Rohaczowa.
  • W filmie Akcja Brutus (1971) we Włodawie sfilmowano ujęcia dotyczące aresztowania majora „Boruty”.

Szlaki turystyczne[edytuj]

szlak turystyczny czerwony Nadbużański szlak rowerowy

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2015
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Wlodawa, w oparciu o dane GUS.
  3. Национальный атлас Беларуси, Mińsk 2002, s. 266-267.
  4. Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 327
  5. Dz. U. z 1992 r. Nr 54, poz. 260
  6. Według hasła Włodawa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r. miasto nigdy nie otrzymało praw miejskich na mocy królewskiego przywileju, lecz jedynie raz nadane swobody utrzymywane przez kolejnych dziedziców.
  7. Własność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 51.
  8. Wiesław Białkowski "Rokossowski - na ile Polak?", Wydawnictwo Alfa 1999 r., ISBN 83-7001-755-X, str. 80
  9. Szymon Rudnicki „Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej” Wydawnictwo Sejmowe 2015, ISBN 978-83-7666-363-0, str. 69
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 16 stycznia 2015.
  11. Udana reaktywacja linii Chełm - Włodawa (pol.). rynek-kolejowy.pl. [dostęp 2012-10-11].
  12. Henryk Sienkiewicz Ogniem i mieczem (wyd. 1901) tom III rozd. XXI.

Bibliografia[edytuj]

  • S.E. Michalski, Włodawa. Monografia statystyczno-gospodarcza, Lublin 1939.
  • E. Olszewski, R. Szczygieł, Dzieje Włodawy, Lublin-Włodawa 1991.

Linki zewnętrzne[edytuj]