Diecezja cieszyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Diecezja cieszyńska
Ilustracja
Kościół Zbawiciela w Bielsku-Białej
Państwo  Polska
Siedziba Bielsko-Biała
pl. ks. Marcina Lutra 3
43-300 Bielsko-Biała
Wyznanie Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP
Biskup diecezjalny bp dr Adrian Korczago
Dane statystyczne (2016[1])
Liczba wiernych 36 180
Liczba kapłanów 44
Liczba parafii 22
Położenie na mapie Bielska-Białej
Położenie na mapie województwa śląskiego
Położenie na mapie Polski
Ziemia49°49′22,1″N 19°02′27,4″E/49,822806 19,040944
Strona internetowa

Diecezja cieszyńska (dawniej też: seniorat śląski, superintendentura śląska, diecezja śląska) – największa pod względem liczby wiernych diecezja Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Diecezja liczy 22 parafie obsługiwane przez 44 duchownych[1]. Siedzibą władz diecezjalnych jest Bielsko-Biała.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Reformacja na terenie Księstwa Cieszyńskiego rozpoczęła się nie wcześniej niż po 1545 roku, czyli po objęciu samodzielnych rządów przez Wacława III Adama. Jedynie w niemieckojęzycznym Bielsku można powiedzieć, że rozpowszechniła się wcześniej, już na przełomie lat 30. i 40. XVI wieku[2]. Szlachta i mieszkańcy księstwa przyjmowali nowe wyznanie, a dotychczasowe parafie katolickie stawały się ewangelickimi. Sytuacja ta została zahamowana przez kontrreformację, rozpoczętą stosunkowo łagodnie w 1610 przez księcia Adama Wacława do śmierci ostatniej piastowskiej księżnej Elżbiety Lukrecji, następnie przez Habsburgów od 1654 r. Świątynie odebrano wiernym na rzecz kościoła katolickiego, wygnano duchownych, a ewangelicy zbierali się w tajemnicy w domach lub lasach. Posługę duszpasterską pełnili wędrowni kaznodzieje, pochodzący ze Słowacji, Dolnego Śląska i Królestwa Polskiego[3].

Za przyczyną szwedzkiego króla Karola XII oraz protestanckiej śląskiej szlachty, w 1709 r. wybudowano Kościół Jezusowy w Cieszynie, będący jednym z kościołów łaski. Powstała również szkoła ewangelicka[3].

W związku z wydaniem patentu tolerancyjnego przez cesarza Józefa II Habsburga w 1781 r., na terenie Śląska Cieszyńskiego utworzono nowe parafie w Jaworzu, Bielsku, Bystrzycy, Błędowicach, Ligotce Kameralnej i Wiśle, a później w Ustroniu, Goleszowie, Nawsiu, Drogomyślu i Starym Bielsku. Parafie te działały w obrębie superintendentury morawsko-śląsko-galicyjskiej należącej do kościoła ewangelickiego austriackiej Przedlitawii. Po podziale jednostki na dwie części w 1803 r., weszły w skład superintendentury morawsko-śląskiej. Parafie Śląska Cieszyńskiego stanowiły podległy jej seniorat śląski[3].

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 r. większość zborów wchodzących w skład senioratu śląskiego wyraziły chęć dołączenia do Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego w Warszawie, co uczyniono poprzez podpisanie odpowiedniego aktu 20 grudnia 1918 r. Przeciwne temu były trzy niemieckojęzyczne zbory w Bielsku, Starym Bielsku i Międzyrzeczu Górnym, które wolały dołączyć do Ewangelickiego Kościoła Unijnego na polskim Górnym Śląsku. Ich przedstawiciele wyrażali taką chęć jeszcze w 1922 roku celem zachowania charakteru niemiecko-ewangelickiego[4], do czego jednak nie doszło. Na skutek podziału Śląska Cieszyńskiego, 15 parafii wraz z 50 tysiącami wiernych znalazło się w granicach Czechosłowacji, gdzie zorganizowano Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania. Do Polski przyłączono teren zamieszkały przez 43 tysiące wiernych z 10 parafiami w Bielsku, Cieszynie, Drogomyślu, Goleszowie, Jaworzu, Międzyrzeczu, Skoczowie, Starym Bielsku, Ustroniu i Wiśle[3]. Seniorem śląskim został Franciszek Michejda[5]. Jego następcą został Karol Kulisz[6], pełniący tę funkcję w latach 1921–1937. Kolejnym seniorem został mianowany w 1937 r. Paweł Nikodem[6].

W 1938 po przyłączeniu Zaolzia do senioratu śląskiego przyłączone zostały tamtejsze zbory Śląskiego Kościoła. Rozpoczęła się również rywalizacja z kościołem rzymskokatolickim o majątek i wiernych Kościoła czechosłowackiego[7].

Z kolei po wybuchu drugiej wojny światowej Niemcy włączyli miejscowe zbory do śląskiej ewangelickiej kościelnej prowincji (niem. Evangelische Kirche Provinz Schlesien), jako okręg kościelny Cieszyn (niem. Kirchenkreis Teschen), na czele którego stanął superintendent P. Zahradnik, gorliwy zwolennik faszyzmu[8]. Jakiekolwiek używanie języka polskiego zostało zakazane, a materiały w języku polskim niszczono. Większość z księży wymieniono, część z nich zmarła potem w obozach koncentracyjnych.

Po wojnie i likwidacji Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego i Helweckiego Wyznania w Małopolsce do diecezji przyłączono parafię w Białej[3].

W 1957 r. urząd objął biskup nowy diecezji, którym został Adam Wegert, poprzednio proboszcz parafii w Bielsku[6].

W 1967 r. powołano samodzielną parafię w Czechowicach-Dziedzicach. W następnych latach nastąpiło przekształcanie kolejnych filiałów w niezależne parafie[3].

Kolejnym seniorem diecezji został w 1980 r. Jan Szarek. Od 1991 r. pełnił obowiązki biskupa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP[6], w związku z czym w tym samym roku na stanowisko biskupa diecezji wybrano Pawła Anweilera, który pełnił tę funkcję do 2016 r.[9] 21 listopada 2015 r. dokonano wyboru nowego biskupa, Adriana Korczago, wprowadzonego do urzędu podczas konsekracji 6 stycznia 2016 r.[10]

Władze[edytuj | edytuj kod]

  • Biskup diecezjalny – bp dr Adrian Korczago
  • Kurator diecezjalny – Tomasz Bujok
  • Radca duchowny – ks. Waldemar Szajthauer
  • Radca świecki – Krystyna Penkała

Zwierzchnicy diecezji cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP

Lata posługi Zwierzchnik diecezji Lata życia Uwagi
1937-1954 ks. senior Paweł Nikodem 1878-1954
1957-1980 ks. senior Adam Wegert 1910-1981
1980-1991 ks. senior Jan Szarek ur. 1936 Biskup Kościoła w latach 1991–2001
1992-2015 bp Paweł Anweiler ur. 1950 wybrany na kolejne kadencję w 2002 i 2012 roku
od 2015 bp dr Adrian Korczago ur. 1964

Parafie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 2017, s. 197, ISSN 1506-0632.
  2. Śląsk Cieszyński w początkach czasów nowożytnych (1528-1653). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2011, s. 262–264. ISBN 978-83-926929-5-9.
  3. a b c d e f 500 lat Reformacji – Diecezja Cieszyńska.
  4. Henryk Czembor, Ewangelicki Kościół Unijny na polskim Górnym Śląsku, Dom Wydawniczy i Księgarski „Didache”, Katowice 1993, s. 41, 83-85572-05-X.
  5. Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej – Reformacja na Śląsku Górnym i Śląsku Cieszyńskim.
  6. a b c d Biogram w Słowniku biograficznym Śląska Cieszyńskiego.
  7. E. Pałka. Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania na Zaolziu. Od polskiej organizacji religijnej do Kościoła czeskiego. , s. 188-189, 2007. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego. ISSN 0239-6661. 
  8. E. Pałka, 2007, Śląski..., s. 191
  9. Luteranie.pl – bp Paweł Anweiler. Biskup Diecezji Cieszyńskiej (1991-2016).
  10. Luteranie.pl – Wybrano biskupa Diecezji Cieszyńskiej.
  11. Diecezje i parafie - Biała, Luteranie.pl: Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce [dostęp 2017-05-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]